First Philippine Republic Day

Araw ng Unang Republika ng Pilipinas: Isang Komprehensibong Gabay sa Kasaysayan at Pagdiriwang

Ang Araw ng Unang Republika ng Pilipinas, na kilala rin bilang "Malolos Republic Day," ay isa sa pinakamahalagang yugto sa mahabang kasaysayan ng pakikibaka ng mga Pilipino para sa kalayaan. Tuwing ika-23 ng Enero, ginugunita ng buong bansa ang anibersaryo ng inagurasyon ng Unang Republika noong 1899 sa Simbahan ng Barasoain sa Malolos, Bulacan. Ang araw na ito ay nagsisilbing paalala na ang Pilipinas ang unang bansa sa Asya na nagtatag ng isang demokratiko at malayang republika, na nagpapatunay sa kakayahan ng mga Pilipino na mamahala sa sarili at bumuo ng isang modernong estado sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.

Ang pagdiriwang na ito ay hindi lamang tungkol sa isang petsa sa kalendaryo; ito ay tungkol sa pagkilala sa rurok ng Himagsikang Pilipino laban sa Espanya. Matapos ang mahigit 300 taon ng kolonyalismo, ang pagdedeklara ng republika ay ang pormal na pagpapakilala ng Pilipinas sa mundo bilang isang soberanong nasyon. Bagama't maikli lamang ang itinagal ng pamahalaang ito dahil sa pagsiklab ng Digmaang Pilipino-Amerikano, ang mga mithiin ng konstitusyonalismo, demokrasya, at karapatang pantao na pinagtibay sa Malolos ay nananatiling pundasyon ng ating kasalukuyang pamahalaan.

Sa kasalukuyang panahon, ang Araw ng Unang Republika ay nagsisilbing inspirasyon para sa makabagong henerasyon ng mga Pilipino. Ito ay oras ng pagninilay-nilay sa ating pambansang identidad at sa mga sakripisyo ng ating mga ninuno. Mula sa mga makasaysayang kalsada ng Malolos hanggang sa pinakamalayong barangay sa bansa, ang araw na ito ay isang paanyaya na pag-aralan ang ating nakaraan upang mas maunawaan ang ating kinabukasan bilang isang nagkakaisang lahi.

Kailan ang Araw ng Unang Republika sa 2026?

Para sa taong 2026, ang paggunita sa mahalagang araw na ito ay gaganapin sa:

Petsa: January 23, 2026 Araw: Friday Ilang araw na lang: 20 araw na lang ang natitira bago ang pagdiriwang.

Ang Araw ng Unang Republika ay isang fixed holiday, na nangangahulugang ito ay ipinagdiriwang tuwing ika-23 ng Enero bawat taon, anuman ang araw ng linggo. Ito ay itinakda ng batas upang matiyak na ang kasaysayan ng Malolos ay hindi makakalimutan ng mga susunod na salinlahi.

---

Kasaysayan at Pinagmulan: Ang Pagsilang ng Isang Nasyon

Ang kuwento ng Unang Republika ay nagsimula sa gitna ng usok ng rebolusyon. Noong Hunyo 12, 1898, ipinahayag ni Heneral Emilio Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas sa Kawit, Cavite. Gayunpaman, ang deklarasyong ito ay simula pa lamang ng proseso ng pagbuo ng isang ganap na estado. Upang maging lehitimo sa mata ng ibang bansa, kailangang magkaroon ang Pilipinas ng isang pormal na konstitusyon at isang organisadong gobyerno.

Ang Kongreso ng Malolos

Noong Setyembre 15, 1898, nagtipon ang mga kinatawan ng iba't ibang lalawigan sa Simbahan ng Barasoain upang simulan ang Kongreso ng Malolos. Ang mga delegadong ito ay binubuo ng mga pinaka-edukadong Pilipino sa panahong iyon—mga abogado, doktor, manunulat, at intelektwal. Ang kanilang pangunahing layunin ay bumuo ng isang saligang batas na magpapatakbo sa bagong nasyon.

Noong Enero 21, 1899, pormal na pinagtibay ang Konstitusyon ng Malolos. Ito ay isang progresibong dokumento na nagtatag ng isang pamahalaang "popular, representatibo, at alternatibo." Binigyang-diin nito ang paghihiwalay ng simbahan at estado, ang proteksyon ng mga karapatang sibil, at ang pagkakaroon ng tatlong sangay ng pamahalaan: ang Ehekutibo, Lehislatibo, at Hudikatura.

Ang Inagurasyon

Dalawang araw matapos mapagtibay ang konstitusyon, noong Enero 23, 1899, itinatag ang Unang Republika ng Pilipinas. Si Emilio Aguinaldo ay nanumpa bilang unang Pangulo ng Republika. Ang Malolos, Bulacan ang nagsilbing kabisera ng bansa. Noong araw na iyon, ang mga kalsada ay napuno ng mga bandila, musika mula sa mga banda, at sigaw ng kagalakan mula sa mga mamamayan na sa wakas ay nakaramdam ng tunay na kalayaan.

Ang Maikling Buhay ng Republika

Sa kasamaang palad, ang kagalakang ito ay hindi nagtagal. Noong Pebrero 4, 1899, sumiklab ang Digmaang Pilipino-Amerikano. Ang bagong silang na republika ay napilitang lumikas mula sa Malolos habang unti-unting sinasakop ng mga Amerikano ang bansa. Sa loob ng dalawang taon, ang gobyerno ni Aguinaldo ay naging isang "republika sa ibabaw ng gulong," na palipat-lipat ng kabisera sa Hilagang Luzon upang iwasan ang pagdakip.

Natapos ang opisyal na buhay ng Unang Republika noong Abril 1, 1901, nang madakip si Aguinaldo sa Palanan, Isabela, at nanumpa ng katapatan sa Estados Unidos. Bagama't maikli, ang epekto nito ay panghabambuhay. Ipinakita nito na ang mga Pilipino ay handa at karapat-dapat sa kalayaan.

---

Paano Ipinagdiriwang ang Araw na Ito?

Sa loob ng maraming dekada, ang Enero 23 ay hindi gaanong binibigyang-pansin kumpara sa Hunyo 12 (Araw ng Kalayaan). Ngunit noong 2018, sa ilalim ng Republic Act No. 11014, pormal na itinakda ang petsang ito bilang isang espesyal na araw sa buong bansa upang bigyang-pugay ang Unang Republika.

Mga Seremonya sa Malolos, Bulacan

Ang sentro ng lahat ng aktibidad ay ang Lungsod ng Malolos. Bilang "Cradle of the First Republic," ang lungsod ay nagsasagawa ng mga sumusunod:

1. Flag-Raising at Wreath-Laying: Maagang nagtitipon ang mga opisyal ng gobyerno, kabilang ang mga kinatawan mula sa National Historical Commission of the Philippines (NHCP), sa harap ng Simbahan ng Barasoain para sa pagtataas ng watawat at pag-aalay ng bulaklak sa monumento ni Aguinaldo.
2. Military Parade: Madalas ay mayroong maliit na parada ng mga sundalo at pulis bilang parangal sa mga bayaning lumaban para sa republika.
3. Fiesta Republica: Isang linggong pagdiriwang sa Malolos na kinapapalooban ng mga cultural performances, paligsahan sa kasaysayan, at mga exhibit na nagpapakita ng sining at kultura ng Bulacan.

Sa Buong Bansa at sa mga Paaralan

Dahil ito ay isang "special working holiday," ang mga opisina at paaralan ay bukas, ngunit hinihikayat ang mga ito na magsagawa ng mga aktibidad na pang-edukasyon: Mga Lektura at Seminar: Ang Department of Education (DepEd) at Commission on Higher Education (CHED) ay naglalabas ng mga memorandum upang hikayatin ang mga guro na talakayin ang kahalagahan ng Kongreso ng Malolos sa kanilang mga klase sa Araling Panlipunan. Historical Exhibits: Ang mga museo sa iba't ibang bahagi ng bansa ay madalas na nagbubukas ng mga espesyal na gallery tungkol sa rebolusyon. Social Media Campaigns: Ang NHCP ay aktibong naglalathala ng mga infographics at video upang ipaliwanag ang mga detalye ng 1899 Constitution sa mga kabataan.

---

Mga Tradisyon at Kaugalian

Bagama't walang espesyal na pagkain o tiyak na kostum na kailangang isuot ng bawat Pilipino, may mga tradisyong nakaugalian na tuwing sasapit ang araw na ito, lalo na sa lalawigan ng Bulacan:

1. Pagbisita sa Barasoain Church: Maraming pamilya at turista ang bumibisita sa simbahang ito hindi lamang para manalangin kundi para makita ang museo sa loob ng kumbento na naglalaman ng mga memorabilia mula sa 1899.
2. Pagsusuot ng Barong at Saya: Sa mga pormal na seremonya, ang mga opisyal at kalahok ay madalas na nakasuot ng tradisyonal na kasuotan upang gunitain ang panahon ng mga ilustrado.
3. "Vamos a Malolos": Isang kampanya ng lokal na pamahalaan upang itaguyod ang turismo sa kasaysayan. Bahagi nito ang pagtikim sa mga lokal na kakanin ng Bulacan tulad ng ensaymada at inipit, na sinasabing paborito rin ng mga bayani noon.
4. Pagpapakitang-tao ng mga Re-enactment: Sa ilang mga dula, ipinapakita ang pagdating ng mga delegado sa Malolos at ang mainit na pagtanggap ng mga mamamayan sa kanila.

---

Impormasyon para sa mga Turista at Dayuhan

Kung ikaw ay isang banyaga o isang Pilipino na nagnanais bumisita sa Malolos sa January 23, 2026, narito ang ilang mahahalagang paalala:

Transportasyon: Ang Malolos ay madaling marating mula sa Metro Manila sa pamamagitan ng bus o pribadong sasakyan (karaniwang 1 hanggang 2 oras na biyahe depende sa trapiko). Dahil ito ay "working holiday," ang mga pampublikong sasakyan ay normal na bumibiyahe. Pananamit: Kung dadalo sa mga seremonya sa loob ng Simbahan ng Barasoain, siguraduhing magsuot ng disenteng damit (modest clothing) bilang paggalang sa pagiging sagrado ng lugar. Crowd Expectation: Hindi ito kasing-dami ng tao tulad ng mga pista ng bayan, ngunit asahan ang dagsa ng mga estudyante at mga history buffs sa mga historical sites. Ano ang Makikita: Bukod sa Barasoain Church, maaari ring bisitahin ang Casa Real Shrine at ang mga lumang bahay na bato (ancestral houses) sa paligid ng lungsod na nagsilbing mga opisina ng gobyerno noong 1899.

---

Kahalagahan ng Batas: Republic Act No. 11014

Mahalagang maunawaan kung bakit naging opisyal na holiday ang araw na ito. Sa loob ng maraming taon, ang Enero 23 ay ipinagdiriwang lamang sa loob ng Malolos sa pamamagitan ng mga lokal na proklamasyon. Noong Abril 5, 2018, nilagdaan ni Pangulong Rodrigo Duterte ang Republic Act No. 11014, na nagdedeklara sa Enero 23 ng bawat taon bilang "First Philippine Republic Day."

Ang layunin ng batas na ito ay:

1. Pambansang Pagkilala: Ipaalam sa lahat ng Pilipino, hindi lamang sa mga taga-Bulacan, na tayo ang may pinakamatandang republika sa Asya.
2. Edukasyon: Hikayatin ang mas malalim na pagsasaliksik sa ating kasaysayan.
3. Patriyotismo: Paigtingin ang pagmamahal sa bayan sa pamamagitan ng pag-alala sa tagumpay ng ating mga ninuno laban sa dayuhang mananakop.

