Ramadan e Gambiya: Jamanu Natt, Ñaan, ak Jàmm
Ramadan doon na fukk ak juroom ñeenteelu weer ci armineey Lislaam, te mooy jamanu sellal bi gënë am solo ci dundug waa Gambiya. Ci réew mi, lu mat fukk ak juroom ñeent ci téémer (95%) ci nitt ñi ay jullit lañu, loolu tax na Ramadan nekk lu mat sëkk ci sunu aada ak sunu diine. Bu weer wi dikkee, dëkk bi yëpp aay soppi, melo bi soppi, te xol yi nekk ci jàmm ak bëgg-bëggu nekkal Yàlla. Ci Gambiya, Ramadan du natt rekk, waaye jamanu boole mbooloo la, foofu la nitt ñi di gënë jégeñante, di dimbalante, te di fàttaliku ñi amul li ñu lekk walla li ñu naan.
Li tax Ramadan sell lool mooy ne, ci weer wi la Alquraan bu sell bi wàcc ci nittéef yi, jaar ci Sëñ bi, Muhammet (PSL). Loolu tax na jullit yi di góorgóorlu bu baax ci jàng Alquraan, di julli julliy naafila yi ñuy woowe "Taraweeh" ci guddi, te di sàkku ndëgërlu ci seen dund. Ci Gambiya, dangay gis ne jaaka yi dañuy fees dell ak nitt, réer yi (Iftar) dañuy nekk ay jamanu xéewal yu ñu bokk ak njaboot gi, dëkkandoo yi, ak sax gànn yi nekk ci dëkk bi.
Dundug bés bu nekk ci Gambiya day soppi bu baax. Suba téel, laata jant biy fenq, nitt ñi dañuy yéwu ngir "Suhoor" (ndekki li ñuy lekk laata koor gi di tàmbali). Bu loolu paasee, dëkk bi day tàmbali dund ci doxalinu koor, nitt ñi di góorgóorlu ci seen liggéey waaye jikko yu rafet ak muñ mooy nekk seen tànk. Ci Gambiya, koor gi du rekk bañ a lekk ak naan, waaye mooy bañ a wax lu ñaaw, bañ a xuloo, ak sàkku yërmande Yàlla ci dëkk bi yëpp.
Kañ la Ramadan di tàmbali ci 2026?
Ci armineey 2026, weeru koor bi ñu yàkkaroon ne day tàmbali ci Gambiya ci guddig Talaata, fukk ak juroom ñaari fani weeru Féebiriye. Loolu tax na bésu koor bi jëkk di nekk:
Bés bi mu nekk: Wednesday
Taariix bi: February 18, 2026
Des na: 46 fann
Am na lu am solo lool ci wàllu taariixu Ramadan ci Gambiya. Date bi du lu sax (fixed), day soppiku at mu nekk ndaxte armineey Lislaam ci weer bi nekk ci asmaan lay dox. Kon, bés bi mën na soppi am fann walla ñaar, dëppoo ak ni ñu gise weer wi ci Gambiya walla ci réewu Makka. Jullit yi ci Gambiya dañuy déglu bu baax kureelu diine yi (Supreme Islamic Council) ngir ñu xam dëgg-dëgg kañ la weer wi feeñ.
Ci atum 2026, Ramadan day dëppoo ak bésu nattal (Independence Day) bu Gambiya, loolu tax na bés yi di nekk ay bés yu am solo lool ci réew mi, gënë sàkku jàmm ak dëgërlu ci sunu mbir.
Taariix ak Li tax Koor am Solo
Kooru Ramadan am na ay ràbb yu xoot ci biir Lislaam. Naka nu ko Alquraan waxe, koor lu ñu digal jullit yi la ngir ñu am "Taqwa" (ragal Yàlla ak sellal). Ci Gambiya, taariixu Lislaam dafa yàgg lool, te Ramadan mooy bés bi nitt ñi di gënë jége seen cosaan.
Li am solo ci koor gi mooy:
- Fàttaliku Alquraan: Mooy weer wi Alquraan wàcc.
- Laylat al-Qadr: Guddi gi gën junniy weer, bi nekk ci fukk fann yu mujj yi ci koor gi.
- Zakat: Dimbali ñi néew doole. Ci Gambiya, nitt ñi dañuy joxe lool "Sadaqa" (sarax) ci biir weer wi.
Gambiya, bi ñuy woowe "The Smiling Coast of Africa," day gënë neex ci biir koor gi ndaxte nitt ñi dañuy gënë lewet, di nuyuante, te di ñaanalante jàmm.
Naka la waa Gambiya di màggale Ramadan?
Cosaanu Gambiya ci Ramadan dafa rafet lool. Bu jant bi sootee, nitt ñi dañuy tàmbali seen ndog (Iftar) ak tàndarma (dates) ak ndox, dëppoo ak sunna Sëñ bi (PSL).
Réeru Ndog (Iftar):
Ci Gambiya, ndog du lu nitt di lekk kërëm rekk. Mbooloo yi dañuy dajalo ci mbedd yi walla ci jaaka yi. Dangay gis ay taabal yu ñu teg, ay cin yu fees ak lekk yu neex niki "Benachin" (ceebu jën), "Domoda" (mafé), walla "Mbahal". Jigeen ñi dañuy góorgóorlu bu baax ci togg lekk yu am doole ngir góor yi ak doom yi mën a koor.
