Easter Monday

Na Siga Moniti ni Siganisucu (Easter Monday) e Viti: Dua na iTuvatuva taucoko

Na Siga Moniti ni Siganisucu, se na Easter Monday, e dua na siga bibi sara ena loma ni kalavata ni solevu e Viti. Mai na veiyatu yanuyanu e Viti, na siga qo e sega walega ni dua na siga ni vakacegu mai na cakacaka, ia e dua na gauna ni vakasamataki ni veika vakayalo, na duavata ni vuvale, kei na marautaki ni bula vata vakaitikotiko. Me vaka ni o Viti e dua na vanua e vakabauti kina vakalevu na Lotu va-Karisito, na Siganisucu e vakatakilakilataka na tucake tale i Jisu Karisito mai na mate, ka sa ikoya sara ga na yavu ni vakabauta vaka-Karisito. Na Moniti ni Siganisucu e qai mai iotioti ni siga ni "Easter Weekend," ka dau vakayagataki me siga ni vakacegu ni bera ni qai tekivu tale na bula ni veisiga ena Tusiti.

E Viti, na solevu qo e tiko kina na kena iukuuku vaka-Viti. E dina ni o Viti e dua na matanitu e tiko kina na veimataqali lotu kei na duivosavosa, na veisiga ni vakacegu vaka-Karisito me vaka na Easter e dau dokai ka marautaki raraba. Na veiwekani kei na veikabiti e yavu ni noda bula na iTaukei kei ira kece na tiko e Viti, ia na Siga Moniti ni Siganisucu e solia na galala me ra sota kina na veitata, veitinani, kei na veitavale ka ra sa veiyawaki tu ena vuku ni cakacaka se vuli. E tiko na yalo ni veivakacegui e kune ena siganitu qo, ka dau vaka me vakaoti kina na mosi ni yalo se na oca ni solevu levu ka dau vakayacori ena Siga Tabu ni Siganisucu.

Na ka e vakatakila na Siga Moniti ni Siganisucu e Viti oya na kena rawa ni cokovata na vakabauta vakalotu kei na noda iovo vaka-Viti. Ni oti na veisoro kei na veilotu bibi ena Vakaraubuka ni Soro (Good Friday) kei na Siga Tabu ni Siganisucu, na Moniti e dau ka ni veitalanoa, kana vata, kei na gade ki baravi se veikau. E sega ni solevu levu (parade) se soqoni vakaitamera e dau yaco ena Moniti, ia na kena bibi e koto ena loma ni veivale, ena ruku ni niu, kei na dabu ni lovo. Oqo na gauna e dau vakila kina na lewenivanua na vakacegu dina ni bera ni qai tomani tale na iwalewale ni bula vakacakacaka.

Na Siga ni Siganisucu ena 2026

Ena yabaki 2026, na Siga Moniti ni Siganisucu ena dabe toka ena veisiga ka koto oqo e ra:

Siga ni Macawa: Monday Tikinisiga: April 6, 2026 Siga sa vo: Sa vo e 93 na siga me yacova na solevu qo.

Na tikinisiga ni Siganisucu e Viti, me vaka ga e vuravura raraba, e sega ni tudei (variable date). E dau muri na kalavata vula (lunar calendar), ka dau dabe na Siga Tabu ni Siganisucu ena imatai ni Siga Tabu ni oti na imatai ni vula taucoko (full moon) ni oti na "vernal equinox" (Maji 21). Na Moniti e dau muri ga na Siga Tabu oya. Ena yabaki 2026, sa vakadeitaka oti na Matanitu o Viti ni qo e dua na siga ni vakacegu vakamatanitu (public holiday) ka sa tabaki oti talega ena "Government Gazette." E okati qo me tiki ni loma ni va na siga ni vakacegu (four-day long weekend) ka tekivu mai na Vakaraubuka ni Soro (April 3), na Vakarauwai ni Siganisucu (April 4), na Siga Tabu ni Siganisucu (April 5), ka qai mai tini ena Moniti ni Siganisucu (April 6).

iTukutuku Makawa kei na Kena iTekitekivu

Na Siganisucu e kau mai Viti vei ira na daukaulotu vaka-Karisito ena loma ni yabaki 1835. Ni bera na gauna oya, na noda qase era dau qarava na nodra kalou ni vanua, ia na kena ciqomi na Lotu vaka-Karisito e veisautaka sara ga na iwalewale ni noda solevu. Na Moniti ni Siganisucu e tiko na kena yavu mai na lawa vaka-Europe ka dau vakatokai me "Bright Monday" ena lotu Orthodox se na "Monday of the Angel."

E Viti, na kena vakatokai me siga ni vakacegu vakamatanitu e dua na ka e yaco mai ena gauna ni koloni (British colonial rule). Na matanitu vaka-Peritania e kauta mai na nodra lawa ni "Bank Holidays," ka okati kina na Moniti ni Siganisucu. Ia, ni sa oti na noda tu vakataki keda ena 1970, e sa qai rabailevu sara na kena marautaki me vaka ni sa rabailevu talega na Lotu Wesele (Methodist Church) kei na so tale na lotu vaka-Karisito. Na Siga Moniti e sega ni tiko kina na kena iwalewale vakalotu vakaoti me vaka na Vakaraubuka, ia e sa mai vakatokai me siga ni "vakaoti ni solevu" (celebration wrap-up).

Na iWalewale ni Solevu e Viti

Na marautaki ni Siga Moniti ni Siganisucu e Viti e duatani sara mai na veivanua vaka-Vavalagi. E sega soti ni kune e Viti na "Easter Egg Hunt" (vakasaqaqara vovoli ni yaloka) me vaka e Mereke se Ositerelia, e dina ni sa tekivu rairai tiko mai ena so na tauni lelevu me vaka o Suva kei Nadi. Ia, na ka e dau yaco dina e Viti oya:

1. Na Sota vaka-Vuvale (Family Gatherings): Oqo na yavu bibi duadua. E levu na lewenivanua era dau biuta na koro lelevu (urban areas) me ra gole ki na nodra koro ni vasu se koro ni tubutubu (rural villages). Na Moniti e dau siga ni kana vata. E dau sivi na dalo, tavioka, ka vakasavi na ika se ura. Ena so na gauna, e dau vakayacori na "lovo" – na kuro ni qele vaka-Viti. Na kakana e dau vakarautaki vakalevu me rawa ni ra kana kece na vulagi kei ira na weka era tadu yani.

2. Gade ki Baravi kei na Pikiniki: Ni sa dau katakata na draki e Viti ena vula o Epereli (25-30°C), na Moniti ni Siganisucu e dau siga vinaka duadua ni gade ki baravi. Turaga, marama, kei na gone era dau kauta na nodra kuro ni kakana kei na nodra laca ni pikiniki ki na veibaravi me vaka o Natadola, Deuba, se na baravi e Sigatoka. Ena loma ni koro lelevu me vaka o Suva, na My Suva Park e dau sinai sara ga ena lewenivanua era gade vakavuvale.

3. Qito e Loma ni Koro: Ena loma ni veikoro, na Moniti e dau siga ni qito. E dau vakayacori na "touch rugby" se "volleyball" ena loma ni koro se ena buturara ni qito. Oqo e dua na iwalewale ni veimaliwai vei ira na cauravou kei na goneyali ni oti na veiqaravi vakalotu ena Siga Tabu. E sega ni dau tiko na qito vakarautaki (formal tournaments) vakalevu, ia na qito ga ni veimaliwai.

4. Na Gunuti ni Yaqona: E sega ni rawa ni oti e dua na solevu e Viti ke sega na yaqona. Na Moniti e dau siga ni "talo" yaqona ena ruku ni veivunikau se ena loma ni vale ni koro. Oqo na gauna era dau veitalanoataka kina na qase na veika me baleta na lotu, na vanua, kei na veika sa yaco oti ena loma ni macawa tabu.

iTovo Vakavanua kei na Vakabauta

E dina ni na Moniti e siga ni vakacegu, e tiko ga na veidokai e dau koto vei ira na lewenivanua. Na vula o Epereli e dau vakatokai me vula ni Siganisucu, ka dau tiko na yalo ni veivosoti kei na veivakaduavatataki. Ke tiko na veiba se veileti ena loma ni vuvale se koro, na Siganisucu e dau gauna uasivi duadua me vakayacori kina na "bulubulu" se na veisorovaki vakavanua me rawa ni ra vakamarautaka vata na Moniti ni Siganisucu.

Ena so na yasana o Viti, e dau tiko na vakabauta ni Siga Moniti e dodonu me kua ni caka kina na cakacaka bibi (heavy labor) me vaka na teitei se taya na kau, me vaka ni se tiko ga ena loma ni gauna tabu ni Siganisucu. E levu era dau vakaliuca na vakacegu (rest) me vaka e volai ena iVola Tabu.

iTukutuku Veivuke vei ira na Vulagi (Visitors)

Ke o gade tiko e Viti ena gauna ni 2026 Moniti ni Siganisucu, oqo na so na ka me o kila:

Na Veika e Sogo kei na Kena e Dola: Na veivalenivolavola ni matanitu, baqe, kei na koronivuli ena sogo kece. E levu na sitoa lelevu (supermarkets) era na dola tiko ia ena vica ga na auwa (limited hours). Na veivolau ni kava (markets) ena rairai sogo se tiko ga vakalailai na ka e volitaki. Veitosoyaki (Travel): Na gaunisala era na rairai tiko vakalailai na lori, ia na basi ena muri na "Sunday timetable" se "Holiday timetable." Ke o via gole ki na yanuyanu tale eso ena waqa se waqavuka, e ka uasivi mo "book" rawa yani vakamataka ni dau sinai na tamata ena long weekend qo. Na Veika me Vakayacori: Oqo na gauna vinaka duadua mo gade kina ki na veivanua me vaka na Colo-i-Suva Forest Park se mo laki sisili ena veibaravi. Na veihotela kei na "resorts" ena Viti Levu kei na Vanua Levu era dau tiko na nodra parokaramu lavotaki ni Siganisucu me baleti ira na vulagi.

• Na iSulu: Ke o sureti mo laki lotu se mo gole ki na dua na koro ena Moniti, e ka bibi mo sulu vakaturaga (modest dress). Vei ira na marama, na "sulu jaba" se isulu e luvu na duru e bibi, ka mo kua ni kauta na tavaya yaqona ni vavalagi (alcohol) ki loma ni koro ni se tiko na gauna ni Siganisucu.

Na Draki ena Gauna ni Siganisucu

Ena vula o Epereli, na draki e Viti e dau veiveisau vakalailai. Sa dau oti tiko na vula ni cava (cyclone season), ia e dau se tiko ga na uca vakalailai (tropical showers). Na katakata ni siga e dau tiko ena 28°C ki na 30°C, ka dau titobu na "humidity." E ka bibi mo gunu wai vakalevu ke o gade tiko e tautuba ena Moniti ni Siganisucu. Na draki qo e vinaka sara ki na sisili kei na pikiniki, ia mo qarauna talega na katakata ni siga.

Vakacegu Vakamatanitu (Public Holiday Status)

Na Siga Moniti ni Siganisucu e okati me "compulsory public holiday" e Viti. Oqo e kena ibalebale:

1. Cakacaka: Ke dua e cakacaka ena siga qo, e dodonu me saumi vakaruataki (double pay) me vaka e vakaraitaka na lawa ni cakacaka (Employment Relations Act).
2. Sogo na Bisini: E levu na bisini lalai era dau sogo me rawa ni ra vakacegu na nodra tamata cakacaka.
3. Wai ni Gunu (Alcohol): E tiko na lawa ni gunu ena veivanua raraba, ka dau kaukauwa sara na kena vakamuri ena gauna ni Siganisucu. Ena so na tauni, e dau vakatabui na volitaki yaqona ni vavalagi ena so na auwa vakatabakidua.

Na Moniti ni Siganisucu e sega ni siga ni marau ga, ia e siga ni vakavinavinaka. E Viti, na "Bula Spirit" e dau kune vakalevu ena siga qo – na matadredredre, na veikidavaki, kei na yalo ni veivukei. E dina ni sa vo e 93 na siga, sa tekivu vakarau tu na lewenivanua me baleta na solevu qo.

iTinitini

Na Moniti ni Siganisucu e Viti e sega ni dua na siga walega ena kalavata. E dua na siga e semati kina na noda vakabauta vaka-Karisito kei na noda itovo vakavanua vaka-Viti. Ena 2026, na tikinisiga April 6, 2026 ena dua tale na gauna uasivi vei keda na tiko e Viti me keda vakasamataka na noda bula, noda vuvale, kei na noda matanitu.

Ke o tiko e Viti se o tiko mai vanua tani ka o via kila na kena bibi, nanuma tiko ni Siganisucu e Viti e baleta na "duavata." Mai na lovo ena koro ki na pikiniki ena baravi e Sigatoka, na yalo ni vakacegu e kune ena Moniti ni Siganisucu e dua na ka ena sega ni guilecavi vakarawarawa. E vakatakila na noda rawa ni marautaka na veika rawarawa ni bula – na kakana vinaka, na veitalanoa kei na wekada, kei na vakacegu ni yalo ni oti na solevu levu ni tucake tale.

Me noda vata na vakacegu ni Siganisucu ena yabaki 2026, ka me da vakanamata ena marau ki na April 6, 2026 me siga ni veivakavoui kei na veivakaduavatataki ena noda veiyatuyanuyanu lomani o Viti.