Buddha Jayanti

बुद्ध जयन्ती: शान्तिका अग्रदूत गौतम बुद्धको जन्मजयन्ती र यसको गौरवमय महत्व

बुद्ध जयन्ती नेपालको लागि केवल एक पर्व मात्र नभई यो राष्ट्रिय गौरव, आध्यात्मिक जागरण र विश्व शान्तिको प्रतीक हो। "अहिंसा परमो धर्म:" र "शान्तिको खोजी" का संवाहक गौतम बुद्धको जन्मस्थल नेपाल हुनुले हरेक नेपालीको शिर गर्वले उच्च बनाउँछ। बुद्ध जयन्ती, जसलाई 'वैशाख पूर्णिमा' वा 'वेसाक' पनि भनिन्छ, सिद्धार्थ गौतमको जीवनका तीन महत्वपूर्ण घटनाहरू—जन्म, ज्ञान प्राप्ति (बोधिज्ञान) र महापरिनिर्वाण (मृत्यु)—को त्रिसंयोग मानिन्छ। यी तीनै घटनाहरू वैशाख शुक्ल पूर्णिमाकै दिन परेकाले यस दिनको धार्मिक र आध्यात्मिक महत्व अतुलनीय छ।

नेपालको तराई क्षेत्रमा अवस्थित लुम्बिनीमा ईसापूर्व ६२३ मा राजा शुद्धोधन र रानी मायादेवीको कोखबाट सिद्धार्थ गौतमको जन्म भएको थियो। राजकुमारको रूपमा विलासी जीवन त्यागेर मानव जातिलाई दुःखबाट मुक्ति दिलाउने मार्गको खोजीमा निस्किएका सिद्धार्थले कठोर तपस्यापछि बुद्धत्व प्राप्त गरे। उनले प्रतिपादन गरेको मध्यम मार्ग, चार आर्य सत्य र अष्टाङ्गिक मार्ग आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छन्। बुद्ध जयन्तीको दिन नेपालभरिका बौद्ध विहार, गुम्बा र स्तूपहरूमा विशेष चहलपहल हुन्छ। श्रद्धालुहरूले बुद्धको शिक्षालाई स्मरण गर्दै दया, करुणा र सद्भावको संकल्प गर्छन्। यो दिनले हामीलाई रिस, राग र द्वेष त्यागेर प्रेम र शान्तिको बाटोमा लाग्न प्रेरित गर्दछ।

विश्वभरका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि नेपाल एक पवित्र तीर्थस्थल हो। बुद्ध जयन्तीको अवसरमा नेपालमा मनाइने उत्सवहरूले यहाँको सांस्कृतिक विविधता र धार्मिक सहिष्णुतालाई झल्काउँछन्। हिन्दू र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीहरूले बुद्धलाई उत्तिकै श्रद्धाका साथ पुज्ने गर्छन्। यस दिन मानिसहरूले सेतो वस्त्र धारण गर्छन्, जुन पवित्रता र शान्तिको प्रतीक हो। घर-घरमा र मन्दिरहरूमा दीप प्रज्वलन गरिन्छ र बुद्धका उपदेशहरू वाचन गरिन्छ। यो पर्वले नेपाललाई विश्व मानचित्रमा "शान्तिको देश" को रूपमा स्थापित गर्न मद्दत पुर्‍याएको छ।

बुद्ध जयन्ती 2026 को समय र तिथि

नेपालमा बुद्ध जयन्ती चन्द्र पात्रो (लुनार क्यालेन्डर) अनुसार मनाइने हुनाले यसको मिति हरेक वर्ष परिवर्तन भइरहन्छ। यो पर्व सधैं वैशाख महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमा तिथिका दिन पर्दछ।

वर्ष 2026 मा बुद्ध जयन्तीको विवरण निम्नुसार रहेको छ:

