Holy Saturday

Na tikinisiga ni Vakarauwai Tabu e sega ni tu dei (fixed date) ena veiyabaki me vaka na Siga ni Sucu se na Siga ni Viti (Fiji Day). E dau muria na kalena ni vula (lunar calendar) me vaka na kena dau lokuci na Siga ni Mate. Oqo e kena ibalebale ni na dau lutu ena loma ni vula o Maji se na vula o Epereli. Ena yabaki 2026, na nona lutu ena itekitekivu ni vula o Epereli e solia kina e dua na gauna vinaka vei ira na lewenivanua me ra vakacegu mai na nodra cakacaka ni bera ni tekivu na ikarua ni wasewase ni vuli se na veicakacaka tale eso ni matanitu.

Na iTukutuku Makawa kei na iVakatekivu

Na Vakarauwai Tabu e tiko na kena isevu mai na veisenituri sa oti ena loma ni lotu Vakarisito e vuravura, ia e Viti, na kena vakabibitaki e tekivu mai na gauna e curu mai kina na Lotu Vakarisito ena noda vanua ena yabaki 1835. Ni bera na Lotu, na noda qase e dau tiko na nodra ivakarau ni qaravi kalou, ia na kena mai kau mai na itukutuku ni mate kei na tucake tale i Jisu e veisautaka sara ga na noda rai me baleta na bula kei na mate.

Ena itukutuku ni iVola Tabu, na Vakarauwai Tabu oqo na siga ni "Sabbath" se na siga ni vakacegu vei ira na Jiu. Na yagoni Turaga e koto ga ena ibulubulu nei Josefa mai Arimathea. Vei ira na lewenivanua e Viti, na vakasama oqo e semati sara ga ki na noda ivakarau ni bula vakavanua—na vakarokoroko ni dua e sa takali. Ena siga oqo, e dau vaka me "mate" talega na veituvatuva ni bula e Viti me vakaraitaki kina na doka levu vua na Turaga.

Na iotioti ni Macawa Tabu (Holy Week) e dau tekivu mai na Siga Tabu ni iSaluwaki (Palm Sunday), lako yani ki na Siga ni Mate, ka qai mai sota sara ena Vakarauwai Tabu. Ena noda veitukutuku vaka-Viti, na siga oqo e dau vakatokai talega me "Siga ni Nanamaki." E sega ni dua na ka e yaco ena iVola Tabu ena siga oqo, ia na vakanomodi oya e kaukauwa cake sara mai na vosa. Oqo na gauna e dau vakasamataki kina na "Harrowing of Hell" se na nona lako sobu na Turaga ki bulu me lai sereki ira na yalo era vesu tu, e dua na vakasama e dau vakabibitaki sara ena lotu Katolika kei na lotu Orthodox e Viti.

Na iVakarau ni iVakatawa kei na iVakarau ni Bula

E Viti, na Vakarauwai Tabu e sega ni siga ni soqo levu, ia e siga ni vakarau. Na cava mada era dau cakava na lewenivanua?

1. Vakarau ki na Siga ni Tucake: Oqo na siga e dau vakayagataki me vakarautaki kina na kakana me baleta na solevu ni Siga ni Tucake. Ena veikoro, oqo na gauna e dau tauri kina na dalo, na uvi, ka vakarautaki na lovo. Ia, na cakacaka oqo e dau vakayacori ena yalo ni vakarokoroko.
2. Sota vata na Vuvale: Me vaka ni oqo e dua na siga ni vakacegu ni matanitu (public holiday), e levu era dau vakayagataka na gauna oqo me ra gade ki na nodra koro se me ra sota vata kei na nodra dui vuvale. E Viti, na vuvale e yavu ni noda bula, ka dau vakayagataki na Vakarauwai Tabu me vaqaqacotaki kina na veimaliwai oqo.
3. Masu kei na Vakalolo: E levu na lewenilotu era dau digitaka me ra vakalolo (fasting) ena siga oqo me yacova na bogi se na mataka ni Siga ni Tucake. Oqo e dua na ivakaraitaki ni yalo e yalomalumalumu ka vakarau tu me ciqoma na reki ni tucake tale.
4. Easter Vigil (Na iVakatawa ni Siga ni Tucake): Oqo e dua na ivakarau bibi sara vei ira na lotu Katolika kei na so na lotu Jaji e Viti. Ena bogi ni Vakarauwai Tabu, era dau sota na lewenilotu ena dua na lotu e vakayacori ena butobuto, ka qai waqa na "Paschal Candle" (na kadre ni tucake tale). Na bukawaqa oqo e vakatakila ni sa yaco mai na rarama i Karisito me vakamalumalumutaka na butobuto ni mate. Na lotu oqo e dau balavu ka vakayacori kina na veipapitaisotaki kei na veivakadeitaki (confirmation).

