Unity Day

Қазақстан халқының бірлігі күні – бұл бекітілген тұрақты дата. Ол жыл сайын 1 мамырда атап өтіледі. Көктемнің осы бір шуақты күні ел тұрғындары үшін жаңару мен достықтың символына айналған.

Тарихы мен шығу тегі

Бұл мерекенің тарихы Қазақстанның тәуелсіздік алған алғашқы жылдарымен тығыз байланысты. Кеңес дәуірінде 1 мамыр Халықаралық еңбекшілердің ынтымағы күні (Еңбек күні) ретінде тойланатын. Алайда, 1995 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен бұл күн «Қазақстан халқының бірлігі күні» болып қайта жарияланды. Алғашқы рет жаңа форматтағы мереке 1996 жылы атап өтілді.

Бұл өзгерістің тарихи және саяси астары терең болды. Қазақстан – тарихтың түрлі кезеңдерінде көптеген этностардың панасына айналған мемлекет. Сталиндік қуғын-сүргін жылдарында немістер, корейлер, шешендер, ингуштар, гректер және басқа да көптеген халықтар Қазақстанға күштеп жер аударылды. Сондай-ақ, 1950-ші жылдардағы тың игеру науқаны кезінде де мыңдаған адам ерікті түрде көшіп келді. Қазақ халқы өзінің таршылық көргеніне қарамастан, жер аударылып келгендерге құшағын ашып, барымен бөлісті. Осы қонақжайлылық пен бауырмалдық көптеген этностардың аман қалуына және болашақта бір шаңырақ астында сіңісіп кетуіне негіз болды.

1995 жылы құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы бұл бірліктің институционалдық тірегіне айналды. Бірлік күні осы Ассамблеяның жұмысын қорытындылайтын, елдегі бейбітшілік пен келісім моделін бүкіл әлемге паш ететін күн.

Мереке қалай тойланады?

Қазақстанда Бірлік күнін тойлау – бұл нағыз мәдениеттер шеруі. Мерекелік шаралар республиканың барлық қалалары мен ауылдарында өтеді.

Шерулер мен концерттер Ең ауқымды шаралар Астана (бұрынғы Нұр-Сұлтан) және Алматы қалаларында ұйымдастырылады. Астананың орталық даңғылдарында, атап айтқанда Бұқар жырау даңғылында 25 000-нан астам адам қатысатын салтанатты шерулер өтуі мүмкін. Қалалардың басты алаңдарында гала-концерттер ұйымдастырылып, онда қазақтың күйі, орыстың халық әндері, кәрістің барабан биі, украинның гопагы мен кавказ халықтарының лезгинкасы қатар орындалады. Бұл – Қазақстанның нағыз мәдени мозаикасы.

Этномәдени көрмелер Саябақтар мен алаңдарда «Этно-ауылдар» құрылады. Мұнда әрбір этномәдени бірлестік өздерінің ұлттық үйлерін (қазақтар киіз үйін, басқалары өздерінің дәстүрлі тұрғын жайларын) тігіп, келушілерге өз мәдениетін таныстырады. Көрмелерде ұлттық киімдерді, қолөнер бұйымдарын, зергерлік бұйымдарды және тұрмысқа қажетті құрал-саймандарды тамашалауға болады. Мұндай шаралар жастарға өз тарихын ұмытпауға және өзге халықтардың мәдениетіне құрметпен қарауға тәрбиелейді.

Аспаздық фестивальдер Бірлік күніндегі ең қызықты бөлімдердің бірі – ұлттық тағамдардың дәмін тату. Орталық алаңдарда ұзын сонар дастарқандар жайылып, қазақтың еті (бесбармақ), өзбектің палауы, орыстың блины мен бәліштері, татардың чак-чагы, ұйғырдың лағманы және кәрістің куксиі ұсынылады. Бұл тек тамақтану ғана емес, бұл – дәм арқылы достықты нығайту рәсімі.

Спорттық және бұқаралық шаралар Жастар арасында ұлттық спорт түрлерінен (қазақша күрес, арқан тартыс, асық ату) жарыстар өткізіледі. Сондай-ақ, марафондар мен велосипед шерулері де жиі ұйымдастырылады. Мектептер мен балабақшаларда мереке қарсаңында ашық сабақтар мен ертеңгіліктер өтіп, балалар түрлі ұлттың киімдерін киіп, достық туралы өлеңдер оқиды.

Салт-дәстүрлер мен құндылықтар

1 мамыр мерекесінің негізгі құндылығы – өзара құрмет. Қазақстанда тұратын әрбір этнос өз тілін, дінін және мәдениетін сақтауға құқылы және мемлекет тарапынан бұған толық жағдай жасалған. Мереке кезінде адамдардың бір-біріне «Бірлігіміз жарассын!» деп тілек айтуы қалыпты жағдай.

Тағы бір маңызды дәстүр – тарихи жадыны жаңғырту. Көптеген отбасыларда қиын-қыстау заманда қазақ көршілерінің қалай көмектескені туралы әңгімелер ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырады. Бұл күні көптеген адамдар ата-бабалары жер аударылып келген кезде пана болған ауылдарға барып, алғыс айтады.

Мерекеде ешқандай діни астар жоқ, ол – таза светтік (ฆайыр) мереке. Сондықтан ол қоғамның барлық мүшелерін ортақ мақсатқа – елдің гүлденуіне біріктіреді.

Туристер мен шетелдік қонақтарға арналған ақпарат

Егер сіз 2026 жылдың мамыр айының басында Қазақстанда болсаңыз, бұл мерекені жіберіп алмаңыз. Міне, бірнеше пайдалы кеңес:

1. Қайда бару керек? Астанадағы «Қазақ елі» монументінің алдындағы алаңға немесе Алматыдағы Абай алаңы мен «Астана» алаңына барыңыз. Мұнда ең қызықты концерттер мен көрмелер өтеді.
2. Не кию керек? Арнайы дресс-код жоқ, бірақ халықтық стильдегі элементтері бар киім немесе ұлттық нақыштағы аксессуарлар (мысалы, тақия немесе оюлы орамал) кисеңіз, мерекелік атмосфераға тез сіңісіп кетесіз. Мамыр айының басында ауа райы әдетте жылы болады, бірақ кешкісін салқындауы мүмкін, сондықтан жеңіл күртеше алған артық етпейді.
3. Тағамдар: Бұл күн – Қазақстанның гастрономиялық байлығын тануға таптырмас мүмкіндік. Көшедегі аспаздық көрмелерден қорықпай дәм татыңыз, тағамдар әдетте өте дәмді және қонақжайлылықпен ұсынылады.
4. Көлік: Мереке күндері орталық көшелер жабылуы мүмкін. Сондықтан қоғамдық көлік немесе такси қызметін пайдаланғанда жоспарыңызды алдын ала құрыңыз. Метро (Алматыда) және автобустар жұмыс істейді, бірақ адам көп болуы мүмкін.
5. Тіл: Қазақстандықтар өте қонақжай. Егер сіз қазақ тілінде «Мереке құтты болсын!» (Поздравляю с праздником!) деп айтсаңыз, жергілікті халықтың ілтипатына бөленесіз.

Мемлекеттік мәртебесі: Демалыс күні ме?

Иә, Қазақстан халқының бірлігі күні – ресми мемлекеттік мереке және демалыс күні.