Easter Sunday

Սուրբ Զատիկ. Հիսուս Քրիստոսի Հրաշափառ Հարության տոնը Հայաստանում

Սուրբ Զատիկը կամ Հիսուս Քրիստոսի Հրաշափառ Հարության տոնը Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հնագույն և ամենանվիրական տոներից մեկն է: Այն խորհրդանշում է քրիստոնեական հավատքի հիմքը՝ հաղթանակը մահվան նկատմամբ, մեղքերի թողությունը և մարդկության վերածնունդը: Հայաստանի համար, որն աշխարհում առաջինն է ընդունել քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն 301 թվականին, այս տոնն ունի ոչ միայն կրոնական, այլև խորը ազգային և մշակութային նշանակություն: «Զատիկ» բառը ծագում է «զատվել» կամ «բաժանվել» բառից, ինչը խորհրդանշում է մեղքերից հեռացումը և վերադարձը դեպի Աստված:

Զատկական տոնակատարությունները Հայաստանում ուղեկցվում են հոգևոր բարձր տրամադրությամբ և դարավոր ավանդույթներով: Սա մի ժամանակաշրջան է, երբ բնությունը զարթոնք է ապրում, իսկ հայ ընտանիքները միավորվում են սեղանի շուրջ՝ կիսելու հարության ավետիսը: Տոնը նախորդում է Մեծ Պահքի 40-օրյա շրջանին և Ավագ շաբաթվան, որոնց ընթացքում հավատացյալները հոգեպես և ֆիզիկապես պատրաստվում են Տիրոջ Հարությանը: Հայաստանում Զատիկը պարզապես օրացուցային օր չէ, այլ հոգու տոնախմբություն, որը լցնում է փողոցները, եկեղեցիները և տները լույսով ու հույսով:

Ե՞րբ է նշվում Սուրբ Զատիկը 2026 թվականին

Հայաստանում Սուրբ Զատիկը շարժական տոն է և նշվում է գարնանային գիշերահավասարին հաջորդող լիալուսնից հետո առաջին կիրակի օրը:

2026 թվականին տոնի մանրամասներն են.

• Ամսաթիվ: April 5, 2026
• Շաբաթվա օր: Sunday
• Մնացել է: 92 օր

Քանի որ Զատիկը շարժական տոն է, այն ամեն տարի փոփոխվում է՝ ընկնելով մարտի 22-ից ապրիլի 26-ն ընկած ժամանակահատվածում: 2026 թվականին ապրիլյան այս օրը խոստանում է լինել արևոտ և ջերմ, ինչը բնորոշ է հայաստանյան գարնանը:

Պատմությունը և խորհուրդը

Սուրբ Զատիկի պատմությունը սկիզբ է առնում Աստվածաշնչյան իրադարձություններից: Ըստ քրիստոնեական ուսմունքի՝ Հիսուս Քրիստոսը խաչվեց, թաղվեց և երրորդ օրը հարություն առավ՝ հաղթելով մահվանը և բացելով հավիտենական կյանքի դռները մարդկության առջև: Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին այս տոնը նշում է առանձնակի հանդիսավորությամբ:

Հայկական ավանդույթում Զատիկը նաև կապվում է բնության զարթոնքի և հայկական հինավուրց տոմարի հետ: Սակայն քրիստոնեության ընդունումից հետո այն ամբողջությամբ վերիմաստավորվեց որպես հոգևոր վերածննդի տոն: Հայաստանի բազմաթիվ վանքերն ու եկեղեցիները, որոնք դարեր շարունակ եղել են հավատքի ամրոցներ, Զատկի օրը դառնում են ուխտագնացության վայրեր:

Ինչպես են հայերը նշում Սուրբ Զատիկը

Տոնակատարությունը սկսվում է Ճրագալույցի Սուրբ Պատարագով շաբաթ երեկոյան: Մարդիկ եկեղեցուց տուն են բերում վառված մոմեր և կանթեղներ, որոնք խորհրդանշում են Քրիստոսի լույսը: Կիրակի առավոտյան մատուցվում է Հարության Սուրբ Պատարագը, որից հետո մարդիկ միմյանց ողջունում են «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ավետիսով, ինչին ի պատասխան հնչում է «Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի»:

Ավանդական սեղանը և ուտեստները

Հայկական զատկական սեղանն ունի իր պարտադիր բաղադրիչները, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր խորհուրդը.

