Victory Day

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон: таърих, аҳамият ва таҷлил

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон яке аз идҳои муҳимтарини давлатӣ ва фарҳангӣ арзёбӣ мешавад, ки ҳамасола рӯзи 9-уми май таҷлил мегардад. Ин рӯз бахшида ба пирӯзии Иттиҳоди Шуравӣ бар Олмони фашистӣ дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ (Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ) эълон шудааст. Барои мардуми Тоҷикистон ин ид на танҳо хотираи таърихӣ, балки ифодагари ҳиссиёти ватандӯстӣ, қадршиносии қурбониҳои аҷдодон ва эҳтиром ба зиндагони собиқадорон мебошад. Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳамчун идест, ки дар он ҳам давлат ва ҳам ҷомеаи шаҳрвандӣ бо эҳтироми хосса хотираи онҳоеро, ки дар ҷанг ҳалок шуданд, пос медоранд.

Ин рӯз дар таърихи Тоҷикистон мақоми хосса дорад, зеро кишвар ҳамчун ҷузъе аз Иттиҳоди Шуравӣ дар он солҳо садҳо ҳазор нафар аскаронро ба фронт фиристодааст. Ҳамчунин, даҳҳо ҳазор нафар аз онҳо барнагаштанд ва даҳҳо нафар унвони олии Қаҳрамони Иттиҳоди Шуравиро соҳиб шуданд. Ин ҳама боис шудааст, ки Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон на танҳо ҳамчун рамзи пирӯзӣ, балки ҳамчун ифодагари қурбонӣ, шаҷоат ва ифтихори миллӣ дарк карда шавад. Ҳар сол дар ин рӯз мардум бо эҳсоси амиқи сипосгузорӣ ва ҳамдардӣ гирд меоянд, то хотираи он воқеаҳои таърихиро зинда нигоҳ доранд.

Моҳи майи соли 2025 Тоҷикистон 80-солагии Рӯзи Ғалабаро ҷашн гирифт, ки дар он роҳбарияти кишвар ва мардум бо шукӯҳи махсус иштирок карданд. Ин ҷашн собит менамояд, ки Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳанӯз ҳам мавзӯи муҳим ва зинда аст, новобаста аз тағйироти сиёсиву иҷтимоии замони муосир. Барои бисёре аз хонаводаҳо ин рӯз идест, ки дар он наслҳои гуногун гирд омада, афсонаҳои ҷанг, қиссаҳои шаҳодат ва хотираҳои хешовандони худро нақл мекунанд.

Вақти таҷлил дар соли 2026

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳамасола рӯзи 9-уми май таҷлил мегардад. Ин сана ҳамчун рӯзи таърихии имзои созишномаи таслимшавии Олмон дар Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ интихоб шудааст. Санаи мазкур дар тақвим ҳамчун иди давлатӣ ва рӯзи истироҳати расмӣ муайян шудааст. Дар соли 2026 Рӯзи Ғалаба рӯзи Saturday, яъне May 9, 2026 таҷлил мегардад. Аз имрӯз то он рӯз 81 рӯз боқӣ мондааст.

Ин сана тағйирпазир нест ва ҳамасола дар ҳамин рӯзи муайян таҷлил мешавад. Дар Тоҷикистон, ҳамчун кишваре, ки даврони Шуравиро аз сар гузаронидааст, ин сана ҳанӯз аз замони Иттиҳоди Шуравӣ ҳифз шудааст ва пас аз истиқлолият низ ҳамчун иди давлатӣ эътироф гардид. Муҳимияти ин сана дар он аст, ки ӯро на танҳо ҳамчун ид, балки ҳамчун рӯзи хотира ва эҳтиром ба таърих қабул кардаанд.

Таърих ва пайдоиши ид

Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон бахшида ба пирӯзии Иттиҳоди Шуравӣ бар Олмони фашистӣ дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ таҷлил мегардад. Дар асл, санаи аслии имзои созишномаи таслимшавии Олмон рӯзи 8-уми майи соли 1945 буд, аммо дар Маскав, ки вақти он 9-уми майро ташкил медод, ҳамин сана ҳамчун Рӯзи Ғалаба эълон шуд. Тоҷикистон, ки он замон ҷузъе аз Иттиҳоди Шуравӣ буд, низ ин санаро ҳамчун ид қабул кард. Ҳазорон нафар ҷавонони тоҷик дар он ҷанг иштирок карданд, ки аксари онҳо аз гурӯҳҳои қавмӣ ва деҳоти кишвар буданд.

Ба гузориши таърихӣ, Тоҷикистон дар он ҷанг зиёда аз 300 ҳазор нафар аскарону афсаронро сафарбар намудааст. Аз ин шумора, зиёда аз 100 ҳазор нафар барнагаштанд ё дар набардҳо ҳалок шуданд. Ин омор нишон медиҳад, ки чӣ қадар оилаҳои тоҷик дар он солҳо қурбонӣ додаанд. 55 нафар аз шаҳрвандони Тоҷикистон унвони олии Қаҳрамони Иттиҳоди Шуравиро соҳиб шуданд, ки ин рақам барои кишвари хурд хеле калон арзёбӣ мешавад. Ин қаҳрамонон дар набардҳои гуногун, аз ҷумла дар мубориза барои озодии шаҳрҳои Европа, ширкат варзида, бо далериву шаҷоат намунаи ибрат гардиданд.

