Holiday Details
- Holiday Name
- Labour Day
- Country
- Nepal
- Date
- May 1, 2026
- Day of Week
- Friday
- Status
- 73 days away
- About this Holiday
- Labour Day is a public holiday in Nepal
Labour Day
Nepal • May 1, 2026 • Friday
73
Days
07
Hours
37
Mins
33
Secs
until Labour Day
Asia/Kathmandu timezone
About Labour Day
Also known as: मजदुर दिवस
नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस (मजदुर दिवस): एक विस्तृत निर्देशिका
नेपालमा मे १ तारिखलाई "अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस" वा "मजदुर दिवस" का रूपमा अत्यन्त महत्त्वका साथ मनाइन्छ। यो दिन केवल एउटा बिदाको दिन मात्र नभई, श्रमको सम्मान, श्रमिकहरूको अधिकार र उनीहरूले विगतमा गरेका संघर्षहरूको स्मरण गर्ने ऐतिहासिक अवसर हो। नेपाली समाजमा यसलाई 'मजदुर दिवस' वा 'श्रमिक दिवस' भनेर चिनिन्छ। यो दिवसले समाजका हरेक क्षेत्रमा पसिना बगाउने श्रमिकहरूको योगदानलाई कदर गर्दै उनीहरूको हक-हितका लागि आवाज बुलन्द गर्ने मञ्च प्रदान गर्दछ।
नेपाल एक विकासोन्मुख राष्ट्र भएकोले यहाँको अर्थतन्त्रमा श्रमिकहरूको भूमिका मेरुदण्ड समान छ। कृषि, निर्माण, उद्योगदेखि सेवा क्षेत्रसम्म कार्यरत लाखौं हातहरूको सम्मानमा यो दिन देशभरि विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। यो दिवसले "आठ घण्टा काम, आठ घण्टा मनोरञ्जन र आठ घण्टा आराम" को विश्वव्यापी मान्यतालाई नेपालमा पनि स्थापित गर्न मद्दत पुर्याएको छ। नेपालको राजनीतिक परिवर्तनहरूमा श्रमिकहरूको ठूलो योगदान रहेको हुनाले पनि यहाँ यो दिवसको राजनीतिक र सामाजिक महत्त्व निकै गहिरो छ।
नेपालमा श्रमिक दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य श्रमिकहरूमाथि हुने शोषणको अन्त्य गर्नु, उचित ज्याला सुनिश्चित गर्नु र कार्यस्थलमा सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्नु हो। यस दिन श्रमिकहरू आफ्ना मागहरू लिएर सडकमा उत्रिन्छन् र सरकार तथा रोजगारदाताहरूलाई आफ्ना अधिकारप्रति सचेत गराउँछन्। यो ऐक्यबद्धताको प्रतीक हो, जहाँ विभिन्न ट्रेड युनियनहरू र मजदुर संगठनहरू एकै ठाउँमा उभिएर 'श्रमको सम्मान' गर्ने प्रण गर्दछन्।
2026 मा श्रमिक दिवस कहिले पर्छ?
नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस प्रत्येक वर्ष अंग्रेजी क्यालेन्डर अनुसार मे १ तारिखमा मनाइन्छ। सन् 2026 को लागि यसको विवरण निम्नुपसार छ:
मिति: May 1, 2026 दिन: Friday बाँकी दिनहरू: आजको मितिबाट यो विशेष दिन आउन अब 73 दिन बाँकी छ।
यो एक स्थिर मिति भएको बिदा हो। विश्वका अधिकांश देशहरूमा जस्तै नेपालमा पनि मे १ लाई नै आधिकारिक श्रमिक दिवस मानिन्छ। नेपाली पात्रो (विक्रम संवत) अनुसार यो सामान्यतया वैशाख महिनाको मध्यतिर पर्दछ।
इतिहास र उत्पत्ति: विश्वदेखि नेपालसम्म
अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवसको इतिहास सन् १८८६ मा अमेरिकाको सिकागोमा भएको 'हेमार्केट घटना' सँग जोडिएको छ। त्यतिबेला मजदुरहरूले कामको घण्टा निश्चित गर्नुपर्ने (दैनिक ८ घण्टा) माग राख्दै विरोध प्रदर्शन गरेका थिए। सो प्रदर्शनका क्रममा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच झडप हुँदा धेरै मजदुरले ज्यान गुमाएका थिए। उनीहरूकै बलिदानको सम्झनामा सन् १८८९ देखि मे १ लाई अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवसको रूपमा मनाउन थालिएको हो।
नेपालको सन्दर्भमा कुरा गर्दा, श्रमिक दिवस मनाउन थालिएको इतिहास प्रजातन्त्रको स्थापनासँग जोडिएको छ। नेपालमा वि.सं. २००७ (सन् १९५०) मा प्रजातन्त्रको उदय भएपछि मात्र सार्वजनिक रूपमा श्रमिक गतिविधिहरू गर्ने र सङ्गठित हुने वातावरण बनेको थियो। विराटनगर जुट मिलको ऐतिहासिक मजदुर आन्दोलनले नेपालमा श्रमिक चेतनाको जग बसालेको मानिन्छ। त्यसयता नेपालमा राजनीतिक दलहरूका भ्रातृ संगठनका रूपमा विभिन्न ट्रेड युनियनहरू स्थापना भए र श्रमिक दिवसलाई एउटा ठूलो उत्सव र आन्दोलनको रूपमा मनाउन थालियो।
विशेष गरी नेपालमा गणतन्त्र स्थापना भएपछि र नयाँ संविधान जारी भएपछि श्रमिकका हक-अधिकारलाई मौलिक हकका रूपमा स्थापित गरिएको छ। नेपालको संविधानले प्रत्येक श्रमिकलाई उचित श्रम अभ्यासको हक, उचित पारिश्रमिक, सुविधा तथा योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षाको हक प्रदान गरेको छ।
नेपालमा श्रमिक दिवस कसरी मनाइन्छ? (परम्परा र गतिविधिहरू)
नेपालमा श्रमिक दिवस अन्य चाडपर्वहरू जस्तो घरभित्र बसेर वा पारिवारिक भोजभतेर गरेर मनाइने पर्व होइन। यो पूर्ण रूपमा सार्वजनिक र सक्रिय सहभागिताको दिन हो। यस दिन देशभर निम्न गतिविधिहरू हुने गर्दछन्:
१. प्रभातफेरी र र्यालीहरू: काठमाडौँको भृकुटीमण्डप, खुल्लामञ्च र रत्नपार्क जस्ता क्षेत्रहरूमा बिहानैदेखि विभिन्न मजदुर संगठनहरूका ठूला-ठूला र्यालीहरू निस्कन्छन्। श्रमिकहरू आफ्नो पेशागत पोसाक र ब्यानरहरू बोकेर नारा लगाउँदै सहर परिक्रमा गर्छन्। "समान कामको समान ज्याला", "सामाजिक सुरक्षा लागू गर", र "श्रमको सम्मान गरौं" जस्ता नाराहरूले सडक गुञ्जायमान हुन्छन्।
