Victory Day over Fascism

Fəth Günü: Faşizm Üzərində Qələbə

May ayının doqquzu, Azərbaycan üçün sadəcə bir tətil günü deyil, bu, tarixin dərin izlərini, xalqımızın qəhrəmanlığını və keçmişimizə olan dərin ehtiramı özündə əks etdirən bir anım günüdür. Bu gün – Faşizm Üzərində Qələbə Günü – bizi illər öncə baş vermiş, lakin yaddaşlarda hələ də təzə qalmış böyük bir müharibənin acı və şərəfli səhifələrinə aparır. Bu, yalnız keçmişə baxış deyil, həm də gələcəyə – sülh, azadlıq və ədalətə olan inamın təsdiqidir. Bu günün mahiyyəti ondadır ki, o, insanlığa qarşı yönəlmiş ən böyük təhlükənin – faşizmin – məhv edilməsində misilsiz rol oynamış bir xalqın qürurunu yaşatmağa davam edir. Bu gün, eyni zamanda, həmin müharibədə canlarını fəda etmiş əsgərlərimizin, eləcə də cəbhə arxasında gecə-gündüz çalışan mülki şəxslərimizin xatirəsinə ehtiramdır. Azərbaycan, SSRİ-nin tərkibində olsa da, bu qələbədə payı olan, özünəməxsus tarixi missiyası ilə seçilən bir ölkədir. Baku nefti olmasaydı, Qırmızı Ordunun qabaqcıl tankları və təyyarələri üçün yanacaq hardan gələrdi? Bu sual, bu günün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bir daha ortaya qoyur. Ona görə də, bu günün atmosferi hüznlü, lakin qürurludur. Küçələrdə, meydanlarda veteranlara göstərilən hörmət, onların şərəfinə qoyulan güllər bu günün rəmzidir. Bu, bayram deyil, and yeridir. Bu, xalq olaraq kökümüzə, qəhrəmanlıq salnaməmizə sahib çıxmaq günümüzdür. Hər il mayın doqquzu gəldikdə, Azərbaycan xalqı bir daha xatırlayır ki, azadlıq asan qazanılmayıb və bu azadlığı qorumaq hər bir nəslin müqəddəs borcudur. Bu gün, eyni zamanda, 2020-ci ildə Qarabağda qazanılan Zəfərlə də kök salmışdır. Prezident İlham Əliyev və Birinci Xanım Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə keçirilən tədbirlərdə bu iki qələbə – Böyük Vətən Müharibəsindəki Qələbə və Vətən Müharibəsindəki Zəfər – arasında qətiyyət və ruh birliyi vurğulanır. Bu, tarixin dövrə vurması, ədalətin zəfər çalmasıdır. Faşizmə qarşı mübarizədə canını qurban verən babalarımızın ruhu, işğal altındakı torpaqlarımızı azad edən oğullarımızın ruhu ilə bu gün bir növ birləşir. Bu, xalqımızın dönməz iradəsinin, vətənpərvərliyinin ən bariz nümunəsidir. Bu günün mahiyyəti bundadır: keçmişi unutmamaq, qəhrəmanları yad etmək və gələcəyə inamla baxmaq.

