Navruz Celebration

Наврӯз: Ҷашни Эҳёи Табиат ва Иди Миллии Тоҷикистон

Наврӯз бузургтарин ва азизтарин ҷашни миллии мардуми тоҷик аст, ки аз умқи асрҳо сарчашма гирифта, рамзи пирӯзии рӯшноӣ бар торикӣ, гармӣ бар сардӣ ва некӣ бар бадиро ифода мекунад. Ин ҷашн, ки бо фарорасии эътидоли баҳорӣ (21-уми март) рост меояд, на танҳо оғози соли нави хуршедӣ, балки замони зиндашавии табиат ва шукуфоии дубораи ҳаёт аст. Барои тоҷикон Наврӯз танҳо як санаи тақвимӣ нест; он фалсафаи зиндагӣ, пайванди наслҳо ва мероси гаронбаҳои ниёгон мебошад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо бо вуҷуди тағйироти сиёсию иҷтимоӣ асолати худро гум накардааст.

Дар Тоҷикистон Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил мешавад. Ин айёмест, ки тамоми кишвар ба як саҳнаи бузурги идона табдил меёбад. Аз қуллаҳои барфпӯши Помир то водиҳои сабзпӯши Хатлону Суғд, садои карнаю сурнай ва нағора ба гӯш мерасад. Мардум бо умеду орзуҳои нав, дилҳои пок ва нияти нек ба истиқболи баҳор мебароянд. Наврӯз иди ваҳдат ва ҳамдилӣ аст, ки дар он ғубори кинаҳо аз дилҳо шуста мешавад ва дӯстию бародарӣ танинандоз мегардад.

Тақвими Наврӯз дар соли 2026

Дар соли 2026, ҷашни Наврӯз дар Тоҷикистон бо тартиби зерин таҷлил мегардад:

Рӯзи ҷашн: Tuesday Санаи дақиқ: March 24, 2026 Вақти боқимонда: То фарорасии ин иди саид 80 рӯз боқӣ мондааст.

Чоршанбеи Сурӣ (Аловпарак): Дар охирин чоршанбеи соли кӯҳна, мардум дар кӯчаҳо гулхан меафрӯзанд ва аз болои он мепаранд. Ҳангоми паридан мегӯянд: "Зардии ман аз ту, сурхии ту аз ман", ки маънои супурдани бемориҳо ба оташ ва гирифтани нерӯ аз онро дорад. Ҷуфтбаророн: Деҳқонон пеш аз оғози киштукор маросими "Ҷуфтбаророн"-ро мегузаронанд. Онҳо ба шохи говҳо равған мемоланд ва дуо мекунанд, ки ҳосил фаровон шавад. Сарвари ин маросим одатан "Бобои Деҳқон" — пири хирадманди деҳа мебошад. Гулгардонӣ: Кӯдакону наврасон ба кӯҳҳо баромада, гулҳои аввалини баҳорӣ — бойчечак ё сиёҳгӯшро мечинанд ва хона ба хона гашта, муждаи омадани баҳорро мерасонанд. Соҳибони хона ба онҳо туҳфаҳо ё шириниҳо медиҳанд.

Дастархони Наврӯзӣ: Ҳафтсин ва Ҳафтшин

Дастархони идонаи Наврӯз бояд бой ва рангин бошад. Ду анъанаи асосии ороиши дастархон мавҷуд аст: Ҳафтсин ва Ҳафтшин. Инҳо ҳафт чизе мебошанд, ки номашон бо ҳарфҳои "С" ё "Ш" оғоз мешавад ва ҳар кадоме маънои рамзӣ дорад.

Ҳафтсин одатан иборат аст аз:

1. Суманак — рамзи фаровонӣ ва сабзиш.
2. Себ — рамзи зебоӣ ва саломатӣ.
3. Сир — рамзи шифо ва тандурустӣ.
4. Санҷид — рамзи ишқ ва меҳрубонӣ.
5. Сирко — рамзи сабр ва дарозумрӣ.
6. Сурма — рамзи покӣ.
7. Сипанд (Ҳазориспанд) — барои дур кардани чашми бад.

1. Ширинӣ (қанду набот).
2. Шер (шир).
3. Шарбат.
4. Шамъ (рамзи рӯшноӣ).
5. Шона.
6. Шохаи гул.
7. Шароб (дар гузаштаи дур, имрӯз бештар бо афшураҳои мева иваз мешавад).

Суманак — Шоҳсутуни Наврӯз

Суманак муҳимтарин ғизои Наврӯз аст, ки танҳо як бор дар сол омода мешавад. Ин раванд худ як ҷашни алоҳида аст. Гандумро чанд рӯз пеш дар об мегузоранд, то неш занад. Сипас онро кӯфта, шираашро мегиранд ва бо орду об дар дегҳои калон мепазанд.

