Genocide Remembrance Day

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր․ Ազգային սգի և վերածննդի խորհուրդը

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը, որն աշխարհասփյուռ հայության համար հայտնի է որպես Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օր, Հայաստանի Հանրապետության և համայն հայության ամենանվիրական ու ամենածանր օրերից մեկն է։ Սա պարզապես օրացուցային ամսաթիվ չէ, այլ ազգային ինքնության, հավաքական հիշողության և արդարության պահանջատիրության խորհրդանիշ։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին միլիոնավոր հայեր Հայաստանում և սփյուռքում գլուխ են խոնարհում 1915-1923 թվականներին Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված պետականորեն ծրագրված կոտորածների 1,5 միլիոն անմեղ զոհերի հիշատակի առջև։

Այս օրը յուրահատուկ է իր լռությամբ և միասնականությամբ։ Այն մարմնավորում է հայ ժողովրդի անցած դժվարին ուղին՝ մահվան ճիրաններից մինչև վերածնունդ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ սա սգո օր է, այն նաև արտացոլում է հայ ազգի տոկունությունը։ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում գտնվող հուշահամալիրը, որտեղ հազարավոր մարդիկ խոնարհում են իրենց ծաղիկները, դարձել է հավերժության և չմարող հիշողության վայր։ Սա մի օր է, երբ աշխարհի տարբեր անկյուններում բնակվող հայերը զգում են իրենց արմատների կանչը և վերահաստատում են իրենց հանձնառությունը՝ պայքարելու մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների ճանաչման և կանխարգելման համար։

Այս հիշատակի օրվա էությունը նաև կրթական ու բարոյական մեծ նշանակություն ունի։ Այն սերունդներին փոխանցում է պատմական ճշմարտությունը և հիշեցնում, որ առանց անցյալի ընդունման հնարավոր չէ կառուցել խաղաղ ապագա։ Վերջին տարիների իրադարձությունները, մասնավորապես Արցախից ավելի քան 120,000 հայերի բռնի տեղահանումը 2023 թվականին, նոր շերտ ու ցավ են ավելացրել այս օրվա խորհրդին՝ ընդգծելով, որ ցեղասպան քաղաքականության սպառնալիքը դեռևս առկա է տարածաշրջանում։

Ե՞րբ է նշվում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը 2026 թվականին

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը նշվում է ամեն տարի ապրիլի 24-ին։ Այս ամսաթիվը հաստատուն է և չի փոփոխվում տարեցտարի։

2026 թվականին հիշատակի օրը կլինի Friday, April 24, 2026: Այս կարևորագույն տարելիցին մնացել է ընդամենը 111 օր։

Ապրիլի 24-ը ընտրվել է որպես հիշատակի օր, քանի որ 1915 թվականի հենց այդ օրը Կոստանդնուպոլսում (այժմ՝ Ստամբուլ) ձերբակալվեցին և աքսորվեցին շուրջ 250 հայ մտավորականներ, գրողներ, երաժիշտներ, հոգևորականներ և քաղաքական գործիչներ։ Սա սկիզբն էր այն մեծ ողբերգության, որը հետագայում պիտի ստանար «Ցեղասպանություն» անվանումը։

Պատմական ակնարկ և ծագումնաբանություն

Հայոց ցեղասպանությունը 20-րդ դարի առաջին համակարգված զանգվածային բնաջնջումն էր։ Այն իրականացվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի քողի տակ՝ երիտթուրքական «Իթթիհաթ վե թերաքի» (Միություն և առաջադիմություն) կուսակցության կառավարության կողմից։ Նպատակը հստակ էր՝ ստեղծել միատարր թուրքական պետություն՝ բնաջնջելով կայսրության քրիստոնյա հայ բնակչությանը, որոնք դիտվում էին որպես խոչընդոտ պանթյուրքիստական ծրագրերի իրականացման ճանապարհին։

1915 թվականի ապրիլի 24-ի ձերբակալությունները հարված էին ազգի ուղեղին և ոգուն։ Մտավորականությանը ոչնչացնելով՝ օսմանյան իշխանությունները ցանկանում էին հայ ժողովրդին թողնել անպաշտպան և առանց առաջնորդության։ Դրան հաջորդեցին զորակոչված հայ տղամարդկանց զինաթափումն ու սպանությունը, իսկ այնուհետև՝ կանանց, երեխաների և ծերերի բռնի տեղահանությունն ու մահվան երթերը դեպի Սիրիական անապատի խորքերը՝ Դեր Զոր։ Մարդիկ մահանում էին սովից, հիվանդություններից և կանոնավոր ու անկանոն զինված խմբավորումների հարձակումներից։

Առաջին անգամ հիշատակի միջոցառումը կազմակերպվել է 1919 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ ողջ մնացած մի խումբ հայ մտավորականների կողմից։ Սակայն խորհրդային տարիներին Հայաստանում այս թեման երկար ժամանակ լռության էր մատնված։ Միայն 1965 թվականին՝ Ցեղասպանության 50-րդ տարելիցին, Երևանում տեղի ունեցած հզոր ժողովրդական ցույցերից հետո իշխանությունները թույլատրեցին կառուցել Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը և ապրիլի 24-ը պաշտոնապես ճանաչել որպես հիշատակի օր։

Ինչպես է նշվում հիշատակի օրը. Ավանդույթներ և արարողություններ

Ապրիլի 24-ը Հայաստանում լռության, խոկման և աղոթքի օր է։ Միջոցառումները սկսվում են դեռևս նախորդ օրը և շարունակվում ողջ ապրիլի 24-ի ընթացքում։

