Easter Monday

Páskarnir eru svokölluð hreyfanleg hátíð, sem þýðir að dagsetningin breytist á milli ára. Samkvæmt kristnum reglum eru páskarnir haldnir fyrsta sunnudag eftir fyrsta fullt tungl sem verður á eða eftir vorjafndægur. Þetta veldur því að annar í páskum getur fallið hvenær sem er á tímabilinu frá lokum mars fram í seinni hluta apríl. Árið 2026 lendir dagurinn í byrjun apríl, sem er dæmigert fyrir íslenskt „vor“ þar sem náttúran er hægt og rólega að vakna úr dvala.

Saga og uppruni dagsins

Saga annars í páskum á Íslandi teygir sig langt aftur í aldir. Upphaflega var páskahátíðin mun lengri í kaþólskum sið en hún er í dag, og voru margir dagar eftir páskadag helgaðir fagnaðarerindinu um upprisu Jesú Krists. Þegar siðaskiptin áttu sér stað á Íslandi um miðja 16. öld (árið 1550) voru margir kaþólskir siðir afnumdir, en annar í páskum lifði af sem opinber helgidagur.

Í kristinni trú er annar í páskum tileinkaður minningunni um það þegar Jesús birtist lærisveinum sínum eftir upprisuna. Þótt dagurinn hafi kannski minna trúarlegt vægi í huga hins almenna Íslendinga í dag en sjálfur páskadagurinn, þá er hann órjúfanlegur hluti af þeirri helgi sem lögð er á páskana í íslenskum lögum. Íslenska þjóðkirkjan heldur oft guðsþjónustur á þessum degi, þótt þær séu jafnan færri og óformlegri en á páskadag.

Í sögulegu samhengi var páskahátíðin mikilvægur áfangi í lífi bænda og vinnufólks. Eftir langan og strangan vetur, þar sem matur gæti hafa verið af skornum skammti og vinnan erfið, voru páskarnir kærkomið hlé. Annar í páskum var síðasti dagurinn áður en vorverkin fóru að banka upp á af alvöru. Þótt íslensk þjóðtrú tengi marga aðra daga við álfa og tröll (eins og þrettándann eða jónsmessu), þá eru páskarnir frekar tengdir von og nýju lífi, sem endurspeglast í táknum eins og páskaungum og eggjum.

Hefðir og siðir á Íslandi

Þegar kemur að siðum á öðrum í páskum, þá er líklega ekkert sem einkennir daginn jafn mikið og páskaeggin. Á Íslandi er hefðin fyrir súkkulaðipáskaeggjum gríðarlega sterk. Þessi egg, sem fyllt eru með íslensku sælgæti og innihalda málshátt, eru venjulega gefin og borðuð á páskadag. Hins vegar eru eggin oft svo stór að fólk er enn að gæða sér á þeim á öðrum í páskum. Það er nánast orðin hefð að bera saman málshætti og ræða merkingu þeirra yfir kaffibolla á þessum degi.

Fjölskyldusamveran er í fyrirrúmi. Margir nýta daginn í að heimsækja ættingja sem þeir hittu ekki á páskadag. Þetta er tími fyrir spilamennsku, lestur eða einfaldlega slökun. Þar sem margir Íslendingar eiga sumarbústaði, er algengt að fólk eyði páskahelginni þar. Annar í páskum er þá dagurinn þar sem gengið er frá, lokað og haldið aftur í bæinn.

Mataræðið á öðrum í páskum er gjarnan léttara en á páskadag, þar sem lambakjötið er í aðalhlutverki. Oft eru borðaðir afgangar af páskalambinu eða boðið upp á eitthvað einfalt eins og fisk eða súpu, enda hafa margir innbyrt mikið magn af hitaeiningum dagana á undan.

Fyrir þá sem eru trúaðir eða sækja kirkju, þá er annar í páskum dagur til að ígrunda boðskapinn um sigur lífsins yfir dauðanum á rólegan hátt. Þótt föstudagurinn langi sé þungur og dapurlegur, þá er annar í páskum fullur af eftirvæntingu fyrir því sem koma skal.

Skipulag og ferðalög

Fyrir þá sem eru í heimsókn á Íslandi eða eru nýfluttir til landsins, er mikilvægt að átta sig á því að páskahelgin hefur mikil áhrif á skipulag og þjónustu.

1. Ferðalög innanlands: Páskarnir eru ein stærsta ferðahelgi ársins á Íslandi. Skíðasvæðin, sérstaklega á Akureyri (Hlíðarfjall) og á Ísafirði (Seljalandsdalur), eru gríðarlega vinsæl. Á öðrum í páskum má búast við mikilli umferð á þjóðvegunum þegar fólk snýr aftur heim til Reykjavíkur eða annarra stærri bæja. Ef þú ætlar að keyra á þessum degi er gott að fylgjast vel með veðurspá og færð á vegum, þar sem aprílveður á Íslandi getur verið varasamt.
2. Gisting: Hótel og gistiheimili úti á landi eru oft bókuð með löngum fyrirvara fyrir þessa helgi. Verðlag getur verið hærra en á venjulegum virkum dögum.
3. Afþreying: Margir nýta annan í páskum í að fara í sund. Íslensk sundlaugamenning er einstök og það er fátt betra en að slaka á í heitum potti eftir hátíðarhöldin. Flestar sundlaugar eru opnar á öðrum í páskum, þótt opnunartíminn gæti verið eitthvað styttri en venjulega.

Hagnýtar upplýsingar fyrir gesti

Ef þú ert staddur á Íslandi á öðrum í páskum árið 2026, eru hér nokkur atriði sem gott er að hafa í huga:

Er annar í páskum opinber frídagur?

Já, annar í páskum er lögboðinn almennur helgidagur á Íslandi. Þetta þýðir að: