Bilowga Ramadaanka ee Jabuuti: Hagid Dhammaystiran oo ku saabsan Bisha Barakaysan
Ramadaanku ma aha oo kaliya bisha sagaalaad ee jadwalka Hijriga ee Islaamka, laakiin Jabuuti dhexdeeda, waa xilli isbeddel weyn uu ku yimaado nolosha dadka, ruuxiyaadka, iyo jawiga guud ee dalka. Jamhuuriyadda Jabuuti, oo ah dal ku yaalla Geeska Afrika oo ay ku nool yihiin dad ka badan 90% Muslimiin ah (badankoodu waa Sunno), bilowga Ramadaanka waa dhacdo qaran oo si weyn loo wada sugayo. Waa xilli lagu sifeeyo cibaado, is-xakamayn, iyo xoojinta xiriirka bulshada iyo qoyska.
Marka lagu dhawaaqo dhalashada bisha, jawiga magaalooyinka sida Jabuuti, Cali Sabiix, iyo Tadjoura ayaa isbeddela. Masaajidda ayaa noqda xarun laga maqlo akhriska Qur'aanka, suuqyaduna waxay noqdaan kuwo firfircoon habeenkii. Muhiimadda bishan waxay salka ku haysaa xusidda soo degistii Qur'aanka Kariimka ah ee loo soo dejiyay Nabiga (Naxariis iyo nabadgelyo kor ha u ahaatee). Dadka reer Jabuuti waxay bishan u arkaan fursad lagu nadiifiyo nafta, lagu caawiyo dadka dunta ah, loona dhawaado Eebbe iyadoo loo marayo soomidda, salaadda, iyo sadaqada.
Waxa Jabuuti gaarka u ah inta lagu jiro bilowga Ramadaanka waa isku-dhafka dhaqanka Islaamka iyo hiddaha maxalliga ah ee Soomaalida iyo Canfarta. Laga soo bilaabo maqalka dhawaaqa madaafiicda ama eedaanka calaamadeeya afurka ilaa urta macaan ee sambuuska iyo shaaha carfaya ee lagu diyaariyo guryaha, Ramadaanku wuxuu Jabuuti ku leeyahay dhadhan gaar ah oo ka tarjumaya nabadda iyo wadajirka dalka ka jira.
Goorma ayay tahay Ramadaanka 2026?
Bilowga bisha Ramadaan ee dalka Jabuuti waxa uu ku xiran yahay aragtida bisha, taas oo ay xaqiijiyaan guddiga aragtida bisha ee hoos yimaada Wasaaradda Arrimaha Diinta iyo Awqaafta. Marka loo eego xisaabaadka xiddigiska iyo jadwalka dayaxa, xogta soo socota ayaa muhiim u ah sanadkan:
- Maalinta: Wednesday
- Taariikhda: February 18, 2026
- Waqtiga ka haray: Waxaa dhiman 46 maalmood
Taariikhda bisha Ramadaan waa mid isbedbedesha (variable) sanad walba marka loo eego jadwalka Miilaadiga, maadaama jadwalka Islaamku uu ku dhisan yahay wareegga dayaxa, kaas oo ka gaaban jadwalka qorraxda qiyaastii 10 ilaa 11 maalmood sanadkii. Sidaas darteed, Ramadaanku wuxuu soo dhex maraa dhammaan xilliyada sanadka (Jiilaal iyo Gu) muddo 33 sano gudahood ah. Jabuuti, sanadkan 2026, Ramadaanku wuxuu ku soo beegmayaa xilli cimiladu ay tahay mid kulul oo qalalan, taas oo u baahan in dadka sooman ay aad uga taxadaraan fuuq-baxa.
Taariikhda iyo Ahmiyadda Ruuxiga ah
Ramadaanku waa tiirka afaraad ee Shanta Tiir ee Islaamka. Jabuuti, oo ah dal leh taariikh dheer oo Islaamnimo, bishan waxaa loo tixgeliyaa inay tahay "boqorka" bilaha kale oo dhan. Waxay xusuusin u tahay dadka rumaysan inay ka fogaadaan damacyada adduunyada oo ay diiradda saaraan horumarka nafta iyo u damqashada dadka masaakiinta ah.
Cilmiga iyo taariikhda Islaamka ee Jabuuti waxay xididdo ku leeyihiin xiriirkii hore ee ay la lahayd Jaziiradda Carabta. Sidaas darteed, bilowga bishan waa mid xambaarsan xushmad weyn. Dadku waxay aaminsan yihiin in albaabbada Jannada la furo, kuwa Naartana la xiro, shayaadiintana la xiro inta lagu jiro bishan, taas oo abuurta jawi ammaan iyo nabad ah oo guud ahaan dalka laga dareemo.
Sida dadka reer Jabuuti u weyneeyaan Bilowga Ramadaanka
Diyaarinta Ramadaanka Jabuuti waxay bilaabataa toddobaadyo ka hor intaan bisha la arkin. Haweenka ayaa bilaaba inay nadiifiyaan guryaha oo ay soo iibsadaan agabka cuntada ee lagama maarmaanka ah, halka raggu ay u diyaar garoobaan cibaadada iyo ka qaybgalka salaadaha jamaacada ah ee masaajidda.
1. Cibaadada iyo Salaadaha
Maalinta ugu horreysa ee Ramadaanka, masaajidda Jabuuti waxay noqdaan kuwo buux-dhaafa. Marka laga reebo shanta salaadood ee waajibka ah, dadka Jabuuti waxay aad u ilaaliyaan salaadda
Taraawiixda, taas oo la tukado habeen kasta ka dib salaadda Cishaha. Masaajidda waaweyn ee magaalada Jabuuti, sida Masjidka Al-Hamoudi, waxay noqdaan goob ay isugu yimaadaan boqolaal dad ah si ay u dhageystaan akhriska Qur'aanka ee imaamyada codka macaan.
2. Afurka (Iftar)
Afurku waa xilliga ugu farxadda badan maalinta. Jabuuti dhexdeeda, dhaqanku wuxuu farayaa in lagu bilaabo timir iyo biyo ama caano, sidii sunnada Nabiga (nnkh) ahayd. Ka dib, qoysasku waxay wada fariistaan cuntooyin kala duwan oo ay ka mid yihiin:
- Sambuus: Waa cuntada ugu caansan ee miiska afurka Jabuuti.
- Bariis iyo Hilib: Badanaa hilibka ariga ama geelka.
- Canjeero/Lahooh: Oo lagu daray malab ama subag.
- Fuuq-celinta: Casiirka khudradda cusub iyo shaaha carfaya (shaah cadeys) ayaa muhiim u ah la-dagaallanka kulaylka Jabuuti.
3. Habeennada Ramadaanka
Habeenkii Jabuuti ma seexato inta lagu jiro Ramadaanka. Waddooyinka ayaa iftiima, dukaamada iyo maqaayadaha ayaa dib loo furaa ka dib Taraawiixda. Dadka saaxiibbada ah ayaa isugu yimaada maqaayadaha si ay u cabbaan shaah, u sheekaystaan, ama u ciyaaraan ciyaaraha hiddaha iyo dhaqanka. Carruurta ayaa iyaguna leh ciyaaro iyaga u gaar ah oo ay ku dhex ciyaaraan xaafadaha ilaa laga gaaro xilliga
SuXuurta.
Dhaqannada iyo Caadooyinka Gaarka ah ee Jabuuti
Jabuuti waa waddan ay ku kulmaan dhaqamo kala duwan. Inta lagu jiro Ramadaanka, waxaad arkaysaa saamaynta Soomaalida, Canfarta, iyo Carabta oo isku dhafan:
- Drumming (Durbaanka): Xaafadaha qaar, waxaa jira dad loogu talagalay inay dadka ka toosiyaan hurdada xilliga suxuurta iyagoo garaacaya durbaan ama ku dhawaaqaya ereyo diini ah.
- Kalluunka: Maadaama Jabuuti ay tahay dal xeeb ah, afurka qaar ka mid ah qoysaska ku nool agagaarka badda wuxuu ka kooban yahay kalluun cusub oo lagu dubay habka maxalliga ah.
- Wadaagga Cuntada: Waa caado in deriska laysu diro suxuunta cuntada ka hor afurka. Tani waxay xoojisaa xiriirka bulshada waxayna hubisaa in qof kastaa haysto wax uu ku afuro.
Macluumaad Wax ku ool ah oo loogu talagalay Dadka Soo-booqdayaasha ah iyo Ajaanibta
Haddii aad Jabuuti ku sugantahay bilowga Ramadaanka adigoon ahayn Muslim, waxaa muhiim ah inaad raacdo talooyinkan si aad u muujiso xushmad:
- Cunista iyo Cabidda Dadweynaha Hortooda: In kasta oo aan lagaa rabin inaad soomto, haddana waa asluub-darro iyo sharci-darro in lagu dhex cuno, lagu dhex cabo, ama lagu dhex cabo sigaar goobaha caamka ah inta lagu jiro maalintii. Maqaayadaha badankoodu waa xiran yihiin maalintii, laakiin hoteellada waaweyn waxay u adeegaan martidooda gudaha.
- Labbiska: Jabuuti waa dal muxaafid ah, laakiin Ramadaanka dhexdiisa, xushmaddu way sii korodhaa. Isku day inaad xirato dhar asturan oo daboolaya garbaha iyo jilbaha.
- Waqtiga Shaqada: Xafiisyada dowladda iyo ganacsiyada badankoodu waxay gaabiyaan saacadaha shaqada. Badanaa shaqadu waxay bilaabataa subaxii hore waxayna dhammaataa duhurnimada si dadka loogu oggolaado inay guriga aadaan oo ay nastaan intaan afurka la gaarin.
- Gaadiidka iyo Socodka: Maalintii, waddooyinka waa kuwo deggen, laakiin saacadda ka horreysa afurka, taraafikada ayaa aad u korodha maadaama qof kastaa ku degdegayo gurigiisa. Ka taxadar xilligaas.
Ma yahay Maalin Fasax Rasmi ah?
Bilowga Ramadaanka ee Jabuuti ma aha fasax qaran oo rasmi ah oo shaqada laga fariisto maalinta koowaad, laakiin waa maalin si weyn loo dareemo isbeddelkeeda. Xafiisyada dowladda iyo shirkadaha gaarka loo leeyahay ma xirmaan gebi ahaanba, balse waxay beddelaan saacadaha shaqada si ay ugu habboonaato dadka sooman.
Si kastaba ha ahaatee, dhamaadka Ramadaanka, oo loo yaqaan Ciidul Fidri (oo ku beegan qiyaastii March 20, 2026), waa fasax qaran oo labo maalmood ah oo dalka oo dhan laga dabbaaldego. Inta lagu jiro bisha Ramadaan, jawigu waa mid deggen maalintii, laakiin habeenkii wuxuu noqdaa mid aad u firfircoon.
Gabagabo
Ramadaanka Jabuuti waa waayo-aragnimo gaar ah oo isku dhex jirta cibaado qoto dheer iyo dhaqan hodan ah. Bilowga bishan ee sanadka 2026 wuxuu mar kale keeni doonaa fursad is-cafis, wadajir, iyo xoojinta xiriirka ka dhexeeya dadka reer Jabuuti iyo martidooda. Haddii aad tahay qof deegaan ah ama mid ku cusub dalka, dareenka nabadda iyo deeqsinimada ee bishan lagu yaqaan waa mid aan la iloobi karin.
Waxa ugu muhiimsan ee laga xasuusan karo Ramadaanka Jabuuti waa inuu yahay xilli "Sadaqada" iyo "Zakat-ka" ay gaaraan heerkii ugu sarreeyay, halkaas oo dadka ladan ay caawiyaan kuwa tabaalaysan, taas oo hubinaysa in qof kastaa uu dareemo barakada bishan barakaysan.
Ramadaan Kariim dhammaan dadka reer Jabuuti!