Day off for Victory Day

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон: Таърих, анъанаҳо ва таҷрибаи истироҳати расмӣ

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон яке аз муҳимтарин ва пурмазмунтарин идҳои давлатӣ мебошад, ки ҳамасола дар моҳи май таҷлил мешавад. Ин рӯз на танҳо рамзи ғалабаи низомии Иттиҳоди Шӯравӣ бар болои фашизм дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ мебошад, балки ифодаи арҷгузорӣ ба хотираи он нафаронест, ки ҷони худро барои озодии Ватан қурбон карданд. Дар Тоҷикистон, ки қисмати зиёди аҳолии он солҳои он ҷангро аз сар гузаронида буд, ин рӯз ифодакунандаи эҳтироми беандоза ба гузашта, арҷгузорӣ ба қаҳрамонии аҷдодон ва хотираи таърихии миллат аст. Рӯзи Ғалаба дар ҷумҳурӣ на танҳо ҷашни низомист, балки иди миллиест, ки халқро дар атрофи арзишҳои ватандӯстӣ, қаҳрамонӣ ва сабру тоқат муттаҳид месозад.

Мафҳуми Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон аз чандин ҷиҳат махсус аст. Пеш аз ҳама, ин рӯз хотираи он 1,5 миллион нафар сокини Тоҷикистони шӯравиро зинда мекунад, ки дар майдонҳои ҷанги аврупоӣ ва шарқӣ иштирок карданд. Аз ҳар чор сокини ҷумҳурӣ як нафар дар ҷанг ширкат доштааст, ки ин рақам барои кишвари хурде мисли Тоҷикистон хеле калон аст. Ҳамзамон, ин рӯз рамзи иттиҳоди байни халқҳои гуногуни Тоҷикистон аст, зеро дар ҷанги Бузурги Ватанӣ намояндагони ҳамаи миллату қавмҳои ҷумҳурӣ, аз ҷумла тоҷикон, ӯзбекҳо, русҳо, татарҳо ва дигарон, якҷо бар зидди душман мубориза бурданд. Ин якпорчагии миллӣ, ки дар шароити ҷанги шаҳрвандии солҳои 90-ум аз байн рафта буд, дар рӯзи Ғалаба аз нав эҳё мешавад.

Ин рӯз инчунин аз ҷиҳати фарҳангӣ ва рӯҳонӣ махсус аст. Дар Тоҷикистон, ки мардумаш дини Исломро пайравӣ мекунанд, Рӯзи Ғалаба бо эҳтироми хосса таҷлил мешавад. Дар майдонҳои ҷангии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла дар Тоҷикистон, ҷанг аз ҷониби ду идеология — коммунизм ва фашизм — бархӯрд дошт, аммо барои мардуми маҳаллӣ он бештар ҳамчун мубориза барои озодии Ватан ва ҳифзи хонаву дари худ фаҳмида мешуд. Имрӯз Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳамчун иди озодии инсон, сулҳу салоҳ ва эҳтиром ба ҳаёти инсон таҷлил мешавад, ки дар он арзишҳои умумибашарӣ бо анъанаҳои миллии тоҷикӣ омехта шудаанд.

Кай ин рӯз дар соли 2026 таҷлил мешавад?

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳамасола дар моҳи май таҷлил мешавад. Тибқи таърихи таърихӣ, ин ид дар рӯзи 9 май, яъне рӯзи имзои созишномаи таслимшудаи Олмони фашистӣ дар соли 1945, ҷашн гирифта мешавад. Дар соли 2026, рӯзи 9 май рӯзи шанбе мебошад. Аммо, бинобар он ки ин рӯз расман рӯзи истироҳати ҳафтаина аст, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасмим гирифтааст, ки рӯзи истироҳати расмии ин идро ба рӯзи душанбе, яъне 11 майи соли 2026, интиқол диҳад. Ин тасмим бо мақсади таъмин намудани шароити мусоид барои таҷлили оммавии ин ид ва истироҳати шаҳрвандон гирифта шудааст.

Дар соли 2026, рӯзи Ғалаба дар рӯзи Monday, May 11, 2026 таҷлил мешавад. Ин таърих барои сокини Тоҷикистон аҳамияти калон дорад, зеро он на танҳо ифодакунандаи хотираи таърихист, балки имконияти истироҳати се рӯза (аз 9 то 11 май) -ро низ фароҳам меорад. Тариқи ҳисоби оддӣ, то ин рӯзи муҳим 83 рӯз боқӣ мондааст, ки ин муддат барои омодагии ҷиддӣ ва ташкили чорабиниҳои идона истифода мешавад.

Санаи 9 май санаи собит аст, зеро он ба таърихи ҷаҳонӣ алоқаманд аст. Аммо, ҳар сол Ҳукумати Тоҷикистон дар бораи рӯзи истироҳати расмӣ қарор қабул мекунад. Агар рӯзи 9 май рӯзи якшанбе бошад, он гоҳ рӯзи истироҳати расмӣ одатан рӯзи душанбеи пасин таъйин мешавад. Ин таҷриба дар кишварҳои собиқ Шӯравӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, маъмул аст ва барои таъмин намудани истироҳати пурраи мардум равона шудааст.

Дар соли 2026, рӯзи 9 май рӯзи шанбе аст, аз ин рӯ рӯзи истироҳати расмӣ дар рӯзи 11 май таъйин шудааст. Ин тасмим имкон медиҳад, ки сокини Тоҷикистон аз рӯзи 9 то 11 май истироҳат кунанд, ки ин муддат барои иштирок дар чорабиниҳои идона, зиёрати мазорҳо, мулоқот бо ветеранҳо ва гузаронидани тадбирҳои оилавӣ кофӣ аст. Дар ин давра, аксари муассисаҳои давлатӣ, бонкҳо ва корхонаҳои тиҷоратӣ баста мешаванд.

