Khmer New Year Day (Day 1)

បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ៖ មហាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃទី១

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំ និងមានសារៈសំខាន់បំផុតប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូប។ នេះគឺជាពេលវេលាដ៏វិសេសវិសាលដែលប្រជាជាតិទាំងមូលឈប់សម្រាកពីការងារ ដើម្បីចូលរួមអបអរសាទរការបញ្ចប់នៃរដូវប្រមូលផល និងការឈានចូលមកដល់នៃឆ្នាំថ្មីតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ។ សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរ ថ្ងៃទី១ នៃពិធីបុណ្យនេះ ដែលហៅថា "មហាសង្ក្រាន្ត" មិនមែនគ្រាន់តែជាថ្ងៃឈប់សម្រាកធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាថ្ងៃសិរីសួស្ដីដែលទេវតាឆ្នាំថ្មីនឹងចុះមកគ្រប់គ្រងថែរក្សាភពផែនដី និងនាំមកនូវពរជ័យសព្វសាធុការដល់មនុស្សលោក។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្តមានលក្ខណៈពិសេសអស្ចារ្យនោះ គឺស្មារតីនៃសាមគ្គីភាព និងការដឹងគុណ។ នៅទូទាំងប្រទេស ចាប់ពីទីក្រុងដ៏មមាញឹក រហូតដល់ភូមិឋានដាច់ស្រយាល គេសង្កេតឃើញមានការរៀបចំតុបតែងគេហដ្ឋានយ៉ាងស្រស់ស្អាត ការរៀបចំគ្រឿងសក្ការបូជា និងទឹកមុខញញឹមញញែមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រៀមខ្លួនទទួលស្វាគមន៍ទេវតាឆ្នាំថ្មី។ វាគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងជំនឿសាសនា វប្បធម៌ដ៏យូរលង់ និងសេចក្ដីត្រេកអរនៃរបរកសិកម្មដែលទទួលបានផលផ្លែផ្កា។

តើថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្តឆ្នាំ 2026 ត្រូវនឹងថ្ងៃណា?

សម្រាប់ឆ្នាំ 2026 នេះ ថ្ងៃដំបូងនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ នឹងត្រូវប្រារព្ធឡើងនៅ៖

ថ្ងៃនៃសប្តាហ៍៖ Tuesday កាលបរិច្ឆេទ៖ April 14, 2026 រយៈពេលរង់ចាំ៖ នៅសល់តែ 101 ថ្ងៃទៀតប៉ុណ្ណោះ ដល់ថ្ងៃវិសេសនេះហើយ។

កាលបរិច្ឆេទនៃបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ មិនមែនជាថ្ងៃថេរដូចបុណ្យអន្តរជាតិមួយចំនួននោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានកំណត់ដោយផ្អែកលើក្បួនហោរាសាស្ត្របុរាណ គឺ "មហាសង្ក្រាន្ត" ដែលគណនាតាមដំណើរនៃព្រះអាទិត្យចូលទៅកាន់រាសីមេស។ ជាទូទៅ ពិធីបុណ្យនេះតែងតែប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី១៣ ឬទី១៤ ខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលជាពេលវេលាដែលកសិករខ្មែរបានប្រមូលផលស្រូវរួចរាល់ និងមានពេលទំនេរសម្រាប់លំហែកាយ។

ប្រវត្តិ និងប្រភពដើមនៃពិធីបុណ្យ

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ណាស់មកហើយនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងសម័យបុរាណ (មុនសតវត្សទី១៣) ជនជាតិខ្មែរធ្លាប់ប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំនៅខែបុស្ស (ចន្លោះខែវិច្ឆិកា ឬធ្នូ)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយមកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិយវរ្ម័នទី២ ឬព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានសម្រេចផ្លាស់ប្តូរការប្រារព្ធពិធីនេះមកធ្វើនៅខែចេត្រ (ខែមេសា) វិញ។

ការផ្លាស់ប្តូរនេះមានហេតុផលជាក់ស្តែងបំផុតសម្រាប់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ ខែមេសា គឺជាខែដែលអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង ហើយកិច្ចការកសិកម្មដូចជាការច្រូតកាត់ និងបោកបែនស្រូវត្រូវបានបញ្ចប់សព្វគ្រប់។ ប្រសិនបើធ្វើក្នុងខែវិច្ឆិកា កសិករដែលជាកម្លាំងចម្បងនៃប្រទេស (ប្រមាណ ៩៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបនាពេលនោះ) នឹងមិនអាចឈប់សម្រាកបានឡើយ ដោយសារជាប់រវល់ក្នុងស្រែចម្ការ។ ដូច្នេះ ការផ្លាស់ប្តូរមកខែមេសា គឺជាការអនុញ្ញាតឱ្យប្រជានុរាស្ត្របានសប្បាយរីករាយយ៉ាងពេញលេញក្រោយពីការនឿយហត់ពេញមួយឆ្នាំ។

តាមជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនា ពិធីនេះក៏ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងព្រេងនៃ "ធម្មបាលកុមារ" និង "កបិលមហាព្រហ្ម" ផងដែរ។ នៅពេលកបិលមហាព្រហ្មចាញ់ភ្នាល់ ហើយត្រូវកាត់ព្រះសិរសា ព្រះអង្គបានបង្គាប់ឱ្យបុត្រីទាំង ៧ អង្គ យកព្រះសិរសាមករក្សាទុកក្នុងគុហាគន្ធមាលី ភ្នំកៃឡាស។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅពេលសង្ក្រាន្តមកដល់ បុត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមទាំង ៧ ដែលជាទេវតាប្រចាំថ្ងៃនោះ នឹងយាងមកដង្ហែព្រះសិរសាព្រះបិតា និងចុះមកថែរក្សាលោកធាតុ។ សម្រាប់ឆ្នាំ 2026 នេះ ទេវតាដែលនឹងចុះមកគ្រងសង្ក្រាន្ត គឺព្រះនាង "កិមិរាទេវី"។

អត្ថន័យនៃថ្ងៃ "មហាសង្ក្រាន្ត" (ថ្ងៃទី១)

ពាក្យថា "មហាសង្ក្រាន្ត" មានន័យថា "ការឈានចូលមកដល់ដ៏អស្ចារ្យ"។ ថ្ងៃទី១ នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាថ្ងៃដែលទេវតាឆ្នាំចាស់ផ្ទេរតំណែងដល់ទេវតាឆ្នាំថ្មី។ ប្រជាជនខ្មែរជឿថា ការរៀបចំខ្លួនបានល្អនៅថ្ងៃដំបូងនេះ នឹងនាំមកនូវសំណាងល្អ សុភមង្គល និងសិរីសួស្ដីសម្រាប់ពេញមួយឆ្នាំខាងមុខ។

នៅថ្ងៃទី១ នេះ សកម្មភាពសំខាន់ៗផ្តោតទៅលើការសម្អាតចិត្ត និងកាយ ក៏ដូចជាការរៀបចំគ្រឿងសក្ការបូជាដើម្បីទទួលទេវតា។ គេជឿថា ទេវតានឹងយាងចុះមកពិនិត្យមើលសកម្មភាពរបស់មនុស្សលោក ប្រសិនបើផ្ទះសម្បែងស្អាតបាត និងមានសីលធម៌ល្អ ទេវតានឹងប្រទានពរជ័យឱ្យមានសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្ត។

ទំនៀមទម្លាប់ និងការប្រារព្ធពិធីរបស់ប្រជាជន

ការប្រារព្ធពិធីនៅក្នុងថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត មានលក្ខណៈជារួម និងលក្ខណៈគ្រួសារយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន៖

១. ការរៀបចំគេហដ្ឋាន និងរានទេវតា

មុនថ្ងៃចូលឆ្នាំមកដល់ គេត្រូវបោសសម្អាតផ្ទះសម្បែង លាបថ្នាំថ្មី ឬតុបតែងដោយផ្កាភ្ញី និងភ្លើងពណ៌។ នៅមុខផ្ទះ គេតែងរៀបចំរានទេវតាដែលមានដាក់តាំង៖ បាយសី ៥ ថ្នាក់ មួយគូ និងបាយសីប៉ាឆាមួយគូ ស្លាធម៌មួយគូ ទឹកអប់មួយគូ ទៀន ៥ ធូប ៥ ផ្កាឈូក ឬផ្កាផ្សេងៗដែលស្រស់ស្អាត ភេសជ្ជៈ និងផ្លែឈើ ៥ មុខ (ជួនកាលមាននំអន្សម នំគម និងភេសជ្ជៈទំនើបៗដូចជា កូកាកូឡា ឬស្រាបៀរផងដែរ តាមការពេញនិយមរបស់គ្រួសារនីមួយៗ)។

២. ការទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី

នៅពេលដល់ម៉ោងសង្ក្រាន្តដែលហោរាបានកំណត់ (ផ្អែកលើម៉ោងដែលព្រះអាទិត្យចូលរាសីមេស) សមាជិកគ្រួសារទាំងអស់នឹងមកជួបជុំគ្នា នៅមុខរានទេវតា អុជទៀន ធូប និងបន់ស្រន់សុំសេចក្តីសុខ។ គេជឿថាទេវតាឆ្នាំថ្មីនឹងយាងចុះមកក្នុងពេលនោះ។

៣. ការលាងជម្រះតាមក្បួនបុរាណ

តាមប្រពៃណី ក្នុងថ្ងៃទី១ នេះ គេមានទំនៀមទម្លាប់លាងសម្អាតកាយដោយទឹកមន្ត៖ ពេលព្រឹក៖ លាងមុខនឹងទឹកមន្ត ដើម្បីសិរីសួស្ដី។ ពេលថ្ងៃត្រង់៖ លាងទ្រូង ដើម្បីភាពត្រជាក់ត្រជុំ។ ពេលល្ងាច៖ លាងជើង មុនពេលចូលគេង ដើម្បីកម្ចាត់គ្រោះចង្រៃ។