Ջահերով երթ

Ապրիլի 23-ի երեկոյան Երևանի կենտրոնից՝ Հանրապետության հրապարակից, մեկնարկում է ավանդական ջահերով երթը դեպի Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր։ Սա հիմնականում երիտասարդական նախաձեռնություն է, որը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի անմար կամքը և պայքարը հանուն արդարության։ Հազարավոր մարդիկ, ձեռքերում պահած ջահեր և մոմեր, լուռ քայլում են քաղաքի փողոցներով՝ երգելով հայրենասիրական երգեր և վանկարկելով ճանաչման կոչեր։

Ուխտագնացություն դեպի Ծիծեռնակաբերդ

Ապրիլի 24-ի առավոտյան վաղ ժամերից սկսվում է համաժողովրդական երթը դեպի հուշահամալիր։ Հանրապետության նախագահը, վարչապետը, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը և բարձրաստիճան պաշտոնյաները առաջինն են այցելում հուշահամալիր՝ հարգանքի տուրք մատուցելու։ Այնուհետև հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ՝ երեխաներից մինչև տարեցներ, բարձրանում են բլուրը։

Հուշահամալիրի կենտրոնում գտնվող հավերժական կրակի շուրջը օրվա վերջում գոյանում է ծաղիկների հսկայական պատ՝ երբեմն հասնելով մինչև մեկուկես մետր բարձրության։ Սա տպավորիչ և հուզիչ տեսարան է, որը ցույց է տալիս յուրաքանչյուր հայի անձնական կապը պատմական ողբերգության հետ։

Հոգեհանգստյան կարգ

Հայ Առաքելական Եկեղեցու բոլոր տաճարներում մատուցվում է հոգեհանգստյան պատարագ։ 2015 թվականին՝ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, Հայ եկեղեցին սրբադասեց Ցեղասպանության բոլոր զոհերին, և այժմ նրանք հիշատակվում են որպես սուրբ նահատակներ։

Մշակութային միջոցառումներ

Այս օրը հեռուստատեսությամբ և ռադիոյով չեն հեռարձակվում ժամանցային հաղորդումներ։ Փոխարենը ցուցադրվում են վավերագրական և գեղարվեստական ֆիլմեր Ցեղասպանության մասին, դասական երաժշտության համերգներ և պատմական ակնարկներ։ Երեկոյան Ծիծեռնակաբերդի տարածքում հաճախ տեղի են ունենում սիմֆոնիկ համերգներ կամ ռեքվիեմներ։

Գործնական տեղեկատվություն այցելուների համար

Եթե նախատեսում եք լինել Հայաստանում 2026 թվականի ապրիլի 24-ին, կարևոր է հաշվի առնել մի քանի հանգամանք՝ օրվա խորհրդին համահունչ վարվելու և տեղաշարժը ճիշտ կազմակերպելու համար։

1. Հագուստ և վարվելակերպ: Սա լուրջ և սգո օր է։ Խորհուրդ է տրվում կրել համեստ, նախընտրելի է մուգ գույների հագուստ։ Բարձրաձայն խոսելը, ծիծաղելը կամ ուրախ երաժշտություն լսելը հանրային վայրերում կարող է դիտվել որպես անհարգալից վերաբերմունք։ Հուշահամալիրում պահպանեք լռություն և հարգեք հերթ կանգնած մարդկանց։

2. Տրանսպորտ և տեղաշարժ: Ապրիլի 24-ին Երևանի կենտրոնական շատ փողոցներ փակ են լինում տրանսպորտի համար, հատկապես Ծիծեռնակաբերդ տանող ճանապարհները։ Հասարակական տրանսպորտը աշխատում է սահմանափակումներով։ Լավագույն տարբերակը ոտքով քայլելն է կամ տաքսի ծառայություններից օգտվելը (հաշվի առնելով խցանումները)։

3. Այցելություն Ծիծեռնակաբերդ: Մուտքը հուշահամալիր անվճար է և բաց բոլորի համար։ Եթե ցանկանում եք խուսափել մարդկային հսկայական կուտակումներից, փորձեք այցելել կա՛մ վաղ առավոտյան (ժամը 8:00-ից առաջ), կա՛մ ուշ երեկոյան։ Հուշահամալիրի տարածքում գործում է նաև Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը, որն ապրիլի 24-ին սովորաբար աշխատում է հատուկ գրաֆիկով, սակայն մեծ հերթերի պատճառով խորհուրդ է տրվում թանգարան այցելել նախորդ կամ հաջորդ օրերին՝ ցուցանմուշներին հանգիստ ծանոթանալու համար։

4. Եղանակային պայմաններ: Ապրիլի վերջին Երևանում եղանակը սովորաբար մեղմ է, սակայն փոփոխական։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 10-20°C-ի սահմաններում։ Հաճախ լինում են կարճատև անձրևներ, ուստի անձրևանոց կամ թեթև բաճկոն ունենալը ցանկալի է։

5. Զգայունություն: Հայերի համար Ցեղասպանության թեման չափազանց զգայուն է։ Ցեղասպանության փաստի հերքումը կամ կասկածի տակ դնելը կարող է խորապես վիրավորել մարդկանց և նույնիսկ առաջացնել իրավական խնդիրներ որոշ համատեքստերում։ Որպես այցելու՝ լսողի և սգակցողի դերը ամենահարգվածն է։

Պետական կարգավիճակ. Ի՞նչն է բաց և ի՞նչը՝ փակ

Ապրիլի 24-ը Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնական ոչ աշխատանքային օր է։ Այն ամրագրված է «Հայաստանի Հանրապետության տոների և հիշատակի օրերի մասին» օրենքով։

Պետական հիմնարկներ: Բոլոր պետական մարմինները, նախարարությունները և քաղաքապետարանները փակ են։ Կրթական հաստատություններ: Դպրոցները, բուհերը և մանկապարտեզները չեն աշխ