March Equinox

Қазақстандағы Күн мен Түннің Теңелуі: Наурыз мейрамы және Ұлттық спорт күні

Наурыз – бұл тек күнтізбелік айдың атауы емес, бұл қазақ халқының жаны, оның тарихы мен болашаққа деген үмітінің символы. Күн мен түннің теңелуі, яғни астрономиялық көктемнің келуі Қазақстан үшін ерекше маңызға ие. Бұл кезеңде табиғат оянып, жер-дүние түлейді, ал адамдар өткен өкпе-реніштерін кешіріп, жаңа жылды таза ниетпен қарсы алады. Қазақстандықтар үшін наурыз айындағы күн мен түннің теңелуі – бұл ежелгі көшпенділер мәдениеті мен қазіргі заманғы мемлекеттілік мерекесінің ұштасқан сәті.

2026 жылы бұл күн ерекше сипатқа ие болады. Жаңа форматтағы Наурызнама онкүндігі аясында 20 наурыз ресми түрде Ұлттық спорт күні ретінде атап өтіледі. Бұл күн қазақтың қайсар рухын, денсаулығы мен күш-жігерін паш ететін айрықша мереке. Ат үстіндегі ойындар, палуандар күресі және мергендік сыналатын жарыстар еліміздің әрбір өңірінде дүбірлеп өтеді. Бұл – тек мерекелік шара емес, бұл ұрпақтар сабақтастығы мен ұлттық кодты сақтаудың маңызды құралы.

Наурыз мейрамының философиясы өте терең. Ол – бірлік пен татулықтың, береке мен молшылықтың мерекесі. Күн мен түн теңелген сәтте жарық қараңғылықты жеңіп, жылу суықты ысырады. Қазақ халқы бұл күнді "Ұлыстың ұлы күні" деп атаған. Бұл күні әрбір үйдің есігі ашық болады, ақ дастарқан жайылып, ең басты дәм – Наурыз көже ұсынылады. Бұл тағамның өзі жеті түрлі дәмнен тұрып, өмірдің жеті түрлі элементін білдіреді.

2026 жылғы мереке күні мен уақыты

2026 жылы Қазақстандағы Күн мен түннің теңелуі және соған орайластырылған мерекелік шаралардың кестесі төмендегідей:

Мереке күні: March 20, 2026 Апта күні: Friday Мерекеге дейін қалды: 76 күн

Күн мен түннің теңелуі – бұл астрономиялық құбылыс, сондықтан оның нақты уақыты жыл сайын аздап өзгеріп отыруы мүмкін. Дегенмен, Қазақстанда мерекелік іс-шаралар ресми түрде бекітілген күнтізбе бойынша жүреді. 20 наурыз күні Ұлттық спорт күні ретінде мерекелік марафонды бастап берсе, негізгі демалыс күндері мен жалпыхалықтық мейрам 21-23 наурыз аралығына келеді.

Тарихы мен шығу тегі: Көне дәуірден бүгінге дейін

Наурыз мейрамының тарихы өте көне, ол ислам дәуірінен әлдеқайда бұрын пайда болған. Зерттеушілердің айтуынша, бұл мерекенің тарихы 5000 жылдан асады. Ол ежелгі шумерлер мен парсы мәдениетінде "жаңа күн" деген мағынаны білдірген. Қазақ даласында Наурыз әрқашан көктемнің, еңбек пен татулықтың мерекесі ретінде тойланған.

Кеңестік кезеңде, 1926 жылы Наурыз мейрамын тойлауға тыйым салынды. Ол "діни сарқыншақ" ретінде қарастырылды. Алайда, халық бұл мерекені ұмытқан жоқ, үйлерінде жасырын болса да Наурыз көже пісіріп, бір-бірін құттықтап отырды. Тек 1988 жылы ғана қоғам қайраткерлері мен зиялы қауымның белсенділігімен Наурыз мейрамы қайта жаңғырып, 1991 жылы Қазақстан Президентінің Жарлығымен мемлекеттік мәртебе алды.

