Victory Day

Жеңиш күнү жөнүндө

Жеңиш күнү — бул жыл сайын 9-майда белгиленүүчү, Кыргызстандын эли үчүн эң ыйык жана маанилүү майрамдардын бири. Бул күн Советтер Союзунун Улуу Ата Мекендик согушта (Биринчи дүйнөлүк согуштун чегинде) нацисттик Германияга каршы жеңишине арналат. Ал тарыхта калган оор жоготууларды, эрдикти жана элдин биримдигин эскерүү мүнөзүнө ээ. Бишкектеги Жеңиш аянтындагы Түбөлүк оттун алдына гүлчамбарларды коюу жана бир мүнөттүк тынчтык менен эскерүү — бул майрамдын негизги салттарынын бири. Бул күн бүткүл Советтер Союзунун курамына кирген республикаларда, анын ичинде Кыргызстанда да 1965-жылдан бери расмий эс алуу күнү катары белгиленген.

Бул майрамдын өзгөчөлүгү — ал жөн гана тарыхый окуяны эскерүү эмес, ошол мезгилде согушка аттанып, эли үчүн күрөшкөн миңдеген кыргыз уул-кыздарынын эрдигин даңазалоо. 360 миңден ашык кыргыз жоокерлери согушка кеткен, алардын ичинен 100 миңден ашыгы курман болгон же дайынсыз жоголгон. Мындан тышкары, 77 кыргыз жараны Советтер Союзунун Баатыры наамына ээ болгон, 150 миңден ашык адам ар кандай сыйлыктарга татыктуу болгон. Ушул сандардын өзү эле бул майрамдын канчалык оор жана орчундуу экенин көрсөтөт. Бүгүнкү күндө да, бул күнү согуштун ардагерлери сыймыктануу менен эскерилет, аларга карата мамлекет тарабынан ар кандай колдоо көрсөтүлөт.

Бул майрам заманбап коомдо талаш-тартыштарды да жаратышы мүмкүн. Кээ бирлер аны "башка элдин согушу" деп карашат, анткени Советтер Союзунун курамында болгондуктан, кыргыз жаштары чет өлкөлөрдө күрөшкө чыгышкан. Бирок, тарыхый жактан алганда, бул күн — фашизмге каршы күрөштүн символу жана элибиздин эрдигинин далили. Азыркы учурда, 2014-жылдан кийинки геосаясий өзгөрүүлөргө байланыштуу, майрамдын мааниси жана аны өткөрүү ыкмалары өзгөрүүдө. Бирок негизги максат — эстеп, сыйлоо жана тынчтыктын маанисин түшүнүү бойдон калууда.

2026-жылы кайсы күнү?

2026-жылы Жеңиш күнү Saturday, May 9, 2026 күнү белгиленет. Бул майрамдын датасы ар жылы өзгөрбөйт, бардык жылдары 9-майда белгиленет. Бул күнгө чейин 81 күн калды. Майрамдын датасын эстеп калуу оңой, анткени ал экинчи дүйнөлүк согуштун аяктаган күнү менен байланыштуу — 1945-жылы 8-майда Германия толук кол салууга кол койгон (Берлин убактысы боюнча кечинде, Москва убактысы боюнча 9-майда). Ошондуктан, Советтер Союзунун бардык республикаларында, анын ичинде Кыргызстанда да ушул күн негизги эскерүү күнү катары кабыл алынган.

Тарыхы жана пайда болуу тарыхы

Жеңиш күнүнүн тарыхы экинчи дүйнөлүк согуштун аякташы менен байланыштуу. 1945-жылы 8-майда Германия Советтер Союзуна, АКШга жана Улуу Британияга кол салууга кол койгон. Бул кол коюу Москва убактысы боюнча 9-майдын түнүндө болгондуктан, ошол күн жеңиштин символуна айланган. Кыргызстан үчүн бул майрамдын тарыхый мааниси өтө чоң. 1941-жылы согуш башталгандан тартып, кыргыз эли да жалпы совет эли менен бирге фашизмге каршы күрөшкө чыккан. Кыргызстандан миңдеген жоокерлер фронтко жөнөтүлгөн, алардын көбү кайтып келген эмес.

1965-жылы, жеңиштин 20 жылдыгына карата, Советтер Союзунун башкаруучулугу Жеңиш күнүн расмий эс алуу күнү деп жарыялаган. Ошондон бери бул датасы өзгөрбөстөн, ар жылы 9-майда белгиленет. Кыргызстан 1991-жылы эгемендик алгандан кийин да бул салтты сактап калган. Бүгүнкү күндө да, майрамдын негизги максаты — согуштун курмандыктарын эскерүү, ардагерлерди сыйлоо жана жаш муунга эрдиктин үлгүсүн көрсөтүү.

