Koriteh: Ngente ak Mbekté ci Gambia ci Atum 2026
Koriteh, walla Eid al-Fitr niko ñu bari xame ci àdduna bi, bés bu mag la ci biir réewu Gambia. Day màndargal jéexitalu weeru koor gu sell gi (Ramadan), bés la boone réew mi mépp danuy bég, di sant Yalla, te di gëna dëgëral jokkoo bi ci biir njaboot gi ak mbooloo mi. Ci Gambia, mbooloo mu bari (paxas mu weesu 95%) ay jullit lañu, loolu moo tax Koriteh nekk bés bu am solo lool ci wàllu diine, aada, ak dundinu nit ñi.
Liy def bés bi mu nekk bés bu sori ci xol yi, du rekk ne dagnuy jéexal koor, waaye dagnuy màndargal jéexitalu ay bés yu bari yoone nit ñi dagnu doon sàkku ngërëmul Yalla, di jaamu, di jàng Alxuraan, te di joxe sàrax. Ci Gambia, "Koriteh" du rekk bésu lekk ak naan, waaye bésu balante àkkar la, bésu raxas xol yi, ak bésu nekk benn. Féex gu rëy day nekk ci dëkk yi, niki Banjul, Serekunda, walla Brikama, ba ci dëkk-dëkk yi nekk ci biir réew mi.
Ci bés bi, xale yi ak mag yi danuy sol seeni yeré yu bees te rafet (yoone dagnu koy ñaw loo ci tayeer yi), nekk ci mbedd yi di nuyoonte. Xale yi dagnuy bég lool ndax dagnuy am li ñuy woowe "Salibo," maanaam xaalis bu ñu leen di jox ngir bégal leen ci bésu fête bi. Loolu yépp day nekk ci biir wàllu "Teranga" bi nga xame ne Gambia la dëkk, di réewum "Smiling Coast of Africa."
Kañ la Koriteh ci Atum 2026?
Ci atum 2026, bésu Koriteh bi dagnu koy xaar ci:
Bés bi: Friday
Taariix bi: March 20, 2026
Des na: 76 fan ngir bés bi jot.
Solo na ñu xam ne bésu Koriteh bi ci Gambia, niki yeneen réewu jullit yi, day dëppoo ak gisu weer wi. Loolu moo tax bés bi mën na soppiku am mën na wéy ba benn walla ñaari fan ci kanam, dëppoo ak ni mbooloo mi (Gambia Supreme Islamic Council) di ko dëggale su ñu gisee weer wi ci ginaaw koor gi. Ngir atum 2026, yaakaar nañu ne Friday bi dina nekk bésu bégte bi, waaye dagnu wara tàmbali di seetu weer wi ci fajaru March 20, 2026.
Taariix ak Li tax ñuy màkkal Koriteh
Koriteh walla Eid al-Fitr, dagnu koy màkkal ngir jéexitalu Ramadan, weeru fukk ak juroom ñattel ci kàlandariyo Hijri bi. Sunu pofet Muhamma (PSL) moo tàmbali xew-xew bi ci atum 624 ginaaw bimu nekkee ci dëkkub Madinah, ginaaw xareb Badr. Ci jullit yi, bés bi bésu sant la ndax Yalla may na leen kàttan ñu mën a woor weer wi mépp, di sàkku ngërëmam.
Ci Gambia, diine Lislaam am na fa taariix bu sori. Loolu moo tax mbooleem aada yi ci Koriteh dagnu jaxasoo ak dundinu Gambian yi. Ba ñu tàmbali weeru koor, nit ñi dagnuy sàkku "Sawm" (koor), "Salat" (julli), ak "Zakat" (sàrax). Koriteh moo nekk pay gi ci wàllu xol ak ruu.
Ni Gambian yi di màkkale Bés bi
1. Julli Eid bi (Salat al-Eid)
Bés bi day tàmbali ak julli bu am solo ci suba tel. Jullit yi dagnuy génn ci mbooloo mu rëy ngir dem ci "Praying Grounds" (yoone dagnu koy woowe 'Eidgah') walla ci jumaa yu mag yi. Ci Banjul walla ci yeneen gox yi, dagnuy gis mbooloo mu bari mu sol seeni kaftan ak mbubb yu rafet.
Takbeer: Su ñuy dem ci julli bi, nit ñi dagnuy sàllat (recite Takbeer) di màkkal Yalla.
Khutbah: Ginaaw ñaari rakka yi, Imam bi day def waare (sermon) bu am solo, di wax ci jàmm, balante àkkar, ak ni ñu wara dundee ginaaw koor gi.
2. Zakat al-Fitr
Loolu mooy sàrax bi ñu wara joxe balaa ñuy julli. Ci Gambia, mbooloo mi dagnuy joxe dugub, mboq, walla xaalis ngir dimbali ñi amul. Loolu day tax mbooleem nit ñi mën a bokk ci bégte bi te kenn du xiif ci bés bi.