Bu gün, həmçinin, bizi faşizmin qorxunc reallığı ilə üz-üzə qoyur. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı milyonlarla insan həyatını itirdi, şəhərlər yerlə-yeksan oldu, ailələr parçalandı. Lakin bu qaranlıq dövrdə insanlıq nurunu söndürməyən, zülmə qarşı duran birliyin, igidliyin və fədakarlığın nümunəsi göstərildi. Azərbaycan xalqı da bu mübarizənin ayrılmaz hissəsi idi. Müharibə illərində respublikamızda qurulan müdafiə sənayesi, neft hasilatının artırılması cəbhəyə böyük dəstək verdi. Hər bir azərbaycanlı bilirdi ki, cəbhədəki qələbə birbaşa burada, Bakıda, neft mədənlərindən asılıdır. Bu məsuliyyət hissi, bu vətənpərvərlik ruhu bu gün də bizimlədir. Ona görə də, bu günkü anım mərasimlərində iştirak edən hər kəs sadəcə tarixi bir hadisəni yad etmir, o ruhu, o mübarizə əzmini yenidən yaşayır. Müharibə veteranları bu günün əsl qəhrəmanlarıdır. Onların sayı getdikcə azalsa da, onların xatirəsi, onların göstərdiyi qəhrəmanlıq heç vaxt unudulmayacaq. Onları “xalqımızın qızıl fondası” adlandıran ulu öndər Heydər Əliyev bu qədər doğru demişdir. Çünki onların həyat hekayəsi, keçdikləri yol gənclər üçün ən böyük dərsdir. Bu gün, həm də gənclərə tarixi yaddaşın necə qorunub saxlanması lazım olduğunu göstərən bir məktəbdir. Müharibənin dəhşətlərini görməyən nəsillər bu gün babalarının qəhrəmanlığını dinləyərək, sülhün, azadlığın dəyərini daha yaxşı anlayırlar. Bu günkü Azərbaycan, müstəqil və güclü dövlət olaraq, həm də həmin qələbənin mirasçısıdır. Torpaqlarımızın bütövlüyü, suverenliyimiz bu günün dəyərləri üzərində qurulub. Ona görə də, mayın doqquzu hər il böyük bir məsuliyyətlə, ehtiramla, milli ruhla qeyd edilir. Bu, xatırlamaq, hörmət göstərmək və gələcək nəsillərə ötürmək günüdür.

Bu Günün Tarixi və Mənşəyi

Böyük Vətən Müharibəsində Qələbə Günü kimi təsis edilən bu bayram, əslində, SSRİ-nin süqutundan sonra Azərbaycanın müstəqillik tarixində də xüsusi yer tutur. İkinci Dünya Müharibəsi 1945-ci il mayın 8-də, Almaniyanın şərtsiz təslim olma aktını imzalaması ilə rəsmən bitdi. Lakin bu, Moskva vaxtı ilə mayın 9-u, gecə saat 00:01-də baş verdi. Bu səbəbdən, SSRİ-də və postsovet məkanında qələbə məhz mayın 9-u qeyd olunur. Azərbaycan üçün bu tarixin əhəmiyyəti bir neçə cəhətdən misdilsizdir. Birincisi, iqtisadiyyat və sənaye. Müharibə illərində Azərbaycan, xüsusilə də Bakı, SSRİ-nin enerji damarı idi. Tədqiqat məlumatlarında göstərilir ki, Azərbaycan nefti ümumsovet hasilatının böyük əksəriyyətini təşkil edirdi. Müharibə dövründə 75 milyon tondan çox neft hasil edilib və bu, Qırmızı Ordunun yanacaq ehtiyacının təxminən 70%-ni təmin edib. Dörd sovet təyyarəsindən, tankından və ya nəqliyyat vasitəsindən üçü məhz Bakı benzinilə işləyirdi. Bu rəqəmlər Azərbaycanın qələbəyə verdiyi töhfünün miqyasını göstərir. İkincisi, insan qüvvəsi. 600 mindən çox azərbaycanlı müharibəyə yollanıb. Onlardan 300 mindən çoxu birbaşa döyüşlərdə iştirak edib. Bu igidlərdən 123 nəfər Sovet İttifaqı Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülüb, 176 mindən çoxu müxtəlif orden və medallarla təltif edilib. Hər bir statistika, hər bir rəqəm arxasında bir insan taleyi, bir ailənin qüruru dayanır. Müharibədən sonra uzun illər bu bayram rəsmi olaraq qeyd edilsə də, SSRİ-nin dağılması ilə bir müddət unudulmağa üz tutdu. Lakin 1994-cü ildə ulu öndər Heydər Əliyevin fərmanı ilə bu günün əhəmiyyəti yenidən dərk edildi və rəsmi statusu bərpa edildi. Heydər Əliyev bu addımı ilə tariximıza, keçmişimizə sadiqliyini nümayiş etdirdi. O, veteranlara xüsusi diqqət və qayğı göstərdi, onları “xalqımızın qızıl fondası” adlandıraraq, cəmiyyətdə layiq olduqları yerə qaldırdı. Bu, sadəcə bir bayramın bərpası deyildi, həm də milli yaddaşın formalaşması, gənclərdə vətənpərvərlik ruhunun aşılanması istiqamətində mühüm addım idi. Bu günün tarixi, həm də müasir dövrə – 2020-ci ildə Qarabağda qazanılan Zəfərə qədər uzanan bir yolun başlanğıc nöqtəsidir. Həmin illərdə formalaşan vətənpərvərlik ruhu, ordunun qurulması, xalqın birliyi bu günkü müstəqil Azərbaycanın təməl daşlarından biridir. Ona görə də, bu günün tarixinə baxanda yalnız 1945-ci ilə yox, həm də 1994-cü ilə, 2020-ci ilə baxırıq. Bu, bir xalqın əsrlər boyu davam edən azadlıq mübarizəsinin fərqli mərhələlərindəki qələbələrinin qeyd edildiyi bir günə çevrilmişdir. Tarixi köklərimizə sadiq qalaraq, bu günü qeyd etmək, gələcəyə daha güclü addımlamaq deməkdir.

Necə Qeyd Olunur: Adət-Ənənələr və Mərasimlər

Faşizm Üzərində Qələbə Günü Azərbaycanda böyük coşğu ilə deyil, dərin hörmət və ehtiramla qeyd olunur. Bu günün əsas məqsədi veteranlara, şəhidlərə və tarixə hörmət göstərməkdir. Ona görə də, mərasimlərin tonu mülayim, lakin təsirlidir. Günün ən mühüm məqamlarından biri paytaxt Bakıda və digər şəhərlərdə keçirilən rəsmi anım mərasimləridir. Adətən, Şəhidlər Xiyabanı, Vətən Müharibəsi İştirakçıları Parkı kimi yerlərdə, həmçinin şəhərlərin mərkəzi meydanlarında tədbirlər təşkil olunur. Bu tədbirlərdə dövlət rəsmiləri, veteranlar, gənclər iştirak edir. Ənənəvi olaraq, abidələr önünə güllər qoyulur, şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqə sükutla yad edilir. Prezident İlham Əliyev və Birinci Xanım Mehriban Əliyeva hər il bu tədbirlərdə fəal iştirak edirlər. Onların çıxışlarında müharibənin qəhrəmanlığı, veteranlara qayğı, eləcə də müasir dövrdə qazanılan Zəfərə qədər davam edən milli birlik və həmrəylik vurğulanır. Bu çıxışlar xalqı bir daha tarixi yaddaşa səsləyir. Veteranlar bu günün əsl qəhrəmanlarıdır. Onlar üçün xüsusi diqqət göstərilir, evlərinə baş çəkilir, hədiyyələr verilir, onların müharibə xatirələri dinlənilir. Gənclər üçün isə bu, veteranlarla canlı ünsiyyət qurmaq, tarixi birbaşa onlardan eşitmək fürsətidir. Məktəblərdə, universitetlərdə bu günə həsr olunmuş dərslər, tədbirlər, ədəbi-bədii gecələr keçirilir. Şagirdlər müharibə haqqında şeirlər oxuyur, məruzələr edirlər. Bəzi ailələrdə isə bu gün, əcdadlarının xatirəsini yad etmək üçün məzarlıqlara gedilir, məzarlar üzərində dualar oxunur. Bu, daha çox şəxsi, daxili bir anım formasıdır. Müharibənin dəhşətlərini yaşamış nəsil getdikcə azalsa da, onların xatirələri ailələrdə, nəsildən-nəslə ötürülən hekayələrdə yaşayır. Bu günkü mə