1. Կարմիր ներկված ձու: Սա Զատկի ամենակարևոր խորհրդանիշն է: Ձուն խորհրդանշում է աշխարհը, իսկ կեղևը՝ երկինքը: Կարմիր գույնը խորհրդանշում է Քրիստոսի թափած արյունը, որով փրկվեց մարդկությունը: Հայաստանում ընդունված է ձուն ներկել բնական միջոցներով, հատկապես սոխի կեղևով:
2. Ձուկ: Զատկական սեղանին ձուկը պարտադիր է, քանի որ այն քրիստոնեության հնագույն խորհրդանիշներից է:
3. Չամիչով փլավ: Սպիտակ բրինձը խորհրդանշում է մարդկությունը, իսկ չամիչը՝ ընտրյալներին կամ առաքյալներին, ովքեր քարոզեցին Քրիստոսի խոսքը:
4. Տապակած կանաչի: Հիմնականում օգտագործվում է սիբեխ կամ այլ վայրի ուտելի բույսեր, որոնք խորհրդանշում են երկրի բերրիությունը և նոր կյանքը:
5. Գինի: Կարմիր գինին խորհրդանշում է Քրիստոսի արյունը:
6. Գաթա և չորահաց: Ավանդական հայկական թխվածքները զարդարում են տոնական սեղանը:

Խաղեր և սովորույթներ

Ամենասիրված սովորույթներից մեկը «ձվախաղն» է: Երեխաներն ու մեծահասակները մրցում են՝ հարվածելով միմյանց ձվերին: Հաղթում է նա, ում ձուն անվնաս է մնում: Սա ուրախություն և կենդանություն է հաղորդում տոնին:

Գործնական տեղեկատվություն զբոսաշրջիկների համար

Եթե դուք այցելում եք Հայաստան 2026 թվականի Զատկի օրերին, ահա մի քանի օգտակար խորհուրդ.

Եկեղեցական արարողություններ: Ամենատպավորիչ պատարագները տեղի են ունենում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում (Երևանից մոտ 30 րոպե հեռավորության վրա): Հիշեք, որ եկեղեցում պետք է լինել համեստ հագնված (ծածկված ուսեր և ծնկներ): Լուսանկարելը սովորաբար թույլատրվում է, բայց խորհուրդ է տրվում չխանգարել աղոթողներին: Ժամանց: Թեև պետական հիմնարկները փակ են, Երևանի կենտրոնում սրճարանների և ռեստորանների մեծ մասը բաց է լինում: Շատ ռեստորաններ առաջարկում են հատուկ զատկական մենյու: Եղանակ: Ապրիլին Հայաստանում գարուն է: Երևանում ջերմաստիճանը տատանվում է 10-18°C-ի սահմաններում, սակայն լեռնային շրջաններում կարող է ավելի զով լինել: Խորհուրդ է տրվում վերցնել թեթև բաճկոն: Մշակութային փորձառություն: Փորձեք այցելել գյուղական համայնքներ կամ հյուրատներ, որտեղ Զատիկը նշվում է ավելի ավանդական ձևով: Դուք կարող եք մասնակցել ձու ներկելու կամ լավաշ թխելու արարողություններին:

Արդյո՞ք այն ոչ աշխատանքային օր է

Այո, Սուրբ Զատիկը և դրան հաջորդող երկուշաբթին Հայաստանում կարևոր օրեր են:

1. April 5, 2026 (Կիրակի): Բուն Զատկի օրն է: Քանի որ այն կիրակի է, պետական հիմնարկները, բանկերը և դպրոցները բնականաբար փակ են: Տրանսպորտը գործում է տոնական գրաֆիկով:
2. Ապրիլի 6, 2026 (Երկուշաբթի): Հայաստանում Զատկին հաջորդող երկուշաբթին ընդունված է որպես «Մեռելոց»՝ հիշատակի օր, որը հաճախ հայտարարվում է ոչ աշխատանքային օր կառավարության որոշմամբ: Այս օրը մարդիկ այցելում են իրենց հարազատների գերեզմաններին՝ հայտնելու Հարության ավետիսը:

Խանութների և մասնավոր բիզնեսների մեծ մասը Երևանում շարունակում է աշխատել, սակայն մարզերում կյանքը կարող է ավելի հանդարտ լինել:

Եզրակացություն

Սուրբ Զատիկը Հայաստանում ավելին է, քան պարզապես կրոնական արարողություն: Այն հայկական ինքնության, հավատքի և ընտանեկան արժեքների արտացոլումն է: 2026 թվականի ապրիլի 5-ին Հայաստանը կրկին կզարդարվի կարմիր ձվերով, կլցվի եկեղեցական զանգերի ղողանջով և հարության բերկրալի ավետիսով: Սա լավագույն ժամանակն է զգալու հայկական հյուրընկալությունը և հաղորդակից դառնալու աշխարհի հնագույն քրիստոնեական մշակույթներից մեկին: