Nowruz/Spring Holiday

Novruz Bayramı: Azərbaycanda Baharın və Yenilənmənin Təntənəsi

Novruz Bayramı Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasını, milli təfəkkürünü və qədim köklərini özündə birləşdirən ən əziz, ən möhtəşəm bayramdır. Bu bayram sadəcə təqvimin dəyişməsi deyil, təbiətin oyanışı, həyatın yenidən canlanması və ruhun saflaşması deməkdir. Min illər boyu nəsildən-nəslə ötürülən Novruz, Azərbaycanın hər bir guşəsində eyni sevgi və coşğu ilə qeyd olunur. Bu gün həm də sülh, barışıq və qardaşlıq rəmzidir; insanlar küsülüləri barışdırır, bir-birinə xeyir-dua verir və süfrələrini hər kəsə açırlar.

Azərbaycanlılar üçün Novruz bir ailə bayramıdır. Hər bir evdə həftələrlə əvvəl başlayan hazırlıqlar, bişirilən şirniyyatların ətri, böyüyən səmənilər və yandırılan tonqallar bayramın ayrılmaz hissəsidir. Bu bayram həm də insanın təbiətlə vəhdətini simvolizə edir. Qədim inanclara görə, Novruzda kainatın dörd ünsürü — su, od, yel və torpaq ardıcıllıqla oyanır və bu, hər il böyük təntənə ilə qeyd olunan "İlaxır çərşənbələr" vasitəsilə ifadə olunur. Novruz həm də Azərbaycanın dövlət səviyyəsində qeyd etdiyi ən mühüm milli bayramdır və UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilərək bəşəri əhəmiyyət qazanmışdır.

2026-ci ildə Novruz Bayramı Nə Vaxtdır?

Azərbaycanda Novruz bayramı hər il astronomik yazın gəlişi, yəni gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi an qeyd olunur. 2026-ci ildə əsas bayram günü March 24, 2026 tarixinə təsadüf edir. Bu il Novruzun əsas şənlikləri Tuesday günü başlayacaq və rəsmi olaraq beş gün davam edəcəkdir.

Hazırda bayramın gəlişinə cəmi 80 gün qalıb. Novruz hər il eyni dövrdə qeyd olunsa da, astronomik təqvimə əsaslandığı üçün dəqiq saatı və bəzən günü dəyişə bilər. Lakin Azərbaycanda dövlət səviyyəsində 20-24 mart tarixləri qeyri-iş günləri kimi müəyyən edilmişdir. 2026-cı ildə bayramın Ramazan bayramı ilə eyni vaxta düşməsi bu ilin bayram şənliklərinə xüsusi bir mənəvi rəng qatacaqdır.

Tarixi Köklər və Mənşəyi

Novruzun tarixi çox qədimdir. Tədqiqatçılar bu bayramın köklərini 5000 il əvvələ, Şumer və Babil mədəniyyətlərinə qədər aparıb çıxarırlar. Yazılı mənbələrdə isə Novruzun rəsmi şəkildə qeyd olunması e.ə. 505-ci ilə təsadüf edir. Bu bayram Zərdüştlük dini ilə əlaqələndirilsə də, əslində daha qədim mövsümi ayinlərdən qaynaqlanır. Azərbaycan xalqı islam dinini qəbul etdikdən sonra da bu qədim adətləri qoruyub saxlamış, onları öz yeni inancı ilə sintez etmişdir.

Sovet dönəmində Novruzun rəsmi qeyd olunmasına müəyyən qadağalar və məhdudiyyətlər qoyulsa da, Azərbaycan xalqı bu bayramı öz evlərində, gizli də olsa, yaşatmağa nail olmuşdur. 1967-ci ildə tanınmış yazıçı Şıxəli Qurbanovun təşəbbüsü ilə Novruz ilk dəfə dövlət səviyyəsində kütləvi şəkildə qeyd edilmişdir. Müstəqillik qazanıldıqdan sonra isə Novruz Azərbaycanın ən mühüm dövlət bayramı statusunu almışdır. 2009-cu ildə UNESCO, 2010-cu ildə isə BMT tərəfindən bu bayramın Beynəlxalq Novruz Günü kimi tanınması onun qlobal əhəmiyyətini bir daha sübut edir.