Дар солҳои пас аз истиқлолият, Ҳукумати Тоҷикистон қарор қабул кард, ки ин санаро ҳамчун иди давлатӣ нигоҳ дорад. Ин қарор аз эътирофи он сабаб шуд, ки Рӯзи Ғалаба на танҳо ҳамчун рамзи пирӯзии идеологияи Шуравӣ, балки ҳамчун идест, ки ба шаҳодату қурбонии одамони оддӣ рабт дорад. Дар соли 2025 Тоҷикистон 80-солагии ин идро ҷашн гирифт, ки дар он на танҳо расму оинҳои давлатӣ, балки барномаҳои фарҳангӣ ва илмӣ доир шуданд. Ин ҷашн собит намуд, ки Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон ҳанӯз ҳам дар маркази таваҷҷуҳи ҷомеа қарор дорад.

Чӣ гуна мардум ин рӯзро ҷашн мегиранд?

Таҷлили Рӯзи Ғалаба дар Тоҷикистон омезише аз ҳиссиёти ҷиддӣ ва идона мебошад. Дар ин рӯз дар шаҳри Душанбе ва дигар шаҳру ноҳияҳои кишвар чорабиниҳои гуногун баргузор мешаванд. Яке аз чорабиниҳои асосӣ паради низомист, ки одатан рӯзи 8-уми ё 9-уми май дар майдонҳои марказии Душанбе барпо мегардад. Дар парад қисмҳои ҳарбӣ, намояндагони Вазорати дифоъ, ветеранҳо, инчунин гурӯҳҳои ҷавонон иштирок мекунанд. Ин парад ҳамчун рамзи омодагии кишвар барои ҳифзи истиқлолият ва хотираи таърихӣ дониста мешавад.

Баъд аз парад, роҳбарияти кишвар, аз ҷумла Президент Эмомалӣ Раҳмон, дар назари Оромгоҳи Сарбозони Номаълум ва дигар ёдгориҳои ҷангӣ гулчанбар мегузоранд. Ин маросим бо суханронии расмӣ ва изҳори эҳтироми амиқ ҳамроҳ мешавад. Дар ин лаҳзаҳо одатан лаҳзаи хомӯшӣ эълон мешавад, то хотираи ҳалокшудагон пос дошта шавад. Дар баробари ин, дар гушаҳои гуногуни кишвар консертҳои фарҳангӣ, намоишҳои ҳунарӣ ва барномаҳои варзишӣ баргузор мешаванд, ки дар онҳо ҳунармандони тоҷик шеъру таронаҳои ватандӯстӣ иҷро мекунанд.

Шаби 9-уми май одатан оташбозӣ ва консертҳои шабона баргузор мешаванд. Мардум дар кӯчаву майдонҳо ҷамъ омада, ҳамроҳ истиқбол мегиранд. Аммо, ин ҳама дар фазои эҳтиром ва ҳамдардӣ сурат мегирад. Бисёре аз хонаводаҳо дар ин рӯз ба зиёрати қабри хешовандони худ, ки дар ҷанг ҳалок шудаанд, мешаванд ё дар назди ёдгориҳои ҷангӣ гул мегузоранд. Ҳамчунин, дар мактабҳо ва муассисаҳои таълимӣ дарсҳои тарбиявӣ ва вохӯриҳо бо ветеранҳо баргузор мешаванд, то наслҳои наврас бо таърих ошно шаванд.

анъанаҳо ва одатҳо

Дар Тоҷикистон Рӯзи Ғалаба як қатор анъанаҳои хосса дорад, ки аз замони Шуравӣ то ҳол идома ёфтаанд. Яке аз ин анъанаҳо гузоштани гулчанбарҳо дар назари ҳайкали сарбозон мебошад. Ин амал ҳам дар сатҳи давлатӣ ва ҳам дар сатҳи шаҳрвандӣ анҷом дода мешавад. Гулҳои сурх, ки рамзи қурбонӣ ва ҳаёт ҳастанд, бештар истифода мешаванд. Инчунин, дар ин рӯз одамон аксаран либосҳои тантавӣ мепӯшанд ва дар ҷамъомадҳо иштирок мекунанд.

Як анъанаи дигар, ке дар Тоҷикистон хеле маъмул аст, ин ташкили дастархони махсус дар хонаводаҳо мебошад. Дар ин рӯз хонаводаҳо ҷамъ омада, дар бораи аҷдодони худ, ки дар ҷанг иштирок кардаанд, ҳикоя мекунанд. Ин вохӯриҳо одатан бо таомҳои миллии тоҷикӣ, аз ҷумла палав, шашлик, оши палав ва нонҳои хонагӣ ҳамроҳ мешаванд. Дар баробари ин, бисёре аз хонаводаҳо филмҳои бадеӣ ва ҳуҷҷатӣ дар бораи Ҷанги Бузурги Ватаниро тамошо мекунанд, ки барои онҳо манбаи илм ва хотира аст.

Дар Тоҷикистон инчунин одатест, ки дар ин рӯз ветеранҳои ҷангро бо тӯҳфаҳои хотиравӣ ва туҳфалҳои идона қабул мекунанд. Дар шаҳру ноҳияҳо гурӯҳҳои ҷавонон аз хонаи ветеранҳо дидан карда, онҳоро бо гул ва тӯҳфаҳо шод месозанд. Ин амал барои тарбияи наслҳои наврас ва эҳтиром ба собиқадорон хеле муҳим арзёбӣ мешавад. Ҳамчунин, дар ин рӯз дар мактабҳо озмунҳои шеърхонӣ, иншо нависӣ ва тасвирҳои бадеӣ баргузор мешаванд, ки мавзӯи асосии онҳо Ғалаба, ҷасорат ва ватандӯстӣ мебошад.

Маълумоти амалӣ барои мусофирон

Барои мусофироне, ки мехоҳанд Рӯзи Ғалабаро дар Тоҷикистон таҷлил кунанд, бояд дар назар гиранд, ки ин рӯз фазои хосса дорад. Д