Julliy Taraweeh:
Bu ñu ndogee ba noppi, jaaka yi dañuy bees. Taraweeh mooy julli gu am solo gu ñuy def ci guddi. Xale, mag, ak jigeen dañuy dem jaaka ngir déglu Alquraan bi imaam bi di jàng. Ci dëkk yu mel ni Banjul, Serekunda, walla Brikama, dangay dégg kàdduy Alquraan ci mbedd yëpp.
Guddi yu Mujj yi:
Fukk fann yu mujj yi ci Ramadan ñooy yi gënë am solo. Nitt ñi dañuy tawaxu ci jaaka yi (Itikaf), di sàkku Guddi gu Sell gi (Laylat al-Qadr). Ay guddiy ñaan la, ay guddiy jéggalu, ak sàkku barke ci kër yi.
Aada ak Jikko ci biir Weer wi
Am na ay jikko yu ñu ràññee waa Gambiya bu weeru koor dikkee:
Hospitality (Teranga): Gambiya dëkkub teranga la. Bu weeru koor dikkee, teranga ji day yokku. Bu la jant soofee ci mbedd, nitt ñi dañu lay invité nga ndog ak ñoom.
Nuyuante: Nitt ñi dañuy nuyuante "Ramadan Mubarak" walla "Ramadan Kareem." Ci lakk yu mel ni Mandinka walla Wolof, dangay dégg ñuy wax "Kooru Jam" walla "Al-Baraka."
Sadaqa: Bu koor gi di tàmbali, nitt ñi dañuy joxe lool suukër, ceeb, ak diwlin ci ñi gënë néew doole.
Conseil ngir Gànn yi ak Expats yi
Bu fekkenté ne gànn nga ci Gambiya ci biir Ramadan, am na yenn mbir yu am solo yoo war a xam ngir jox nitt ñi worma:
- Bañ a lekk ci mbedd: Ci bëccëg, jullit yi dañuy koor. Ngir jox ñu worma, bul lekk, bul naan ndox, te bul fuy (smoke) ci mbedd walla ci kanamu nitt ñi.
- Solu gu rafet: Gambiya dëkkub jullit la, te ci Ramadan worma ji day yokku. Solu gu am sutura (modest dressing) mooy li gën, rawatina bu nga jégeñee jaaka yi.
- Saatu liggéey: Boutique yi, bank yi, ak bureau yi mën nañu ubi tàrd walla ñu uuj téel ngir nitt ñi mën a dem ndog.
- Ndog (Iftar): Bu la nitt invité ci ndog, bul xañ. Mooy jamanu neex bi nga mën a xam dëgg-dëgg aaday Gambiya. Tàndarma ak waner (bissap) walla bouye (baobab juice) du ñu manqué ci taabal bi.
- Tàngaay: Féebiriye ci Gambiya day tàng lool (lu mat 30°C). Bu fekkenté kooru loo, fexel ba naan ndox bu baax ci biir sa kër ngir bul feebar.
Ndax Ramadan "Public Holiday" la ci Gambiya?
Ci Gambiya, bés bi Ramadan di tàmbali du "Public Holiday" bu officiel ci armineey réew mi (maanaam liggéey bi du dagg). Waaye, ndaxte lu mat 95% ci nitt ñi ay jullit lañu, dëkk bi yëpp day soppi doxalinam.
Liggéey: Bureau yu bari dañuy tàmbali liggéey 8 AM walla 9 AM, waaye ñu uuj ci 3 PM walla 4 PM ngir nitt ñi mën a dem waajal seen ndog.
Marché: Marché yi dañuy fees ci suba, waaye ci ngoon, nitt ñi dañuy dem kër yi. Ci guddi nak, marché yi dañuy gënë dund, nitt ñi di jand lekk walla yëre ngir fétu Korité.
- Independence Day: Ci 2026, bésu nattal réew mi (February 18) day dëppoo ak bésu koor bi jëkk. Loolu tax na bés boobu di nekk bésu fétu réew mi ak bésu koor, kon liggéey du am.
Korité: Jeexitalu Ramadan
Bu Ramadan jeexee, Gambiya day màggal "Eid al-Fitr" walla "Korité." Mooy bés bi ñuy julli Eid ci suba, nitt ñi sol seen yëre yu bees, di tàmbli "Salibo" (dem nuyuante ci kër yi ak sàkku ndëgërlu). Xale yi dañuy bég lool ndaxte dañu leen di jox "Salibo" (xaalis).
Ramadan ci Gambiya du rekk bañ a lekk, waaye mooy bésu xol, bésu jàmm, ak bésu jégeñante ak Yàlla ak sa nitt. Bu nga nekkee Gambiya ci 2026, dinga gis dëgg-dëgg li tax ñuy woowe réew mi "The Smiling Coast."
Fàttali: Date bi mën na soppi dëppoo ak gise weer wi. Déglul bu baax kàdduy njiitu diine yi ci Gambiya bu bés bi jégeñee.
Ramadan Mubarak ci dëkkub Gambiya!