Na iVakarau ni Gade kei na Saravanua

Vei ira na vulagi era gade tiko mai Viti ena gauna ni Vakarauwai Tabu, e bibi me ra kila ni oqo e dua na siga e dau vaka me "vakasuka" kina na vau ni cakacaka ena noda vanua.

Na iBalebale ki na iTabagone kei na Veisau ni Gauna

Ena gauna oqo, na Vakarauwai Tabu e sa vaka me veisau tiko na kena irairai vei ira na itabagone e Viti. E levu na soqosoqo ni itabagone ena veivalenilotu era dau vakayagataka na siga oqo me baleta na "Easter Camp" se na nodra soqo vata ni lotu. Era dau sota ena veiyanuyanu se ena veivanua ni gade me ra lai veitalanoataka na nodra vakabauta ka veivakabulabulataki ena bula vakayalo.

E dina ni sa rabailevu na veisau ni vuravura, ia na yalo ni Vakarauwai Tabu e Viti e se dei tu ga. Na noda vanua e kilai ena noda dau vakabibitaka na "Siga ni Vakacegu." Na Vakarauwai Tabu e solia vei keda na gauna me da cegu mada mai na noda ogaoga ni bula e veisiga—na vuli, na cakacaka, kei na leqa ni bula vakailavo—ka me da vakasamataka na ka e bibi cake: na noda veiwekani kei na Kalou kei na noda veiwekani vakatamata.

Na Kaukauwa ni Nanamaki

Na ka e duatani kina na Vakarauwai Tabu e Viti oya na kena "nanamaki." Ni dromu na mata ni siga ena Vakarauwai, e sa dau vakilai na veisau ni draki. Na vakanomodi ni siga e sa tekivu me veisau ki na dua na yalo ni marau e se bera ni dabe vakavinaka. Ena levu na koro, oqo na gauna era sa dau vakarautaka kina na gone na nodra isulu vou ni Easter, ka ra sa dau vakavakarau na matasere ni lotu ena nodra vakadautaba (practice) ni sere ni tucake tale.

Na Vakarauwai Tabu e sega ni siga ni rarawa, ia e siga ni "vakarau." E vakatavulici keda me da vosota na gauna ni butobuto baleta ni sa roro tiko mai na rarama. Oqo e dua na lesoni bibi sara vei keda na lewenivanua e Viti, vakabibi ena gauna eda dau sotava kina na dredre me vaka na cagilaba se na leqa vakailavo. Eda kila ni oti na Vakarauwai Tabu, ena tadu mai na Siga ni Tucake.

iTuvatuva ni Siga ni Vakacegu (Public Holiday Status)

E dodonu me da kila ni Vakarauwai Tabu e tiki ni dua na "long weekend" (macawa balavu ni vakacegu) e Viti. Na matanitu e Viti e sa digitaka me vakarautaka na gauna oqo me baleti keda kece na lewenivanua:

1. Siga ni Mate (Good Friday): Public Holiday
2. Vakarauwai Tabu (Holy Saturday): Public Holiday
3. Siga ni Tucake (Easter Sunday): Siga Tabu ni Lotu
4. Easter Monday: Public Holiday

iVakasala vei ira na Lewenivanua kei na Vulagi

Ke o tiko e Viti ena April 4, 2026, oqo e vica na ka mo nanuma: