Orozo Ait

Орозо Айт: Кыргызстандагы Улуу Майрамдын Маңызы жана Салттары

Орозо айт — бул бүткүл мусулман дүйнөсү, анын ичинде Кыргызстандын эли үчүн эң ыйык, эң кубанычтуу жана эң маанилүү майрамдардын бири. Бул күн бир ай бою кармалган Орозонун аяктаганын билдирип, руханий тазалануунун, кечиримдүүлүктүн жана биримдиктин символу болуп саналат. Кыргыз элинин маданиятында Орозо айт жөн гана диний жөрөлгө эмес, ал кылымдар бою калыптанып келген улуттук каада-салттар менен айкалышкан чоң майрам.

Бул майрамдын негизги маңызы — адамдын өз напсисин тыйып, сабырдуулукка үйрөнүп, Кудайга жакындашуусунда. Бир ай бою таң аткандан күн батканга чейин тамак-аштан жана суусундуктан тыйылып, жаман ойлордон алыс болгон момун мусулмандар үчүн Айт күнү чоң сыйлык катары кабыл алынат. Кыргызстанда бул күнү ар бир үйдө майрамдык маанай өкүм сүрүп, адамдар бири-бирине жакшы каалоо-тилектерин айтышып, таарынычтарды унутуп, ынтымакты бекемдешет.

Орозо айттын өзгөчөлүгү анын коомдук биримдикти чыңдоосунда. Бул күнү бай-кедей, жаш-кары дебей баары бирдей майрамдашат. Кыргызстандын ар бир айылында жана шаарында эртең менен эрте Айт намазы окулуп, андан кийин тууган-урукту кыдыруу, дасторкон жаюу жана муктаждарга жардам берүү жөрөлгөлөрү башталат. Бул майрам кыргыз элинин меймандостугун, айкөлдүгүн жана бири-бирине болгон сый-урматын дагы бир жолу даңазалайт.

2026-жылы Орозо айт качан болот?

Кыргызстанда Орозо айттын так датасы Айдын чыгышына жараша аныкталат. Кыргызстан Мусулмандарынын Дин Башкармалыгы (Муфтият) тарабынан берилген алдын ала маалыматтарга ылайык, 2026-жылы бул улуу майрам төмөнкү күнгө туура келет:

Майрамдын күнү: Friday Датасы: March 20, 2026 Калган убакыт: Майрамга чейин 76 күн калды.

Белгилей кетсек, Орозо айттын так күнү хижрий календары боюнча аныкталгандыктан, ал айдын көрүнүшүнө жараша бир күнгө жылышы мүмкүн. 2026-жылы Орозо айттын дагы бир өзгөчөлүгү — ал 21-март Нооруз майрамынын алдына туура келип жатканында. Бул сейрек кездешүүчү кубулуш эл арасында эки эселенген майрамдык маанайды жаратып, диний жана улуттук салттардын эң сонун айкалышын тартуулайт. Эгерде Орозо айт March 20, 2026 күнү белгиленсе, анда эртеси эле кыргыз эли жаңы жылдын башталышы болгон Ноорузду тосуп алышат.

Орозо айттын тарыхы жана келип чыгышы

Орозо айттын (арабча Ийд ал-Фитр) тарыхы Ислам дининин алгачкы доорлоруна барып такалат. Бул майрам биринчи жолу 624-жылы Бадр согушундагы жеңиштен кийин белгиленген деп айтылат. Мухаммед пайгамбар (с.а.в.) Мединага келгенде, элдин эки күн бою көңүл ачып, майрамдап жатканын көрөт. Ошондо ал: "Алла Таала силерге бул эки күндүн ордуна андан да жакшыраак эки күндү — Орозо айтты жана Курман айтты берди", - деп айткан.

Кыргызстандын аймагында Ислам дини жайыла баштагандан бери Орозо айт элдик майрамга айланган. Совет доорунда диний майрамдарга чектөөлөр болгонуна карабастан, кыргыз эли Орозо айтты жашыруун болсо да белгилеп, каада-салттарын сактап калышкан. Эгемендүүлүк алгандан кийин бул майрамга мамлекеттик деңгээлде маани берилип, расмий түрдө дем алыш күнү деп жарыяланган.

Бул майрам бир айлык руханий машыгуунун корутундусу. Рамазан айында мусулмандар сабырдуулукка, башкалардын абалын түшүнүүгө жана өзүн-өзү тарбиялоого үйрөнүшөт. Орозо айт болсо ушул сыноолордон ийгиликтүү өткөндүгүнүн белгиси катары кубаныч менен тосулат.

Кыргызстанда Орозо айтты кантип белгилешет?

Кыргызстанда Орозо айтты майрамдоо өзүнө гана мүнөздүү өзгөчөлүктөргө ээ. Майрамга даярдык бир нече күн мурун башталат. Үйлөр тазаланып, аялдар майрамдык дасторкон үчүн боорсок бышырып, таттууларды даярдашат.

Айт намазы

Майрамдын эң негизги жана алгачкы жөрөлгөсү — Айт намазы. March 20, 2026 күнү эртең менен күн чыккандан болжол менен 30-40 мүнөт өткөндөн кийин, эркектер мечиттерге же борбордук аянттарга чогулушат. Бишкек шаарындагы Эски аянтта жана жаңы Борбордук мечитте миңдеген адамдардын катышуусунда масштабдуу Айт намазы окулат.

Намазга чейин муфтий же дин аалымдары тынчтык, сабырдуулук жана биримдик тууралуу баяндарды айтышат. Намаз окулуп бүткөндөн кийин, адамдар бири-бири менен кучакташып, "Айтың маарек болсун!" деп куттукташат. Бул учурда аянттагы өзгөчө рухий атмосфера адамды толкундантпай койбойт.

Зекет жана Фитир садага

Орозо айттын ажырагыс бөлүгү — кайрымдуулук. Намазга чейин ар бир мусулман үй-бүлөсү "Фитир садага" берүүгө милдеттүү. Бул садага колунда жок адамдарга, жетим-жесирлерге майрамды татыктуу тосууга жардам берүү максатында берилет. Кыргызстанда Фитир садаганын өлчөмүн Муфтият жыл сайын буудайдын, мейиздин же алтындын баасына карап аныктайт. Бул жөрөлгө коомдогу теңсиздикти азайтып, адамдардын ортосундагы боорукердикти күчөтөт.

Үй-бүлөлүк салттар жана дасторкон

Намаздан кийин ар бир эркек өз үйүнө шашылат. Үйдө аялдар эң сонун дасторкон даярдап күтүп алышат. Кыргыздын дасторкону боорсоксуз өтпөйт. Ошондой эле майрамдык дасторконго бешбармак, палоо, түрдүү салаттар жана таттуулар коюлат.

Андан соң туугандарды, кошуналарды жана досторду кыдыруу башталат. Жаштар улууларга барып, алардын батасын алышат. Кыргызстанда "айттап баруу" деген түшүнүк бар — бул майрамдап конокко баруу дегенди билдирет. Конокко барганда сөзсүз түрдө куран окулуп, өткөн ата-бабаларга дуба кылынат.

Салттар жана каада-жоруктар

Кыргызстандагы Орозо айттын кээ бир уникалдуу салттары:

1. Боорсок бышыруу: Майрамдан бир күн мурун (Айт күнү эмес, анын алдындагы күнү) "жыт чыгаруу" максатында боорсок бышырылат. Бул салт маркумдардын арбагына багышталат.
2. Жаңы кийим кийүү: Бул күнү адамдар эң жакшы, таза, мүмкүн болсо жаңы кийимдерин кийишет. Бул руханий жаңылануунун сырткы көрүнүшү катары кабыл алынат.
3. Балдарга айттык берүү: Балдар үчүн бул эң күтүлгөн күн. Алар кошуна-колоңдорду кыдырып, Айт менен куттукташат, ал эми чоңдор аларга таттууларды же акчалай "айттык" беришет.
4. Кечирим суроо: Эгерде кимдир бирөө менен таарыныч болсо, Орозо айт — жарашуу үчүн эң ыңгайлуу учур. "Айт күнү таарынычтар унутулат" деген сөз бекеринен айтылган эмес.

