Day off for Victory Day over Fascism

Fəth Günü: Faşizm Üzərində Qələbə Günü haqqında hərtərəfli bələdçi

Fəth Günü nədir və niyə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir?

Fəth Günü, mayın 9-u, Azərbaycanın rəsmi tətil günüdür və İkinci Dünya Müharibəsində Sovet İttifaqının Nasist Almaniyası üzərində qələbəsini anmaq üçün qeyd edilir. Bu gün, 1945-ci il mayın 8-dən 9-na keçən gecə Berlinin alınması və Almaniyanın şərtsiz təslim olmasından sonra qeyd edilən tarixdir. Lakin Azərbaycan üçün bu bayram sadəcə bir tarixi hadisənin yad edilməsi deyil; o, ölkənin böyük qurbanlar verərək, maddi və insan resursları ilə Müttəfiqlərin qələbəsinə qatqı göstərməsinin canlı şahididir. Bu gün, Azərbaycanın müharibədəki rolu, onun neft sənayesinin strateji əhəmiyyəti və minlərlə vətəndaşının cəsarəti ilə bağlı milli yaddaşı təzələyir. Bu, qürur və kədər hisslərinin qarışığıdır – qürur, çünki ölkəmiz ümumbəşəri bəşəriyyətə qarşı təhlükə olan faşizmə qalib gəlməyə kömək etdi; kədər, çünki bu qələbə böyük itkilər hesabına başa gəldi.

Bu günün xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o, dövlət səviyyəsində, cəmiyyətin bütün təbəqələrini birləşdirən bir mərasim kimi qeyd edilir. Müharibə veteranları, həm də arxa cəbhədə işləmiş insanlar bu gün hörmətlə anılır. Onlar "millətin qızıl fondu" hesab olunur. Prezident Heydar Əliyevin 1994-cü ildə bu bayramı bərpa etməsi ilə Azərbaycan, Sovet dövründən qalan bu ənənəni saxlamaqla, tarixi yaddaşını qorumağa nail oldu. Bu gün, həmçinin ölkənin müasir həyatında xüsusi yer tutur. 2020-ci ilin İkinci Qarabağ Müharibəsindəki qələbə ilə əlaqələndirilərək, bu gün həm də "erməni faşizmi" üzərində qələbə kimi təqdim olunur, bu da onun milli kimliyin möhkəmlənməsindəki rolunu daha da gücləndirir.

Günün mahiyyəti cəmiyyətdə vətənpərvərlik ruhunun, xalqın keçmişə hörmətinin və gələcəyə ümidinin ifadəsidir. Bu, böyük bir tarixi faciənin yox, bu faciənin qəhrəmanlıqla necə sona çatdığının xatırlanmasıdır. Bu bayram, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi qazandıqdan sonra da bu mühüm tarixi hadisəyə verdiyi dəyəri nümayiş etdirir. Müharibə veteranlarının sayı azalsa da, onların xatirəsi hər il daha böyük ehtiramla yad edilir. Bu gün, həmçinin, gənc nəsil arasında tarixi biliklərin artırılması və vətənpərvərlik tərbiyəsinin verilməsi üçün bir vasitədir. Mərasimlər, məktəblərdə keçirilən tədbirlər və mediada yayımlanan proqramlar bu məqsədə xidmət edir.

2026-ci ildə Fəth Günü nə vaxtdır?

2026-ci ildə Fəth Günü mayın 9-na təsadüf edəcək. Bu tarix hər il dəyişməzdir və sabit tarixdir – may ayının doqquzuncu günü. Bu il, mayın 9-u, həftənin hansı gününə düşməsindən asılı olmayaraq, rəsmi tətil günü kimi qeyd ediləcək. 2026-ci ildə bu gün həftənin hansı günüdür? Məlumatlara əsasən, bu il mayın 9-u bazar gününə təsadüf edəcək. Bu o deməkdir ki, rəsmi tətil bazar gününə düşəcək və bu, adətən əlavə bir iş gününün qısaldılmasına səbəb olmur, çünki bazar günü artıq qeyri-iş günüdür. Lakin, rəsmi tətil statusu onu daha da xüsusi edir – bütün ölkə boyunca dövlət qurumları, məktəblər və bir çox özəl müəssisələr bağlanacaq.

May 11, 2026-də keçiriləcək mərasimlərə hazırlıq hələ öncədən başlayır. Bu günə qədər qalan 83 gün ərzində, ölkədə bu bayrama həsr olunmuş tədbirlərin planlanması və veteranların ziyarəti davam edir. Bazar gününə təsadüf etməsi səbəbi ilə, ailələr üçün daha çox vaxt imkanı yarada bilər, lakin unutmamalıyıq ki, Fəth Günü bir şənlik deyil, bir anma günüdür. Bu səbəbdən, bayram şənliyi əvəzinə, daha çox xatirə mərasimləri, abidələrin ziyarəti və rəsmi tədbirlər keçiriləcək. Hava şəraiti may ayında Bakı və digər regionlarda mülayim olduğu üçün, açıq havada keçirilən mərasimlərə qatılmaq rahat olacaq. Bu il də, ənənəvi olaraq, paytaxt Bakıda, Şəhidlər Xiyabanı və Fəxri Xiyaban kimi məkanlarda rəsmi ziyarətlər olacaq. Prezident və digər rəsmi şəxslər abidlərə güllər qoyaraq, şəhidlərin xatirəsini yad edəcəklər.

Tarixi köklər və mənşəyi

Azərbaycanın Fəth Günü bayramı ilə əlaqəsi İkinci Dünya Müharibəsinin (Böyük Vətən Müharibəsi) illərinə gedib çıxır. 1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumu ilə başlayan müharibədə Azərbaycan böyük bir rol oynadı. Ölkənin strateji mövqeyi, xüsusilə də neft ehtiyatları, onu Müttəfiqlər üçün həyati əhəmiyyətli bir mənbəyə çevirdi. Bakı və Abşeron yarımadası, o dövrdə Sovet İttifaqının neftinin 70-80%-ni təmin edirdi. Bu neft, Sovet hava qüvvələrinin, tanklarının və digər hərbi texnikanın işləməsi üçün lazım olan yanacağın əsas mənbəyi idi. Müharibənin ilk illərindən etibarən, Azərbaycan neft sənayesi işçiləri gecə-gündüz çalışaraq, cəbhənin ehtiyaclarını qarşılayırdılar. Bu, arxa cəbhədəki misilsiz zəhmət idi.

Müharibəyə könüllü və məcburi şəkildə cəlb olunan azərbaycanlıların sayı 600 mindən çox idi. Onlar cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində – Qafqazdan Berlinə qədər döyüşdülər. Bu qəhrəman əsgərlərdən 300 mindən çoxu həlak oldu və ya itkin düşdü. Onların arasında milli qəhrəmanlar da var idi. Məsələn, Azi Aslanov – iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüş azərbaycanlı zabit. Onun tank briqadası Berlinə qədər döyüş yolu keçib. Ümumilikdə, 130-dan çox azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını alıb, 170 mindən çoxu isə müxtəlif orden və medallarla təltif edilib. Bu rəqəmlər Azərbaycanın müharibəyə verdiyi qurbanların miqyasını göstərir.

Müharibədən sonrakı dövrdə, Sovet hakimiyyəti altında Fəth Günü qeyd edilsə də, Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsindən sonra, 1990-cı illərin əvvəllərində bu bayram bir müddət unudulmağa yaxın oldu. Lakin, ulu öndər Heydar Əliyevin 1994-cü il 7 may tarixli fərmanı ilə bu ənənə bərpa edildi. Bu fərman, müharibə veteranlarının cəmiyyətdəki xüsusi statusunu təsdiqlədi və onları "millətin qızıl fondu" adlandırdı. Bu addım, tarixi yaddaşın qorunması və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi üçün mühüm addım oldu. Hər il mayın 9-u rəsmi tətil günü elan edildi və dövlət səviyyəsində anma mərasimləri keçirilməyə başlandı.

Müasir dövrdə, bu günün əhəmiyyəti daha da dərinləşib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ Müharibəsində qələbə qazanılması ilə, Azərbaycanın Fəth Günü bayramına münasibəti daha da kök saldı. Bu qələbə, tarixi ədalətin bərpa olunması kimi qiymətləndirilir və bəzi rəsmi çıxışlarda bu qələbə "erməni faşizmi" üzərində qələbə kimi dəyərləndirilir. Bu, Fəth Gününün tarixi köklərini müasir reallıqla birləşdirərək, onun milli identiklikdəki rolunu gücləndirir. Bu bayram, həm də Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün simvolu kimi qəbul edilir. Bu mənada, bu gün yalnız keçmişə baxış deyil, həm də gələcəyə ümid və dövlətçiliyimizin möhkəmliyinin sübutudur.

Necə qeyd edilir: ənənələr və adətlər

Fəth Günü Azərbaycanda şənlik deyil, hörmət və anma mərasimləri ilə qeyd edilir. Günün əsas məzmunu veteranlara, şəhidlərə və müharibədə iştirak etmiş şəxslərə hörmət göstərməkdir. Bu səbəbdən, bayram mərasimləri ciddi və təntənəli şəkildə keçirilir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində, xüsusilə də Bakıda, müharibə veteranları və arxa cəbhə işçiləri hörmətlə ziyarət edilir, onlara hədiyyələr və maddi köməkliklər verilir. Bu köməkliklər, həm dövlət büdcəsindən, həm də yerli icra orqanları və özəl təşkilatlar tərəfindən təmin edilir. Prezidentin son qərarları ilə veteranlara birdəfəlik maddi yardımların verilməsi davam etdirilir.

Mərasimlərin ən mühüm hissəsi abidələrin ziyarətidir. Bakıda əsas məkanlar Şəhidlər Xiyabanı və Fəxri Xiyabandır. Burada, Müharibə veteranlarının xatirəsinə həsr olunmuş abidlər və ümumi məzarlıqlar yerləşir. Rəsmi şəxslər, hərbçilər, diplomatlar və ictimaiyyət nümayəndələri burada toplaşaraq, şəhidlərin xatirəsinə güllər qoyur, bir dəqiqə sükut elan edilir və dövlət himni səsləndirilir. Bu mərasimlər zamanı, Azərbaycanın hərbi qüvvələri tərəfindən hərbi marşlar ifa edilir. Bu, ciddi və təsirli bir mərasimdir. Digər şəhərlərdə də, yerli icra hakimiyyətlərinin təşkilatçılığı ilə bənzər tədbirlər keçirilir.

Təhsil müəssisələrində, xüsusilə məktəblərdə, Fəth Gününə həsr olunmuş tədbirlər, dərslər və sərgilər təşkil edilir. Şagirdlərə İkinci Dünya Müharibəsi haqqında məlumat verilir, Azərbaycanın bu müharibədəki rolu izah edilir. Müharibə veteranları məktəblərə dəvət edilərək, xatirələrini bölüşürlə