Тарыхый маалыматтарга ылайык, Кыргызстандан 360 миңден ашык адам согушка кеткен. Алардын ичинен 100 миңден ашыгы курман болгон же дайынсыз жоголгон. 77 кыргыз жараны Советтер Союзунун Баатыры наамына ээ болгон, бул абдан жогорку көрсөткүч. Мындан тышкары, 150 миңден ашык кыргыз жараны ар кандай ордендер, медалдар жана сыйлыктар менен сыйланган. Бул сандар кыргыз элинин согуштагы ролун көрсөтүп турат. Бирок, акыркы жылдары, айрыкча 2014-жылдан кийин, бул майрамдын мааниси жөнүндө талаш-тартыштар көбөйдү. Кээ бир тарыхчылар жана коомдук ишмерлер бул майрамдын негизинде советтик империянын идеологиясы жатканын айтышат. Алардын пикиринде, кыргыз жаштары "башка элдин согушуна" мажбурланып жиберилген. Бирок, көпчүлүк эл бул майрамды урматтоо менен майрамдайт, анткени ал эрдиктин, биримдиктин жана тынчтыктын символу.

Майрамды өткөрүү жана салттары

Жеңиш күнү Кыргызстанда салтанаттуу, бирок ошол эле учурда кайгылуу маанайда өткөрүлөт. Бул күнү чоң майрамдык концерттер же көңүл ачуу иш-чаралары өткөрүлбөйт. Негизги иш-чаралар эскерүү жана сыйлоого багытталган.

Бишкектеги негизги иш-чара Жеңиш аянтында өткөрүлөт. Президент өзү баштап, жетекчилер жана жарандык коомчулук өкүлдөрү катышат. Ал жерде Түбөлүк оттун алдына гүлчамбарлар коюлат. Гүлчамбар коюу аземинен кийин, бардык катышуучулар бир мүнөт тынчтык менен согуштун курмандыктарын эскерет. Бул абдан маанилүү жана таасирдүү салт. Мындан тышкары, "Согуштун ырлары" аттуу концерттер өткөрүлөт. Бул концерттерде согуш мезгилинин ырлары аткарылат, алар көбүнчө кайгылуу жана эрдикке багытталган.

"Бессмертный полк" (Көз карандысыз полк) жөө жүрүшү да акыркы жылдары популярдуу болду. Бул жөө жүрүштө адамдар согушка кеткен же курман болгон жакындарынын сүрөттөрүн кармап, шаардын көчөлөри менен басышат. Алар Жеңиш аянтына же башка эстеликтерге жетип, гүлчамбар коюшат. Пандемияга байланыштуу 2020-2021-жылдары бул жөө жүрүш өткөрүлгөн эмес. 2022-жылы кайрадан башталды. Бул иш-чара үй-бүлөлүк эскерүүнүн символу болуп саналат.

Ошондой эле, региондордо да жергиликтүү деңгээлде иш-чаралар өткөрүлөт. Айыл өкмөттөрү, мектептер жана маданий мекемелер согуш ардагерлерин чакырып, алардын эскерүүлөрүн укшат. Мектеп окуучуларына согуш жөнүндө китептер окутулат, сүрөт көргөзмөлөр уюштурулат. Жеңиш күнүнө карата "Жеңиш күнүнүн ырлары" аттуу ыр кечелери өткөрүлөт. Бул ырлар көбүнчө согуш мезгилинде жазылган, элдин рухун көтөрүүчү чыгармалар.

Кыргызстанда акыркы жылдары чоң аскердик парад өткөрүлбөйт. Казакстан же Орусиядагыдай танктар менен жүрүштөр жок. Бул майрамдын максаты — эскерүү, майрамдоо эмес. Ошондуктан, аскердик техникаларды көрсөтүүгө басым жасалбайт. Бирок, кээ бир жылдары аскердик кийимчен жоокерлер салютка чыгышы мүмкүн. Негизги фокус — адамдардын эсинде калуу, эрдикти даңазалоо.

Ардагерлерге карата мамиле да өзгөчө. Аларга мамлекет тарабынан акчалай жардамдар берилет, медициналык жардам көрсөтүлөт. Кээ бир ишканалар ардагерлерге белектер берет. Жеңиш күнү ардагерлердин үйлөрүнө коноктор барып, сый көрсөтөт. Бул күнү алардын эмгеги эскерилет жана сыйланат.

Коомдук майрам жана практикалык маалымат

Жеңиш күнү Кыргызстанда расмий коомдук майрам жана эс алуу күнү. Бул күнү мамлекеттик мекемелер, банктар, көпчүлүк ишканалар жабык болот. Дүкөндөрдүн көбү да жабык, бирок кээ бир чакан дүкөндөр же тамак-аш берүүчү жайлар иштей берери мүмкүн. Ошондуктан, бул күнү сатып алууларды алдын ала жасоо сунушталат. Мектептерде сабактар өткөрүлбөйт, бирок мугалимдер окуучуларга бул майрамдын мааниси жөнүндө айтып беришет.

Бишкек шаарында майрам күнү абын-чабын болот. Жеңиш аянтына жана башка эстеликтерге адамдар көп чогулат. Көчөлөрдө жөө жүрүштөр болот. Коомдук транспорт иштейт, бирок кыйынчылыктар болушу мүмкүн. Майрам күнү көпчүлүк адамдар үйдө отурушп