मिति: May 1, 2026 दिन: Friday बाँकी दिनहरू: बुद्ध जयन्ती आउन अब 73 दिन बाँकी छ।

पोशाक: बुद्ध जयन्ती एक आध्यात्मिक पर्व हो, त्यसैले मर्यादित र भद्र लुगा लगाउनु पर्छ। सम्भव भएसम्म सेतो रङको लुगा लगाउनु राम्रो मानिन्छ। मन्दिर वा स्तूपभित्र प्रवेश गर्दा जुत्ता-चप्पल बाहिरै खोल्नु पर्छ। भीडभाड: लुम्बिनी, स्वयम्भू र बौद्धनाथ जस्ता क्षेत्रमा निकै भीड हुन्छ। त्यसैले बिहानै जानु उत्तम हुन्छ। सुरक्षा र व्यवस्थापनका लागि खटिएका स्वयंसेवकहरूको निर्देशन पालना गर्नुहोस्। वातावरण: स्तूप र विहारहरूमा शान्ति कायम राख्नुहोस्। फोटो खिच्न निषेध गरिएको ठाउँमा फोटो नखिच्नुहोस्। मौसम: मे महिना (वैशाख) मा नेपालको मौसम गर्मी हुन्छ। तराई क्षेत्र (लुम्बिनी) मा तापक्रम २५ देखि ३५ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न सक्छ। त्यसैले हल्का सुतीका लुगा र पानी साथमा राख्नुहोस्। यातायात: सार्वजनिक बिदा हुने भएकाले यातायातका साधनहरूमा चाप हुन सक्छ। लुम्बिनी जानका लागि काठमाडौंबाट हवाई वा सडक मार्ग प्रयोग गर्न सकिन्छ। होटल र टिकटहरू पहिले नै बुक गर्नु बुद्धिमानी हुनेछ।

के यो सार्वजनिक बिदा हो?

हो, बुद्ध जयन्ती नेपालको एक प्रमुख राष्ट्रिय सार्वजनिक बिदा हो। यस दिन देशभरका सबै सरकारी कार्यालयहरू, बैंकहरू, विद्यालय र कलेजहरू बन्द रहन्छन्। धेरैजसो निजी व्यवसायहरू पनि यस दिन बन्द हुन्छन् वा आधा दिन मात्र खुल्छन्। यो दिन नेपाली समाजमा शान्ति र एकताको सन्देश फैलाउने दिनको रूपमा लिइन्छ।

बुद्ध जयन्तीले नेपालको पर्यटनमा पनि ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। विश्वभरका बौद्ध धर्मालम्बीहरू आफ्नो जीवनमा एक पटक लुम्बिनी पुग्न चाहन्छन्। बुद्ध जयन्तीको दिन लुम्बिनीमा हुने विशेष प्रार्थनामा सहभागी हुनुलाई धेरैले ठूलो सौभाग्य मान्छन्।

बुद्धका केही महत्वपूर्ण उपदेशहरू

बुद्ध जयन्ती मनाइरहँदा उनका उपदेशहरूलाई आत्मसात गर्नु सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हो: १. अहिंसा: कुनै पनि जीवित प्राणीलाई हानि नपुर्‍याउनु। २. सत्य: सधैं सत्य बोल्नु र इमानदार रहनु। ३. करुणा: अरूप्रति दया र प्रेमको भाव राख्नु। ४. सन्तोष: आफूसँग भएको कुरामा खुसी रहनु र अत्यधिक लोभ नगर्नु। ५. सजगता: आफ्नो विचार र कर्मप्रति सधैं सचेत रहनु।

गौतम बुद्धका यी कालजयी उपदेशहरूले मानिसलाई मानसिक तनावबाट मुक्ति र आन्तरिक सुख प्राप्त गर्न मद्दत गर्छन्। आजको अशान्त विश्वमा बुद्धका सन्देशहरू झन् बढी सान्दर्भिक बन्दै गएका छन्।

निष्कर्ष

बुद्ध जयन्ती नेपालको माटोको सुगन्ध बोकेको पर्व हो। यो दिनले हामीलाई हाम्रो गौरवशाली इतिहासको सम्झना गराउँछ र भविष्यका लागि शान्तिको मार्ग देखाउँछ। सिद्धार्थ गौतमले नेपालको लुम्बिनीमा जन्म लिएर विश्वलाई जुन ज्योतिको मार्ग देखाए, त्यसलाई जीवित राख्नु हरेक नेपालीको कर्तव्य हो। 2026 को बुद्ध जयन्तीले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति र सुस्वास्थ्य ल्याओस्। बुद्धको करुणा र ज्ञानको प्रकाशले विश्वभर फैलिएको अशान्ति र द्वेषलाई हटाउन सकोस् भन्ने कामना गरिन्छ।

नेपाल आउने पर्यटकहरूका लागि बुद्ध जयन्ती यहाँको गहिरो अध्यात्म र समृद्ध संस्कृतिलाई नजिकबाट चिन्ने उत्कृष्ट अवसर हो। बुद्धका पाइलाहरू पछ्याउँदै लुम्बिनीको पवित्र भूमिमा पुग्नु र स्वयम्भूको शान्त वातावरणमा हराउनु एक अविस्मरणीय अनुभव हुनेछ। बुद्ध जयन्तीको यो पावन अवसरमा हामी सबैले आफ्नो मनबाट घमण्ड र क्रोध त्यागेर मानवताको सेवामा लाग्ने प्रण गरौं।

भवतु सब्ब मङ्गलम् (सबैको कल्याण होस्!)