៤. ការទៅវត្តអារាម

បន្ទាប់ពីទទួលទេវតានៅផ្ទះរួច គ្រួសារជាច្រើនតែងធ្វើដំណើរទៅវត្តអារាម។ ពួកគេស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ថ្មីៗ ជាពិសេសសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី (អាវប៉ាក់ សំពត់ចងក្បិន ឬសំពត់ហូល) ដើម្បីយកចង្ហាន់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃ និងឧទ្ទិសកុសលដល់បុព្វការីជនដែលបានចែកឋានទៅ។ នៅក្នុងវត្ត ក៏មានការលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរដូចជា បោះអង្គញ់ ចោលឈូង ទាញព្រ័ត្រ និងរាំលេងកម្សាន្តផងដែរ។

ស្ថានភាពជាថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ

ថ្ងៃទី១ នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជា ថ្ងៃឈប់សម្រាកជាសាធារណៈដែលត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ នេះមានន័យថា៖

ស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជន៖ ក្រសួង មន្ទីរ សាលារៀន និងក្រុមហ៊ុនឯកជនភាគច្រើនត្រូវបានបិទទ្វារ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យបុគ្គលិក និងកម្មករបានសម្រាក និងធ្វើដំណើរទៅស្រុកកំណើតជួបជុំគ្រួសារ។ សេវាកម្មដឹកជញ្ជូន៖ ការធ្វើដំណើររវាងខេត្ត និងខេត្តមានភាពមមាញឹកខ្លាំង។ តម្លៃសេវាដឹកជញ្ជូនអាចនឹងកើនឡើង ហើយចរាចរណ៍នៅតាមដងផ្លូវជាតិអាចមានការកកស្ទះ។

• អាជីវកម្ម៖ ផ្សារទំនើបធំៗ និងហាងទំនិញមួយចំនួនអាចនឹងបើកទ្វារ ប៉ុន្តែហាងលក់ដូរតូចតាច និងផ្សារត្រីសាច់តាមសហគមន៍ភាគច្រើននឹងបិទក្នុងអំឡុងពេល ៣ ថ្ងៃនេះ។

ព័ត៌មានសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ និងជនបរទេស

ប្រសិនបើអ្នកជាភ្ញៀវទេសចរដែលមកកម្សាន្តក្នុងអំឡុងពេលនេះ៖

1. ការបិទទីតាំងទេសចរណ៍៖ ស្ថាប័នរដ្ឋ និងសារមន្ទីរមួយចំនួនអាចនឹងបិទទ្វារ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តំបន់អង្គរវត្តនៅខេត្តសៀមរាប តែងតែមានការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ "អង្គរសង្ក្រាន្ត" យ៉ាងអធិកអធម ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់។
2. សេវាកម្ម៖ សេវាកម្មនៅតាមភោជនីយដ្ឋានដែលនៅបើកទ្វារអាចនឹងមានភាពយឺតយ៉ាវ ដោយសារបុគ្គលិកភាគច្រើនសុំច្បាប់ទៅស្រុកកំណើត។
3. ការចូលរួម៖ ជនបរទេសត្រូវបានស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅឱ្យចូលរួមលេងកម្សាន្ត។ ការលេងប៉ាចទឹក និងប៉ាតម្សៅ គឺជាសកម្មភាពដ៏ពេញនិយមនៅតាមដងផ្លូវក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ និងសៀមរាប ទោះបីជាពេលខ្លះវាអាចបង្កការរំខានបន្តិចបន្តួចដល់អ្នកធ្វើដំណើរក៏ដោយ។
4. ការរៀបចំ៖ អ្នកគួរតែកក់កន្លែងស្នាក់នៅ និងសំបុត្រឡានឱ្យបានមុនយ៉ាងតិច ២ សប្តាហ៍ ព្រោះកន្លែងស្នាក់នៅតាមតំបន់ទេសចរណ៍នឹងពេញហៀប។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត (ថ្ងៃទី១) មិនត្រឹមតែជាការចាប់ផ្តើមនៃឆ្នាំថ្មីតាមប្រតិទិនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរំលឹកឡើងវិញនូវអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងការដឹងគុណចំពោះធម្មជាតិ និងបុព្វបុរស។ សម្រាប់ឆ្នាំ 2026 នេះ មិនថាអ្នកស្ថិតនៅទីណានោះទេ ការយល់ដឹងពីអត្ថន័យ និងការចូលរួមប្រារព្ធពិធីតាមបែបប្រពៃណី នឹងធ្វើឱ្យអ្នកទទួលបាននូវបទពិសោធន៍ដ៏រីករាយ និងសិរីសួស្ដីបំផុតនៅក្នុងទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រអច្ឆរិយៈមួយនេះ។

សូមឱ្យទេវតាឆ្នាំថ្មី 2026 ព្រះនាងកិមិរាទេវី ជួយបីបាច់ថែរក្សាប្រជាជនខ្មែរ និងភ្ញៀវជាតិអន្តរជាតិទាំងអស់ ឱ្យជួបតែសេចក្តីសុខ សុភមង្គល និងជោគជ័យគ្រប់ភារកិច្ច ចាប់ពីថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្តនេះតទៅ