Agriculture and Labor Day

Jounen Agrikilti ak Travay an Ayiti: Yon Selebrasyon Rasin ak掃Swe Nou

Nan peyi Ayiti, premye me se pa sèlman yon dat nan kalandriye a; se yon senbòl fòs, detèminasyon, ak fyète nasyonal. Jounen Agrikilti ak Travay reprezante de poto mitan ki soutni sosyete ayisyen an depi plizyè deseni. Se yon jou kote nasyon an kanpe pou li onore moun k ap travay tè a, sa yo nou rele "moun mòn" oswa kiltivatè yo, ansanm ak tout travayè nan biwo, nan izin, ak nan lari k ap degaje yo pou fè ekonomi peyi a mache.

Selebrasyon sa a gen yon gou espesyal paske li makònen lavi moun nan vil ak lavi moun nan andeyò. Pandan n ap fete travay, n ap fete lavi tou, paske san agrikilti pa gen manje, epi san travayè pa gen devlopman. Nan chak kwen peyi a, depi nan savann rive nan tèt mòn, se yon moman kote nou rekonèt valè swe k ap koule sou fwon chak sitwayen k ap lite pou yon pi bon demen. Se yon jounen ki chaje ak emosyon, kote nasyon an sonje ke se inyon fòs nou ki pou rale peyi a soti nan katchouboumbe.

Kilè l ap fete nan ane 2026?

Pou ane k ap vini an, Jounen Agrikilti ak Travay la ap tonbe nan dat ak jou sa yo:

Jou nan semèn nan: Friday Dat egzak: May 1, 2026 Tan ki rete: Gen 73 jou ki rete anvan gwo selebrasyon sa a rive.

Nan peyi Ayiti, dat 1ye me a se yon dat ki fiks. Li pa chanje chak ane tankou fèt Pak oswa Kanaval. Se yon randevou nasyonal ki toujou fèt menm dat la, kèlkeswa jou li tonbe nan semèn nan, pou make inite ak travayè nan tout mond lan.

Orijin ak Istwa Jounen an

Istwa Jounen Travay la an Ayiti makònen ak istwa mondyal lit travayè yo pou dwa yo. Tout bagay te kòmanse nan fen 19yèm syèk la ak mouvman entènasyonal pou redui tan travay la. Nan epòk sa a, travayè yo t ap mande pou yo travay sèlman uit èdtan pa jou: uit èdtan pou travay, uit èdtan pou lwazi, ak uit èdtan pou repo. Sa a se sa yo rele "Mouvman Uit Èdtan" an.

An Ayiti, yo te deside ajoute "Agrikilti" nan non fèt la paske peyi a se yon peyi esansyèlman agrikòl. Depi apre endepandans nou an 1804, se tè a ki te toujou bay nasyon an fòs pou li kanpe sou de pye li. Leta ayisyen te konprann ke li pa t ka fete travayè nan biwo oswa nan izin sèlman san li pa bay kiltivatè yo premye plas la. Se konsa, fèt la vin tounen "Jounen Agrikilti ak Travay", yon fason pou montre ke de sektè sa yo mache men nan lamen.

Pandan plizyè dizèn lane, gouvènman ki pase yo te konn sèvi ak jounen sa a pou yo fè gwo fwa agrikòl, kote yo prezante pi bon pwodwi tè a bay popilasyon an. Se te yon moman pou ankouraje pwodiksyon nasyonal la epi bay prim ak kiltivatè ki pi vanyan yo.

Enpòtans Agrikilti nan Ekonomi Ayisyen an

Agrikilti se nanm peyi a. Dapre done ekonomik yo, anviwon de tyè (2/3) nan moun k ap travay an Ayiti se nan jaden yo ye. Sa vle di, majorite fòs travay peyi a konsantre nan pwodiksyon manje ak matyè premyè. Se yon sektè ki bay plizyè milya dola chak ane nan ekonomi an atravè vann fwi, legim, ak lòt sereyal.

Kiltivatè ayisyen yo pwodui yon varyete rekòt ki fè repitasyon nou nan tout Karayib la ak nan mond lan:

1. Mango: Mango Fransik la se youn nan pi bèl kado tè nou an bay, e li trè chache sou mache entènasyonal la.
2. Kafe ak Kakawo: Se de pwodwi ki te konn fè richès peyi a e ki kontinye ap goumen pou yo kenbe plas yo.
3. Varyete Manje: Bannann, mayi, diri (sitou nan Latibonit), manyòk, patat, yanm, ak pwa se baz manje chak jou pou chak fanmi ayisyen.
4. Kann: Pwodiksyon sik ak kleren se yon pati nan kilti ak ekonomi nou tou.

Jounen 1ye me a se okazyon pou nou di "Mèsi" ak malere ak malerèz sa yo ki leve anvan solèy pou yo al raboure tè a ak wou ak pioch, pou nou menm nan lavil la ka jwenn manje pou n mete nan chodyè nou. San travay di yo, sekirite alimantè peyi a ta nan pi gwo danje toujou.

Tradisyon ak fason moun fete 1ye Me an Ayiti

Selebrasyon 1ye me an Ayiti se yon melanj ant seremoni ofisyèl ak fèt popilè. Men ki jan sa konn pase nan divès kote nan peyi a:

Fwa Agrikòl ak Atizana

Youn nan pi gwo tradisyon yo se òganizasyon fwa agrikòl nan kapital la (Pòtoprens) ak nan vil pwovens yo. Nan fwa sa yo, kiltivatè yo soti nan mòn yo pou yo vin ekspoze pi bèl pwodwi yo: gwo grap bannann, bèl grenn yanm, ak tout kalite fwi sezon an tankou zaboka ak gwayav. Atizan yo tou pwofite montre travay yo fè ak bwa, fè fòje, ak pay. Se yon moman kote moun lavil yo pwofite achte pwodwi fre ak bon pri.

Parad ak Manifestasyon Travayè

Sendika yo ak asosyasyon travayè yo konn òganize mach oswa rasanbleman. Se yon moman pou yo fè revandikasyon yo tande: mande ogmantasyon salè minimòm, pi bon kondisyon travay, ak pwoteksyon sosyal. Travayè yo mache ak pankat pou yo raple leta ak patwon yo ke san yo, pa gen okenn richès ki ka kreye.

Fèt nan katye yo ak "Rara"

Nan anpil zòn, sitou nan zòn riral yo, 1ye me a koenside ak fen sezon Rara a nan kèk kote oswa ak fèt patwonnal. Moun yo òganize gwo manje, yo touye bèt, epi yo bwè kleren pandan y ap tande mizik twoubadou oswa konpa. Se yon jou kote moun pwofite pran yon souf nan mitan tout traka lavi a.

Diskou Ofisyèl

Prezidan Repiblik la oswa Premye Minis la toujou bay yon diskou nan okazyon sa a. An jeneral, yo konn anonse pwojè pou ede kiltivatè yo, tankou distribisyon semans, zouti agrikòl, oswa reparasyon kanal irigasyon. Malgre pwomès sa yo pa toujou reyalize, jounen an rete yon moman kote politik agrikòl peyi a vin nan sant diskisyon yo.

Defi ak Reyalite Kiltivatè Ayisyen an jodi a

Malgre bèl anbyans fèt la, nou pa ka kache ke sektè agrikilti a ap pase anba gwo defi nan dènye ane sa yo. Kriz klimatik la se youn nan pi gwo lènmi kiltivatè yo. Sechrès ak Inondasyon: Nan kèk sezon, lapli a pa tonbe ditou, sa ki fè tout plantasyon yo cheche. Nan lòt sezon, se gwo inondasyon ki pote tout rekòt yo ale. Mank Enfrastrikti: Pifò kiltivatè pa gen aksè ak sistèm irigasyon modèn oswa traktè. Yo toujou ap sèvi ak metòd zansèt yo ki mande anpil fòs fizik men ki pa bay ase rannman. Pwoblèm Wout: Anpil fwa, manje a pouri nan mòn yo paske pa gen bon wout pou mennen yo nan mache yo nan lavil la.

• Ensekirite: Nan dènye tan sa yo, pwoblèm sekirite a anpeche anpil moun al nan jaden yo oswa transpòte machandiz yo san danje.

Jounen Agrikilti ak Travay nan ane 2026 sa a ta dwe sèvi kòm yon moman refleksyon serye sou kijan nou ka modènize agrikilti nou an pou nou sispann depann de manje k ap sot nan peyi etranje.

Enfòmasyon Pratik pou Sitwayen yo

Piske 1ye Me se yon fèt nasyonal legal an Ayiti, men sa ou dwe konnen pou w ka planifye jounen w:

1. Fèmeti Biwo Leta: Tout biwo leta, ministè, ak administrasyon piblik yo ap fèmen. Pa gen okenn sèvis administratif k ap disponib nan jou sa a.
2. Lekòl ak Inivèsite: Tout lekòl (piblik kou prive) ap fèmen. Se yon jou konje pou tout elèv ak pwofesè.
3. Bank ak Biznis: Majorite bank komèsyal yo ak gwo magazen yo ap fèmen pòt yo. Sepandan, ti mache nan lari yo ak kèk makèt ka rete louvri pou yon pati nan jounen an.
4. Transpò: Transpò piblik la (taptap, otobis) ap fonksyone men li ka yon ti jan pi ba pase nòmal. Nan zòn kote ki gen fwa oswa manifestasyon, wout yo ka bloke.
5. Sante: Lopital yo ap toujou gen sèvis ijans, men konsiltasyon nòmal yo ap ranvwaye pou yon lòt jou.

Si ou gen tranzaksyon enpòtan pou w fè, li pi bon pou w fè yo anvan dat May 1, 2026 la oswa tann apre jou sa a.

Yon Jou pou Inite ak Respè

An konklizyon, Jounen Agrikilti ak Travay an Ayiti se plis pase yon senp jou konje. Se yon jou kote nou dwe gade frè ak sè nou yo k ap travay di ak yon lòt je. Kit se moun k ap baleye lari, kit se moun k ap plante diri nan Latibonit, kit se moun k ap travay nan biwo nan Pòtoprens, chak moun gen yon wòl enpòtan nan bati peyi a.

Pandan n ap pwoche bò kote dat May 1, 2026 nan ane 2026, an nou pran yon poz pou nou onore moun sa yo. An nou pwofite jou sa a pou nou ankouraje pwodiksyon lokal la, pou nou manje sa nou plante, epi pou nou mande pi bon kondisyon pou moun k ap kreye richès nan peyi a. Se sèlman lè nou bay travay valè epi nou sipòte agrikilti nou, n ap kapab tout bon vre jwenn chimen devlopman ak endepandans alimantè nou t ap chache depi lontan an.

Bòn Fèt Agrikilti ak Travay bay tout Ayisyen k ap bat dlo pou yo fè bè, kit yo andedan peyi a, kit yo nan dyaspora a! Se swe nou ak kouraj nou ki fè fyète Ayiti.