Бүгінде Наурыз – Қазақстандағы ең басты ұлттық мерекелердің бірі. 2024 жылдан бастап Мемлекет басшысының бастамасымен Наурызды тойлаудың жаңа тұжырымдамасы қабылданды. Оған сәйкес, 14-23 наурыз аралығында "Наурызнама" онкүндігі өткізіледі. Әр күннің өз атауы мен мағынасы бар. 20 наурыз – Ұлттық спорт күні болып бекітілді, бұл ұлттық ойындарды дәріптеуге бағытталған.

20 наурыз: Ұлттық спорт күні

2026 жылдың 20 наурызында Қазақстанның барлық қалалары мен ауылдарында ауқымды спорттық шаралар өтеді. Бұл күннің мақсаты – жастардың бойында отансүйгіштік сезімді ояту және ата-бабамыздан қалған спорт түрлерін заман талабына сай дамыту.

Негізгі спорттық шаралар:

1. Көкпар: Бұл – нағыз ер жігіттердің сыналатын шағы. Ат үстіндегі тартыс тек күшті ғана емес, сонымен қатар ептілік пен стратегияны қажет етеді.
2. Аударыспақ: Ат үстіндегі күрес. Екі шабандоз бір-бірін ер үстінен аударып тастауға тырысады.
3. Бәйге: Қазақтың қанында бар ат жарысы. Аламан бәйге, құнан бәйге сияқты түрлері бойынша ең жүйрік тұлпарлар анықталады.
4. Қазақ күресі: Ұлттық спорттың брендіне айналған күрес түрі. "Қазақстан Барысы" турнирінің іріктеу кезеңдері немесе арнайы мерекелік жарыстар осы күні ұйымдастырылады.
5. Тоғызқұмалақ: "Қойшылардың алгебрасы" атанған бұл ойын зияткерлік қабілетті дамытады.
6. Асық ату: Балалар мен жастар арасында өте танымал, мергендікке баулитын ойын.

Бұл күні стадиондар мен ипподромдар халыққа лық толы болады. Этноауылдарда көрермендер тек жарыстарды тамашалап қана қоймай, өздері де қатысып, бақтарын сынай алады.

Наурызнама онкүндігі: 10 күндік мереке

Наурыз мейрамы 2026 жылы он күн бойы тойланады. Әр күннің өзіндік ерекшелігі бар:

14 наурыз – Көрісу күні (Амал мерекесі): Адамдар бір-бірімен қауышып, амандық-саулық сұрасады. Бұл дәстүр әсіресе батыс өңірлерде жақсы сақталған. 15 наурыз – Қайырымдылық күні: Бұл күні мұқтаж жандарға көмек көрсетіледі, мейірімділік шаралары ұйымдастырылады. 16 наурыз – Мәдениет және ұлттық салт-дәстүр күні: Музейлер, театрлар мен кітапханаларда көрмелер мен қойылымдар өтеді. 17 наурыз – Шаңырақ күні: Отбасылық құндылықтарды дәріптеуге арналған күн. Үлкендерге құрмет көрсетіліп, бата алынады. 18 наурыз – Ұлттық киім күні: Барлық мекемелер мен оқу орындарында адамдар ұлттық нақыштағы киімдер киіп жүреді. 19 наурыз – Жаңару күні: Ағаш егу, қоршаған ортаны тазарту шаралары жүргізіледі. 20 наурыз – Ұлттық спорт күні: Жоғарыда аталған спорттық жарыстардың шыңы. 21 наурыз – Ынтымақ күні: Халықтың бірлігін паш ететін шерулер мен концерттер. 22-23 наурыз – Жыл басы және Тазару күні: Негізгі мерекелік думан және жаңа жылды таза ниетпен бастау.

Дәстүрлер мен салт-жоралғылар

Наурыз мейрамының ең басты нышаны – Наурыз көже. Ол жеті түрлі дәмнен (су, ет, тұз, май, құрт, астық және сүт) дайындалады. Жеті саны қазақ үшін қасиетті, сондықтан бұл тағамды ішкен адам келесі жылға дейін тоқ әрі аман болады деп сенген.