Таърих ва пайдоиши ид

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон таърихи тӯлонӣ дорад, ки бо таърихи Иттиҳоди Шӯравӣ ва сипас истиқлолияти Тоҷикистон алоқаманд аст. Дар соли 1945, пас аз 4 соли ҷанги хунин, Иттиҳоди Шӯравӣ Ғалабаи бузургеро бар болои Олмони фашистӣ ба даст овард. Ин Ғалаба барои Тоҷикистон, ки ҳамчун ҷумҳурии иттифоқӣ дар таркиби Шӯравӣ буд, аҳамияти калон дошт. Тахмин меравад, ки дар ҷанги Бузурги Ватанӣ зиёда аз 1,5 миллион нафар аз ҳудуди Тоҷикистони шӯравӣ иштирок карда, беш аз 500 ҳазор нафар ҳалок шудаанд. Ин рақам барои ҷумҳурии хурде, ки аҳолиаш дар соли 1945 тақрибан 1,5 миллион нафар буд, хеле калон аст.

Пас аз Ғалаба дар соли 1945, Рӯзи Ғалаба дар Иттиҳоди Шӯравӣ ҳамчун иди давлатӣ таҷлил мешуд. Дар Тоҷикистон низ ин рӯз ҳамчун иди муҳим ҷашн гирифта мешуд. Пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1991, Тоҷикистон истиқлолияти худро ба даст овард. Аммо, Рӯзи Ғалаба ҳамчун иди давлатӣ боқӣ монд, зеро он барои халқи Тоҷикистон аҳамияти таърихӣ ва фарҳангӣ дошт. Дар соли 1996, Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон қонуне қабул кард, ки Рӯзи Ғалабаро ҳамчун иди давлатӣ эълон кард.

Дар соли 2000, Ҳукумати Тоҷикистон Рӯзи Ғалабаро ҳамчун рӯзи истироҳати расмӣ тасдиқ кард. Ин тасмим бо мақсади таъмин намудани шароити мусоид барои таҷлили оммавии ин ид ва эҳтиром гузоштан ба ветеранҳо гирифта шуд. Дар соли 2016, Ҳукумати Тоҷикистон қонуне қабул кард, ки таҷлили Рӯзи Ғалабаро дар сатҳи давлатӣ танзим мекунад. Тибқи ин қонун, рӯзи 9 май ҳамчун рӯзи истироҳати расмӣ эълон шуд. Аммо, агар рӯзи 9 май рӯзи истироҳати ҳафтаина бошад, рӯзи истироҳати расмӣ ба рӯзи душанбе интиқол дода мешавад.

Дар соли 2026, рӯзи 9 май рӯзи шанбе аст, аз ин рӯ рӯзи истироҳати расмӣ дар рӯзи 11 май таъйин шудааст. Ин тасмим тибқи қонунгузории амалкунандаи Тоҷикистон гирифта шудааст. Дар ин рӯз, аксари муассисаҳои давлатӣ, бонкҳо, корхонаҳои тиҷоратӣ ва мактабҳо баста мешаванд. Инчунин, дар ин рӯз чорабиниҳои гуногуни фарҳангӣ, низомӣ ва иҷтимоӣ гузаронида мешаванд.

Чӣ тавр таҷлил мешавад?

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон бештар ҳамчун иди низомӣ ва хотиравӣ таҷлил мешавад. Тамошобини асосии ин рӯз дар шаҳри Душанбе мебошад, ки дар майдони Дӯстӣ (Дости) ва Парки Ғалаба гузаронида мешавад. Дар ин майдонҳо паради низомӣ барпо мешавад, ки дар он сарбозони Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон, кадетҳо, намояндагони вазорату идораҳо ва созмонҳои ҷамъиятӣ иштирок мекунанд. Паради низомӣ одатан соати 9-и субҳ оғоз шуда, то соати 11 идома мекунад.

Дар паради низомӣ, сарбозон дар либоси низомӣ, ки аз тарафи Вазорати мудофиа таъмин шудааст, қадам мезананд. Инчунин, техникаи низомӣ, аз ҷумла танкҳо, мошинҳои ҷангӣ, мушакҳо ва дигар аслиҳа, намоиш дода мешавад. Президенти Тоҷикистон ё Вазири мудофиа суханронӣ мекунад, ки дар он арзишҳои Ғалаба, қаҳрамонии сарбозон ва аҳамияти ҳифзи истиқлолияти давлатӣ таъкид мешавад. Сипас, намояндагони Ҳукумат, вазорату идораҳо, созмонҳои ҷамъиятӣ ва аҳолии шаҳр гулдастаҳои гулҳои сурху сафедро дар назари Ҳайкали Сарбози Номаълум ва дигар ёдгориҳои ҷангӣ мегузоранд.

Дар шаҳрҳои дигари Тоҷикистон, аз ҷумла Хуҷанд, Бӯстон, Қӯрғонтеппа, Турсунзода, Ваҳдат ва дигар шаҳрҳо, инчунин чорабиниҳои идона гузаронида мешаванд. Дар ҳар як шаҳр, дар майдонҳои марказӣ паради низомӣ барпо мешавад ва ветеранҳои ҷанг гулдастаҳои гул ва хотиравиҳо тақдим мешаванд.