Саякатчылар жана чет өлкөлүктөр үчүн практикалык маалымат

Эгерде сиз 2026-жылы Орозо айт учурунда Кыргызстанда болсоңуз, төмөнкү кеңештер сизге пайдалуу болот:

Кийим этикети: Айт намазы өтүп жаткан жерлерде же мечиттердин жанында болсоңуз, сый көрсөтүү иретинде өтө ачык кийинбөө сунушталат. Аялдар жоолук салынып, жеңи узун кийим кийгени абзел. Транспорт жана тыгындар: Айт намазы учурунда (эртең мененки саат 07:00дөн 09:00гө чейин) Бишкек жана Ош сыяктуу чоң шаарлардын борбордук көчөлөрү жабылышы мүмкүн. Коомдук транспорттун графиги өзгөрүшү ыктымал. Дүкөндөр жана тейлөө борборлору: Көптөгөн мамлекеттик мекемелер, банктар жана кээ бир жеке дүкөндөр Айт күнү жабык болот же түштөн кийин гана ачылат. Сизге керектүү нерселерди алдын ала камдап алганыңыз оң. Меймандостук: Эгер сизди кыргыз үй-бүлөсү айттап чакырса, баш тартпаңыз. Бул — жергиликтүү маданиятты жакындан таанууга чоң мүмкүнчүлүк. Конокко бара жатканда кичинекей белек же таттуу ала баруу жакшы адат болуп саналат. Аба ырайы: Март айынын аягында Кыргызстанда аба ырайы өзгөрүлмөлүү болот. Күндүз жылуу (5-15°C) болгону менен, эртең мененки намаз учурунда салкыныраак болушу мүмкүн, ошондуктан катмар-катмар кийинүү сунушталат.

Аймактык өзгөчөлүктөр

Кыргызстандын түндүк жана түштүк аймактарында Орозо айтты майрамдоодо анча-мынча айырмачылыктар бар. Маселен, өлкөнүн түштүгүндө (Ош, Жалал-Абад, Баткен) диний каада-салттарга көбүрөөк басым жасалат. Бул жакта Айт намазына келгендердин саны абдан көп болуп, майрамдык дасторкондор өзгөчө шаан-шөкөт менен жайылат.

Ал эми Бишкек сыяктуу чоң шаарларда майрамдык маанай заманбап мүнөзгө ээ. Адамдар мечиттерге баргандан кийин сейил бактарга, кафе-ресторандарга үй-бүлөсү менен барып эс алууну туура көрүшөт. Бирок кантсе да, меймандостук жана бири-бирин куттуктоо салты бардык аймактарда бирдей сакталган.

2026-жылдагы өзгөчө кырдаал: Орозо айт жана Нооруз

Жогоруда айтылгандай, 2026-жылы Орозо айт March 20, 2026 күнүнө туура келиши күтүлүүдө. Бул дегендик, мусулмандардын ыйык майрамы менен байыркы чыгыш элдеринин жаңы жылы — Нооруз (21-март) катар келет.

Бул кыргыз эли үчүн чоң окуя. Бир жагынан Орозонун аякташы, экинчи жагынан жаздын келиши жана жаратылыштын жаңыланышы. Мындай учурда майрамдык иш-чаралар дагы да масштабдуу болот. Адамдар Орозо айттын боорсоктору менен Нооруздун сүмөлөгүн бир дасторконго коюшат. Бул эки майрамдын айкалышы Кыргызстандагы диний толеранттуулуктун жана улуттук баалуулуктардын бекемдигинин далили.

Мамлекеттик статус жана иш тартиби

Кыргыз Республикасынын Эмгек кодексине ылайык, Орозо айт расмий мамлекеттик майрам жана дем алыш күнү болуп саналат.

Дем алыш күнү: March 20, 2026 күнү Кыргызстанда бардык мамлекеттик мекемелер, мектептер жана жогорку окуу жайлары иштебейт. Кыскартылган жумуш күнү: Майрамдын алдындагы күн (бейшемби) адатта иш убактысы бир саатка кыскартылган күн болуп эсептелет.

• Кызмат көрсөтүүлөр: Тез жардам, милиция жана өрт өчүрүү кызматтары күчөтүлгөн тартипте иштешет. Соода борборлору жана базарлар көбүнчө түштөн кийин өз ишин улантышат.

Орозо айт — бул жөн гана тамак ичүүгө уруксат берилген күн эмес. Бул — жүрөктөрдү тазалоочу, туугандык мамилелерди бекемдөөчү жана келечекке жакшы үмүт менен караганга шыктандыруучу улуу күн. Кыргызстандыктар үчүн бул майрам ар дайым тынчтыктын, берекенин жана биримдиктин майрамы болуп кала берет.

2026-жылдагы Орозо айт ар бир үйгө кут, береке жана бакыт алып келсин! Айтыңыздар маарек болсун