Мереке кезінде киіз үйлер тігіледі. Киіз үй – көшпенділердің сәулет өнерінің шыңы. Оның іші ұлттық бұйымдармен: текемет, сырмақ, алаша және қоржындармен безендіріледі. Қонақтарға қазақтың қонақжайлылығы көрсетіліп, бауырсақ, қымыз бен шұбат ұсынылады.

Тағы бір маңызды дәстүр – Алтыбақан. Жастар кешкісін жиналып, ән айтып, алтыбақан теріледі. Бұл – жастардың танысуына, көңіл көтеруіне арналған әлеуметтік орын іспеттес. Сонымен қатар, ақсақалдардың бата беруі – мерекенің ажырамас бөлігі. "Батамен ел көгерер" демекші, үлкендердің ақ тілегі жаңа жылда сәттілік әкеледі деп есептеледі.

Туристер мен қонақтарға арналған ақпарат

Егер сіз 2026 жылы Наурыз кезінде Қазақстанға келуді жоспарласаңыз, келесі кеңестерді ескеріңіз:

1. Қайда бару керек: Ең ауқымды шаралар Алматы, Астана және Шымкент қалаларында өтеді. Алматыда "Медеу" мен "Шымбұлақ" маңындағы этноауылдар өте тартымды. Шымкентте оңтүстіктің шынайы қонақжайлылығы мен дәстүрлерін көре аласыз.
2. Ауа райы: Наурыз айында Қазақстанда ауа райы құбылмалы. Оңтүстікте көктем ерте келіп, ауа температурасы +15°C дейін көтерілуі мүмкін, ал солтүстікте әлі де қар жатуы немесе суық жел соғуы мүмкін (0°C-тан +5°C-қа дейін). Жылы киімдеріңізді ала жүріңіз.
3. Көлік және қонақүй: Мереке күндері ішкі туризм өте жоғары болады. Билеттер мен қонақүйлерді кемінде 1-2 ай бұрын брондаған жөн.
4. Сыйластық: Үлкен кісілерді көргенде иіліп сәлем беру немесе бірінші болып амандасу – үлкен құрметтің белгісі. Ұлттық тағамдардан дәм татудан бас тартпаңыз, бұл үй иесін сыйлағандық болып саналады.
5. Киім: 18 наурыз күні ұлттық нақыштағы (ою-өрнегі бар) киім немесе аксессуар кисеңіз, жергілікті халықтың ілтипатына бөленесіз.

Демалыс күндері және жұмыс кестесі

Қазақстанда Наурыз мейрамы мемлекеттік мереке болып табылады және заң бойынша 21, 22, 23 наурыз күндері демалыс ретінде бекітілген.

2026 жылғы жұмыс кестесі: 20 наурыз (Жұма): Бұл күн Ұлттық спорт күні болғанымен, ресми жұмыс күні болып саналады. Дегенмен, көптеген мекемелерде қысқартылған жұмыс күні болуы мүмкін және түстен кейін мерекелік іс-шаралар басталып кетеді. Банктер мен мемлекеттік органдар әдеттегідей жұмыс істейді. 21-23 наурыз (Сенбі-Дүйсенбі): Бұл күндері Қазақстан толықтай демалады. Мемлекеттік мекемелер, мектептер, университеттер және көптеген жеке компаниялар жабық болады.

• Сауда орталықтары мен қызмет көрсету: Ірі сауда орталықтары, мейрамханалар мен супермаркеттер мереке күндері де жұмыс істей береді, тіпті жұмыс уақытын ұзартуы мүмкін.

Наурыз – бұл тек демалыс емес, бұл рухани жаңғыру уақыты. Қазақстан халқы бұл күндері бір-біріне "Наурыз мейрамы құтты болсын!", "Ақ мол болсын!" деген тілектер айтып, еліміздің тыныштығы мен гүлденуін тілейді. 2026 жылғы Күн мен түннің теңелуі әрбір шаңыраққа бақыт пен береке әкелсін