Çərşənbələr: Bayramın Müjdəçiləri

Novruz sadəcə bir gündən ibarət deyil; o, dörd çərşənbə ilə müşayiət olunan uzun bir hazırlıq dövrüdür. Fevral ayının sonlarından etibarən hər çərşənbə axşamı xüsusi adətlərlə qeyd olunur:

1. Su Çərşənbəsi: İlk çərşənbədir. İnanclara görə, bu gün sular təzələnir və hərəkətə gəlir. İnsanlar səhər tezdən su üstünə gedir, əl-üzlərini yuyur və suyun üzərindən atlanırlar. Su saflıq və aydınlıq rəmzidir.
2. Od Çərşənbəsi: Odun, günəşin və istinin rəmzidir. Həyətlərdə tonqallar qalanır. İnsanlar tonqalın üzərindən tullanaraq "ağırlığım-uğurluğum bu odda yansın" deyirlər. Bu, daxili təmizlənməni simvolizə edir.
3. Yel Çərşənbəsi: Küləyin oyanışıdır. İnanılır ki, bu gün yel əsərək təbiəti oyadır, ağacları silkələyir və baharın yaxınlaşdığını xəbər verir.
4. Torpaq Çərşənbəsi (İlaxır Çərşənbə): Ən mühüm çərşənbədir. Torpağın oyanması və canlanması bayram edilir. Bu günü azərbaycanlılar çox böyük təntənə ilə qeyd edirlər. Süfrələr bəzədilir, səməni qoyulur və əsl bayram ab-havası yaranır.

Novruz Adətləri və Ənənələri

Azərbaycanda Novruz bayramı zəngin və rəngarəng adətlərlə doludur. Bu adətlərin hər birinin dərin mənası və rəmzi əhəmiyyəti var.

Səməni Yetişdirmə: Səməni Novruzun ən vacib rəmzidir. Bu, buğda toxumlarının cücərdilməsi ilə əldə edilir. Yaşıl səməni təbiətin canlanmasını, bərəkəti və həyatın davamlılığını simvolizə edir. Hər bir evdə mütləq səməni olmalıdır. Bayramdan sonra səməni axar suya atılır.

Novruz Xonçası: Bayram süfrəsinin mərkəzində "Xonça" dayanır. Xonçanın ortasında səməni, ətrafında isə hər ailə üzvünün sayına görə şamlar düzülür. Şam işıq və aydınlıq rəmzidir. Xonçada həmçinin rənglənmiş yumurtalar, qoz, fındıq, badam, şabalıd və müxtəlif quru meyvələr olur.

Bayram Şirniyyatları: Azərbaycan mətbəxinin inciləri olan şəkərbura, paxlava və şorqoğalı Novruzun vazkeçilməz şirniyyatlarıdır. Onların hər birinin astronomik mənası var: Paxlava: Ulduzları və ya odun alovunu simvolizə edir. Şəkərbura: Ayın simvoludur. Şorqoğalı: Parlaq günəşin rəmzidir.

Hava Şəraiti: Mart ayında Azərbaycanda hava mülayim olur, temperatur adətən 10-20°C arasında dəyişir. Yağış yağma ehtimalı olsa da, günəşli günlər üstünlük təşkil edir. Tədbirlər: Bakı şəhərində, xüsusən İçərişəhərdə, Fəvvarələr Meydanında və Dənizkənarı Bulvarda böyük xalq gəzintiləri təşkil olunur. Burada sənətkarlıq nümunələri, milli rəqslər, pəhləvanların çıxışları və musiqi proqramlarını izləmək olar. Bölgələr: Əgər daha autentik bir təcrübə istəyirsinizsə, Şəki, Qəbələ və ya Quba kimi dağlıq rayonlara üz tuta bilərsiniz. Kənd yerlərində tonqalların qalanması və atüstü oyunlar (çovqan) daha geniş yayılmışdır. Etiket: Əgər bir azərbaycanlı ailəsi sizi bayram süfrəsinə dəvət edərsə, bu dəvəti qəbul etmək böyük hörmət əlamətidir. Evə girərkən ayaqqabıları çıxarmaq adətdir. Kiçik bir hədiyyə (şirniyyat və ya gül) aparmaq xoş qarşılanır.

Nə Bağlıdır: Dövlət müəssisələri, banklar, məktəblər və universitetlər bayram günlərində tam bağlı olur. Nə Açıqdır: Ticarət mərkəzləri, restoranlar, supermarketlər və turistik məkanlar adətən açıq olur və hətta daha uzun saatlarla işləyirlər. Nəqliyyat: İctimai nəqliyyat və Bakı Metropoliteni bayram rejimində işləyir. Şəhər mərkəzində bəzi küçələr şənliklər səbəbindən avtomobillər üçün bağlana bilər.

Nəticə

Novruz bayramı Azərbaycanın ruhudur. Bu bayram insanları keçmişlə gələcək arasında bağlayan, onlara təbiətin bir parçası olduqlarını xatırladan bir körpüdür. 2026-ci ildə Novruzun gəlişi ölkəyə yeni enerji, sülh və firavanlıq gətirəcək. İstər tonqal üzərindən atlanın, istər ləzzətli paxlavadan dadın, istərsə də sadəcə bahar havasını ciyərlərinizə çəkin – Novruzun hər anı sehrli və unudulmazdır.

Bayramınız mübarək olsun! Qoy səməniniz həmişə yaşıl, süfrəniz bərəkətli, ocağınız isə sönməz olsun