---

Katayuan ng Holiday: Pasok ba o Walang Pasok?

Isang karaniwang tanong tuwing dumarating ang January 23, 2026 ay kung ito ba ay isang araw na walang pasok.

Special Working Holiday: Ayon sa batas, ang Araw ng Unang Republika ay isang special working holiday sa buong bansa. Ibig sabihin: Opisina at Negosyo: Bukas ang mga opisina ng gobyerno at pribadong kumpanya. Normal ang operasyon ng mga bangko at mall. Paaralan: May pasok ang mga estudyante, ngunit karaniwang inilalaan ang bahagi ng araw para sa mga programang pangkasaysayan. Sahod: Dahil ito ay "working holiday," walang karagdagang premium pay (tulad ng +30%) para sa mga empleyadong papasok sa trabaho, maliban na lamang kung may bagong proklamasyon mula sa Malacañang na gagawin itong "non-working."

Gayunpaman, sa Lungsod ng Malolos at sa buong lalawigan ng Bulacan, madalas na naglalabas ang Pangulo ng isang hiwalay na proklamasyon upang gawin itong isang Special Non-Working Day para lamang sa naturang lugar. Ito ay upang bigyan ng pagkakataon ang mga taga-Bulacan na makilahok sa mga lokal na aktibidad at parada. Para sa taong 2026, pinapayuhan ang mga residente ng Bulacan na antayin ang opisyal na anunsyo mula sa Provincial Government o sa Malacañang ilang linggo bago ang petsa.

---

Bakit ito mahalaga sa modernong Pilipino?

Sa panahon ng globalisasyon at teknolohiya, madaling makalimutan ang mga pangyayaring naganap mahigit isang siglo na ang nakalilipas. Ngunit ang Araw ng Unang Republika ay may dalang mahahalagang aral para sa kasalukuyan:

1. Pagkakaisa sa gitna ng Pagkakaiba: Ang mga delegado sa Malolos ay nagmula sa iba't ibang panig ng arkipelago—mula Luzon, Visayas, hanggang Mindanao (sa pamamagitan ng mga itinalagang kinatawan). Ipinakita nila na ang mga Pilipino ay kayang magkaisa para sa isang karaniwang layunin.
2. Talino at Kakayahan: Ang Konstitusyon ng Malolos ay itinuturing na isa sa pinakamahusay na saligang batas sa buong mundo noong panahong iyon. Ito ay patunay na ang talino ng Pilipino ay kapantay ng anumang lahi sa mundo.
3. Ang Halaga ng Demokrasya: Ang pagtatatag ng republika ay isang pagpili sa demokrasya kaysa sa diktadurya o monarkiya. Ito ang naglatag ng pundasyon kung bakit tayo ay isang malayang bansa ngayon.

Konklusyon

Ang Araw ng Unang Republika sa January 23, 2026 ay higit pa sa isang pag-alala sa nakaraan. Ito ay isang pagdiriwang ng ating dangal bilang isang lahi. Sa pagbisita natin sa mga museo, pagbabasa ng mga aklat ng kasaysayan, o kahit sa simpleng pag-aalay ng sandali ng katahimikan para sa mga bayani ng 1899, muli nating binubuhay ang apoy ng kalayaan na nagmula sa Barasoain.

Habang hinihintay natin ang pagdating ng 2026, nawa'y maging paalala ang January 23, 2026 na ang bawat Pilipino ay may tungkulin na pangalagaan ang republikang ating ipinaglaban. Ang kalayaang tinatamasa natin ngayon ay bunga ng mga pangarap na binuo sa Malolos—isang pangarap na dapat nating ipagpatuloy at pagyamanin para sa mga susunod pang henerasyon ng mga Pilipino.

Maligayang Araw ng Unang Republika ng Pilipinas!