Ash Wednesday

Vegna þess að dagurinn fylgir tunglkomum og páskareikningi getur hann fallið hvenær sem er á tímabilinu frá 4. febrúar til 10. mars. Þetta þýðir að veðrið getur verið mjög breytilegt; stundum er glampandi sól og vor í lofti, en oftar en ekki þurfa börnin að klæða sig vel innan undir búningana sína þar sem febrúarveðrið á Íslandi getur verið bæði kalt og vindasamt.

Saga og uppruni öskudagsins

Saga öskudagsins á Íslandi er löng og áhugaverð blanda af trúarlegum hefðum og þjóðlegum siðum. Heiti dagsins dregur nafn sitt af þeim forna kaþólska sið að bera ösku á höfuð kirkjugesta eða teikna kross á enni þeirra með ösku. Askan var tákn um iðrun og það að maðurinn væri kominn af moldu og skyldi aftur að moldu verða. Þetta markaði upphaf lönguföstu, 40 daga tímabils fram að páskum þar sem fólk neitaði sér um kjöt og aðra munaðarvöru.

Eftir siðaskiptin árið 1550, þegar Íslendingar urðu lúterskir, hurfu margir af þessum kaþólsku siðum úr opinberu kirkjulífi. Hins vegar lifðu ákveðnir þættir áfram í þjóðtrúnni og breyttust í leiki. Einn þekktasti siðurinn sem þróaðist á Íslandi var að „henja öskupoka“ á fólk. Þetta fólst í því að sauma litla poka, fylla þá af ösku og reyna að festa þá aftan í klæði fólks með títuprjóni án þess að viðkomandi tæki eftir því. Þetta var sérstaklega vinsælt á milli kynjanna; stúlkur reyndu að hengja poka á pilta sem þeim leist vel á, og öfugt. Í pokunum var stundum aska, en einnig gætu verið steinar (svokallaðir steinapokar).

Á síðari hluta 20. aldar fór þessi pokasiður að láta undan síga fyrir nýjum hefðum. Á Akureyri, sem oft er kölluð höfuðborg öskudagsins, þróaðist sú hefð að krakkar klæddu sig upp í búninga og gengu á milli fyrirtækja til að syngja. Þessi siður breiddist síðan út til Reykjavíkur og annarra landshluta og er í dag ríkjandi form hátíðarinnar. Þótt öskupokarnir sjáist sjaldan í dag, lifa þeir enn í minningu eldri kynslóða og eru stundum búnir til í handavinnutímum í grunnskólum til að halda í hefðina.

Þrír mikilvægir dagar: Bolludagur, Sprengidagur og Öskudagur

Til að skilja öskudaginn til hlítar verður að skoða hann í samhengi við dagana tvo sem á undan koma. Þessir þrír dagar mynda eina heild sem snýst um mat, gleði og undirbúning fyrir föstuna.

1. Bolludagur (Mánudagur)

3. Öskudagur (Miðvikudagur)

Hvernig fagna Íslendingar öskudeginum?

Hátíðarhöldin á öskudaginn hefjast snemma morguns. Börn um allt land vakna spennt, klæða sig í búninga sína – sem geta verið allt frá ofurhetjum og prinsessum yfir í frumlega heimatilbúna búninga – og halda af stað í skólann.

Söngur fyrir sælgæti

Búningar og sköpunargleði

Skipulagðir viðburðir

Öskudagur á Akureyri

Hagnýtar upplýsingar fyrir gesti

Ef þú áformar að heimsækja Ísland í kringum February 18, 2026, 2026, þá eru hér nokkur atriði sem gott er að hafa í huga:

1. Veðrið: Febrúar er einn af köldustu mánuðum ársins. Meðalhitinn í Reykjavík er um 0°C, en það getur verið hvasst og snjókoma. Ef þú ætlar að vera utandyra að fylgjast með hátíðarhöldunum skaltu klæða þig í ull og vindheldan fatnað.
2. Taka þátt: Gestir eru meira en velkomnir að fylgjast með. Það er dásamlegt að sjá lífsgleðina í börnunum. Ef þú ert með börn með í för geta þau auðvitað klætt sig upp og tekið þátt í söngnum. Flestir Íslendingar kunna að meta ef fólk sýnir hefðunum áhuga.
3. Verslanir og þjónusta: Þótt þetta sé mikill hátíðisdagur er hann ekki almennur frídagur (sjá nánar hér að neðan). Hins vegar geta sumar minni verslanir lokað fyrr eða verið með takmarkaða þjónustu á meðan starfsfólkið tekur á móti söngvurunum.
4. Ljósmyndun: Það er mikil myndgleði á þessum degi, en eins og alltaf er gott að sýna kurteisi og spyrja foreldra áður en myndir eru teknar af börnum í búningum.

Er öskudagurinn almennur frídagur?

Mikilvægt er að vita að öskudagurinn er ekki lögboðinn frídagur á Íslandi.