3. Ñam ak Reer
Koriteh du nekk Koriteh su amul ñam bu neex. Ginaaw julli bi, nit ñi dagnuy ñibbi seeni kër ngir lekk "Lakh" walla yeneen ñam yu neex ci suba. Ci lunch walla dinner, dagnuy togg ñam yu am solo niki:
Domoda: Ñam bu ñu togg ak tigo (peanut stew), bi nekk national dish bu Gambia.
Benachin: (Jollof rice) bu ñu togg ak jën walla yàpp.
Yassa: Ganar walla jën bu ñu def ay soble yu bari ak limmoŋ.
Njaboot gi mépp dagnuy toog ci benn bol, di bokk ñam wi, di waxtaan, te di bég.
4. Salibo ak Nuyoonte
Xale yi ñooy gëna bég. Dagnuy sol seeni yeré yu bees, dem kër boroom kër yi, seeni nijaay, seeni yaay-boy, ak dëkkandoo yi ngir nuyoo. Dagnuy wax "Salibo," te mag yi dagnu leen di jox xaalis bu ndaw. Loolu day dëgëral jokkoo bi ci biir dëkk bi.
Digal ñi nekk ci Gambia (Gan yi ak Expats)
Su fekkee ne ya ngi Gambia ci bésu Koriteh, am na yenn yoone nga wara xam ngir mën a bokk ci bégte bi ci anam bu rafet:
Solu gu rafet: Su fekkee dagnu la invité ci kër walla nga bëgg dem julli bi, fexeel nga sol yeré yu rafet te suturaal sa yaram (cover shoulders and knees).
Hospitality (Teranga): Gambian yi dagnu am xol bu yaatu. Bu ñu la invité ngir bokk ñam, nangu ko ak bégte. Loolu mooy anam bi gëna neex ngir xam aaday réew mi.
Nuyoo: Mën nga wax "Eid Mubarak" walla ci Wolof "Dewenati" (maanaam Yalla na ñu ko fekke ay yooni yoon). Loolu day neex Gambian yi lool.
Ubbite: Mosques yi ak praying grounds yi dagnuy fees dell ci suba. Su fekkee danga bëgg a seetu, fexeel nga nekk sori ndax nit ñi mën a julli ci jàmm.
Li Tëju ak Li Ubbiku
Ci bésu Koriteh bi, Gambia mépp day nopi ci wàllu liggéey waaye day bég ci wàllu dund:
Offices ak Schools: Mbooleem birooy nguur gi, ekool yi, ak liggéeyukaay yu bari dagnuy tëju.
Banks: Dagnuy tëju ci bés bi, waaye ATM yi dagnuy liggéey. Fexeel nga am xaalis balaa bés bi jot.
Markets: Ci suba bés bi, lu bari mën na tëju, waaye ginaaw midi, yenn butik yi mën nañu ubbiku. Waaye, balaa Koriteh jot (few days before), marse yi (niki Albert Market ci Banjul) dagnuy fees dell, nit ñi di jand yeré ak ñam.
Transport: Otowu mbooloo (Gelli-gelli) yi mën nañu néew ci suba bi, waaye dagnuy bari ginaaw bi nit ñi tàmbalé ganeelante.
Solo ci Wàllu Réew mi
Koriteh nekkul rekk bésu diine, waaye bés la boone day tax réew mi nekk benn. Gambia réew la boone jullit yi ak kiritien yi dagnuy dundu ci jàmm. Ci bésu Koriteh, dagnuy gis kiritien yu bari ñu nekk ak seeni xarit yu jullit di bégandoo. Loolu mooy li def Gambia réew mu sori ci jàmm ak coofel.
Ci atum 2026, bésu Koriteh bi (March 20, 2026) dina nekk bés bu am solo ndax day dëppoo ak jamono bi jawwu bi neexee ci Gambia (dry season). Taw bi du nekk fa, loolu day tax nit ñi mën a génn, dem ci mbedd yi, ak ci tefess yi ngir bég.
Ngornoma ak bésu Public Holiday
Nguuru Gambia day joxe bés bi niki "Public Holiday." Ci atum 2026, ginaaw Friday bi nga xame ne mooy bésu Koriteh bi, mën na am yeneen bés yu ñu yokk ngir nit ñi mën a liggéeyu (niki Saturday, March 21). Loolu day may nit ñi ñu mën a voyager dem ci seeni dëkk ngir fekke fête bi ak seeni waajur.
Ci tënk, Koriteh ci Gambia bésu mbékté la, bésu sàrax, ak bésu gërëm Yalla. Su fekkee ya ngi ci réew mi ci March 20, 2026, 2026, danga am amaana fekke benn ci xew-xew yu gëna rafet ci Afrig gu Sowwu.
Dewenati ci mbooleem Gambian yi ak ñi fa dëkk ci 2026!