२. कोणसभा र भाषणहरू: र्यालीहरू समापन भएपछि ठूला सभाहरूको आयोजना गरिन्छ। जहाँ नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलका नेताहरू, ट्रेड युनियनका अध्यक्षहरू र श्रम मन्त्रीले सम्बोधन गर्छन्। यी भाषणहरूमा श्रमिकका समस्याहरू, न्यूनतम पारिश्रमिकको कार्यान्वयन र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली श्रमिकहरूको सुरक्षाका विषयमा चर्चा गरिन्छ।
३. अन्तरक्रिया र गोष्ठीहरू: विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरू र नागरिक समाजले श्रमिकका हक-हितका विषयमा छलफल र गोष्ठीहरू आयोजना गर्छन्। यसमा बालश्रम उन्मूलन, महिला श्रमिकका चुनौती र अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत मजदुरहरूको दर्ता जस्ता गम्भीर विषयमा बहस गरिन्छ।
४. सम्मान कार्यक्रम: केही उद्योग र प्रतिष्ठानहरूले आफ्ना उत्कृष्ट कामदारहरूलाई पुरस्कृत र सम्मानित गर्ने कार्य पनि गर्दछन्। यसले श्रमिकहरूमा उत्साह र हौसला प्रदान गर्दछ।
५. सांस्कृतिक कार्यक्रम: श्रमिकहरूको पीडा र संघर्षलाई झल्काउने सडक नाटक, क्रान्तिकारी गीत र नृत्यहरू पनि प्रदर्शन गरिन्छन्। यी कार्यक्रमहरूले मजदुर वर्गको एकतालाई बलियो बनाउने काम गर्छन्।
श्रमिक दिवसको सामाजिक र राजनीतिक महत्त्व
नेपालको परिप्रेक्ष्यमा श्रमिक दिवसको महत्त्व बहुआयामिक छ। नेपालबाट दैनिक हजारौं युवाहरू वैदेशिक रोजगारीका लागि मलेसिया र खाडी मुलुक जाने गर्छन्। यस्तो अवस्थामा स्वदेशमै रोजगारीको सिर्जना, मर्यादित श्रम र उचित ज्यालाको सुनिश्चितताका लागि यो दिवसले दबाब दिने काम गर्छ।
नेपाल सरकारले हालैका वर्षहरूमा "सामाजिक सुरक्षा कोष" (Social Security Fund) को अवधारणा ल्याएको छ। श्रमिक दिवसका अवसरमा यो कोषमा श्रमिकहरूको पहुँच कसरी बढाउने र अनौपचारिक क्षेत्र (जस्तै: निर्माण मजदुर, रिक्सा चालक, घरेलु कामदार) का श्रमिकहरूलाई कसरी समेट्ने भन्ने कुरामा विशेष जोड दिइन्छ। "सामाजिक सुरक्षा र मर्यादित श्रम: श्रमको सम्मान, राष्ट्रको अभियान" जस्ता नाराहरूले नेपालको वर्तमान श्रम नीतिको दिशा निर्देश गर्दछन्।
पर्यटक र विदेशी नागरिकका लागि जानकारी
यदि तपाईं 2026 को मे १ मा नेपालमा हुनुहुन्छ भने, तपाईंले केही व्यवहारिक कुराहरूमा ध्यान दिनु आवश्यक छ:
यातायात अवरोध: काठमाडौँ लगायतका ठूला सहरहरू (पोखरा, विराटनगर, बुटवल) मा ठूला र्यालीहरू निस्कने भएकाले ट्राफिक व्यवस्था अस्तव्यस्त हुन सक्छ। विशेष गरी भृकुटीमण्डप र रत्नपार्क क्षेत्र वरपरका सडकहरूमा सवारी साधन चल्न गाह्रो हुन सक्छ। सुरक्षा: यो दिवस शान्तिपूर्ण हुने गरे तापनि ठूलो भीडभाड हुने भएकाले सुरक्षा सतर्कता अपनाउनु राम्रो हुन्छ। विरोध प्रदर्शन वा राजनीतिक नाराबाजी भइरहेको ठाउँमा जानुअघि स्थानीय समाचार बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। मौसम: मे महिनाको सुरुतिर नेपालमा गर्मी बढ्दै गएको हुन्छ। तराई क्षेत्रमा तापक्रम ३० देखि ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न सक्छ भने काठमाडौँमा २० देखि ३० डिग्रीको बीचमा रहन्छ। बाहिर निस्कँदा पानी र घामबाट बच्ने उपायहरू अपनाउनुहोला। सांस्कृतिक अनुभव: यो दिन नेपालको राजनीतिक र सामाजिक वस्तुस्थिति बुझ्ने राम्रो अवसर हो। तपाईंले नेपाली श्रमिकहरूको अवस्था र उनीहरूको आवाजलाई नजिकबाट नियाल्न सक्नुहुन्छ।
सार्वजनिक बिदाको विवरण
नेपाल सरकारले मे १ (श्रमिक दिवस) लाई राष्ट्रिय सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको छ। यसको अर्थ:
सरकारी कार्यालयहरू: सबै सरकारी कार्यालय, मन्त्रालय र विभागहरू बन्द रहन्छन्। बैंक र वित्तीय संस्था: नेपाल राष्ट्र बैंक लगायत सबै वाणिज्य बैंक र वित्तीय संस्थाहरूमा बिदा हुन्छ। शिक्षण संस्था: विद्यालय, कलेज र विश्वविद्यालयहरू बन्द हुन्छन्। निजी क्षेत्र: धेरैजसो निजी कम्पनीहरू र कारखानाहरूले आफ्ना श्रमिकहरूलाई बिदा दिन्छन्। यद्यपि, केही अत्यावश्यक सेवाहरू (अस्पताल, दमकल, सुरक्षा) भने सञ्चालनमा रहन्छन्। बजार र पसल: सहरका मुख्य बजारहरू र पसलहरू आंशिक रूपमा खुल्न सक्छन्, तर ठूला मलहरू र व्यापारिक केन्द्रहरूमा श्रमिकहरूको सहभागिताका कारण चहलपहल कम हुन सक्छ।
निष्कर्ष
नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस केवल एउटा क्यालेन्डरको मिति मात्र होइन, यो श्रमको गरिमा र न्यायको प्रतीक हो। यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि आज हामीले उपभोग गरिरहेका सुविधाहरू र भौतिक संरचनाहरू पछाडि कुनै न कुनै श्रमिकको रगत र पसिना बगेको छ। सन् 2026 को श्रमिक दिवसले नेपालका सम्पूर्ण श्रमजीवी वर्गको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकोस् र श्रमको उचित सम्मान हुने वातावरण निर्माण होस् भन्ने कामना गरिन्छ।
श्रमिक दिवसले समाजका सबै वर्गलाई एकताको सूत्रमा बाँध्ने र राष्ट्र निर्माणमा श्रमिकको भूमिकालाई सर्वोपरी राख्ने प्रेरणा दिन्छ। चाहे तपाईं खेतबारीमा काम गर्ने किसान हुनुहोस् वा सफ्टवेयर बनाउने इन्जिनियर, यो दिन तपाईंको श्रमको उत्सव मनाउने दिन हो। May 1, 2026 का दिन हुने विभिन्न कार्यक्रमहरूमा सहभागी भई वा श्रमिकहरूका हक-अधिकारप्रति ऐक्यबद्धता जनाई यो दिवसलाई सार्थक बनाउन सकिन्छ।
Frequently Asked Questions
Common questions about Labour Day in Nepal
नेपालमा सन् २०२६ को अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर दिवस May 1, 2026 का दिन मनाइन्छ। यो दिन Friday परेको छ र यो उत्सव आउन अब 73 दिन बाँकी छ। मे १ तारिखका दिन मनाइने यो दिवसलाई नेपालमा 'श्रमिक दिवस' वा 'मजदुर दिवस' का रूपमा पनि चिनिन्छ।
हो, मजदुर दिवस नेपालमा एक राष्ट्रिय सार्वजनिक विदा हो। यस दिन सरकारी कार्यालयहरू, बैंकहरू, विद्यालयहरू र धेरैजसो निजी संस्थाहरू बन्द रहन्छन्। यद्यपि, अस्पताल र सुरक्षा जस्ता अत्यावश्यक सेवाहरू भने सुचारु रहन्छन्। यो विदाले श्रमिकहरूलाई विभिन्न र्याली र सभाहरूमा सहभागी हुन तथा आफ्ना अधिकारका बारेमा आवाज उठाउन अवसर प्रदान गर्दछ।