Пухтани суманак одатан шабона сурат мегирад ва занони маҳалла дар гирди дег ҷамъ омада, суруд мехонанд, рақс мекунанд ва қиссаҳо мегӯянд. Суманак бояд муддати тӯлонӣ (10-12 соат) кофта шавад. Ҳангоми кофтан, ҳар кас нияте мекунад. Ба даруни дег чормағз ё сангчаҳои покро мепартоянд; агар дар косаи касе сангча ё чормағз барояд, мегӯянд, ки нияташ мустаҷоб мешавад. Суманак бе илова кардани шакар ширинии табиӣ дорад, ки инро мӯъҷизаи баҳор меноманд.

Идвораҳо ва бозиҳои мардумӣ

Наврӯз дар Тоҷикистон бо бозиҳои варзишӣ ва мусобиқаҳои оммавӣ машҳур аст, ки нерӯ ва шуҷоати ҷавононро нишон медиҳанд:

Бузкашӣ (Улоғ): Ин бозии суннатии саворон аст, ки бештар дар деҳот ва минтақаҳои кӯҳистонӣ гузаронида мешавад. Саворони моҳир кӯшиш мекунанд, ки лошаи бузро аз замин бардошта, ба марраи муайяншуда расонанд. Ин бозӣ ҳаяҷон ва нерӯи зиёдеро талаб мекунад ва ғолибон соҳиби ҷоизаҳои гаронбаҳо (асп, шутур, мошин ё қолин) мешаванд. Гӯштингирӣ: Мусобиқаи гӯштини миллӣ яке аз қисмҳои ҷудонашавандаи Наврӯз аст. Паҳлавонон аз тамоми гӯшаву канори кишвар ҷамъ меоянд, то қувваозмоӣ кунанд. Човгонбозӣ: Намуди қадимии бозии тӯб бо чӯб дар болои асп, ки ниёгони мо онро бисёр дӯст медоштанд. Ланкабозӣ ва Чиллакбозӣ: Бозиҳои кӯдакона ва наврасона, ки дар кӯчаҳои шаҳру деҳот гарм мешаванд.

Наврӯз дар Душанбе: Парад ва консертҳои бошукӯҳ

Пойтахти Тоҷикистон — шаҳри Душанбе дар рӯзҳои Наврӯз ба гулистони ҳақиқӣ табдил меёбад. Боғҳои фарҳангию фароғатӣ, махсусан Боғи Рӯдакӣ ва майдони "Истиқлол", маркази таҷлил мегарданд.

Яке аз чорабиниҳои ҷолибтарин "Корвони Наврӯзӣ" ё паради идона аст. Дар ин парад ҳазорон нафар донишҷӯён, ҳунармандон ва варзишгарон бо либосҳои миллӣ ширкат меварзанд. Аробаҳои ороишёфта бо рамзҳои Наврӯз, аз ҷумла "Маликаи Наврӯз", "Бобои Деҳқон" ва намодҳои ҳафтсин дар кӯчаҳои марказӣ ҳаракат мекунанд.

Дар кохҳои консертӣ ва варзишгоҳҳо намоишҳои театрикунонидашуда баргузор мешаванд, ки таърихи пайдоиши Наврӯз ва анъанаҳои минтақаҳои мухталифи Тоҷикистонро (Суғд, Хатлон, Бадахшон ва водии Рашт) нишон медиҳанд. Ҳар як минтақа хаймаи худро барпо мекунад, ки дар он ҳунарҳои дастӣ, либосҳои маҳаллӣ ва таомҳои хоси худро ба намоиш мегузорад.

Таомҳои Наврӯзӣ

Ғайр аз суманак, дастархони тоҷикӣ бо дигар таомҳои лазиз оро дода мешавад: Оши Палав: Таоми миллии тоҷикон, ки дар дегҳои калон барои меҳмонон пухта мешавад. Самбӯсаи алафӣ: Самбӯсаҳое, ки бо гиёҳҳои аввалини баҳорӣ (пудина, ҷағҷағ, шӯра) пухта мешаванд. Далда (Гандумкӯча): Таоме аз гандум, лӯбиёгиҳо ва гӯшт, ки хеле серғизо ва баҳорӣ аст. Ширбиринҷ ва Кашк: Таомҳои ширӣ, ки рамзи сафедӣ ва покӣ мебошанд.

Маълумоти амалӣ барои сайёҳон

Агар шумо ният доред, ки Наврӯзи соли 2026-ро дар Тоҷикистон гузаронед, ин маслиҳатҳо ба шумо кӯмак мекунанд:

1. Обу ҳаво: Моҳи март дар Тоҷикистон фасли тағйирёбанда аст. Дар Душанбе ҳарорат одатан аз 10 то 20 дараҷа гарм мешавад, аммо боронҳои баҳорӣ зуд-зуд меборанд. Дар минтақаҳои кӯҳистонӣ ҳаво метавонад сард бошад, бинобар ин либоси гарм ва чатрро фаромӯш накунед.
2. **Нақ