नेपालमा मजदुर दिवसको सुरुवात वि.सं. २००७ (सन् १९५०) मा प्रजातन्त्रको स्थापनासँगै भएको हो। यो दिवस सन् १८८६ मा अमेरिकाको सिकागोमा भएको हेमार्केट घटनाको सम्झनामा मनाइन्छ, जहाँ श्रमिकहरूले ८ घण्टा काम, ८ घण्टा मनोरञ्जन र ८ घण्टा आरामको माग गर्दै आन्दोलन गरेका थिए। नेपालमा यसले श्रमिकहरूको हक, अधिकार, उचित ज्याला र शोषण विरुद्धको संघर्षलाई सम्मान गर्दछ।
मजदुर दिवस मुख्यतया विभिन्न ट्रेड युनियनहरू र राजनीतिक दलका भ्रातृ संगठनहरूद्वारा आयोजित जुलुस, प्रदर्शन र भाषणहरूका साथ मनाइन्छ। काठमाडौं जस्ता ठूला सहरहरूमा श्रमिकहरूले आफ्ना मागहरू लेखिएका प्लेकार्ड र झण्डाहरू बोकेर र्याली निकाल्छन्। यस दिन श्रमिक अधिकार, सामाजिक सुरक्षा र मर्यादित श्रमका विषयमा केन्द्रित रहेर अन्तरक्रिया र सभाहरू आयोजना गरिन्छ।
यो दिवस अन्य सांस्कृतिक चाडपर्वहरू जस्तो पारिवारिक भोज वा नाचगानमा केन्द्रित हुँदैन। यसको मुख्य स्वरूप राजनीतिक र अधिकारमुखी हुन्छ। यस दिन श्रमिक संगठनहरूले नयाँ नाराहरू तय गर्छन्, जस्तै 'सामाजिक सुरक्षा र मर्यादित श्रम'। श्रमिकहरू एकजुट भएर आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्छन् र सरकार तथा रोजगारदाता समक्ष आफ्ना समस्याहरू राख्ने परम्परा रहेको छ।
मे १ का दिन नेपाल भ्रमण गर्ने पर्यटकहरूले सडकमा हुने र्याली र जुलुसका कारण ट्राफिक जामको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। विशेषगरी काठमाडौंको रत्नपार्क र मुख्य सडकहरूमा भीडभाड हुन सक्छ। पर्यटकहरूलाई प्रदर्शन स्थलहरूमा जाँदा सतर्क रहन, सुरक्षा सल्लाह पालना गर्न र स्थानीय समाचारहरू हेर्न सल्लाह दिइन्छ। यो दिन नेपालको श्रम राजनीति र श्रमिक आन्दोलनलाई नजिकबाट नियाल्ने राम्रो अवसर पनि हुन सक्छ।
मे महिनाको सुरुवातमा नेपालमा गर्मी मौसम सुरु भइसकेको हुन्छ। तराईका क्षेत्रमा तापक्रम ३० डिग्री सेल्सियस भन्दा माथि पुग्न सक्छ भने पहाडी भेग र काठमाडौंमा २० देखि ३० डिग्री सेल्सियसको बीचमा रहने गर्दछ। बाहिरी कार्यक्रम र र्यालीहरूमा सहभागी हुनेहरूका लागि हल्का सुतीका लुगा लगाउनु र प्रशस्त पानी पिउनु उपयुक्त हुन्छ।
नेपालमा मजदुर दिवसको नेतृत्व मुख्यतया नेपाल ट्रेड युनियन कांग्रेस, नेपाल ट्रेड युनियन महासंघ (जीफन्ट) र अखिल नेपाल ट्रेड युनियन महासंघ जस्ता ठूला संगठनहरूले गर्छन्। यी संगठनहरू नेपाली कांग्रेस र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी जस्ता प्रमुख राजनीतिक दलहरूसँग आबद्ध छन्। यसका साथै विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरू र सरकारले पनि यस दिन विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने गर्दछन्।
Historical Dates
Labour Day dates in Nepal from 2025 to 2025
| Year | Day of Week | Date |
|---|---|---|
| 2025 | Thursday | May 1, 2025 |
Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.
Quick Actions
About Nepal
- Country Code
- NP
- Continent
- Asia
- Total Holidays
- 15