Holy Saturday

Te Aso Tokonai Tapu i Tuvalu: Se Takitaki Kātoa ki te Aso o te Fakatalitali mo te Fakaolataga

Te Aso Tokonai Tapu se aso telā e tū faka-atigā i loto i te loto mo te agaga o tino Tuvalu katoa. I te faka-Kelisiano, ko te aso lēle telā e nofo ei te foitino o Iesu Keliso i loto i te tanuga i tua atu o tona mate i te sataulo i te Aso Lima o te Puapuaga (Good Friday). Ki a tatou i Tuvalu, se fenua telā e silia atu i te 95 pasene o ona tino e faka-Kelisiano—kae sili atu i te Ekalesia Kelisiano Tuvalu (EKT)—ko te Aso Tokonai Tapu se taimi o te filemu, te manatunatu loloto, mo te fakaeteete i te fakatalitali atu ki te toe tu mai o te Aliki i te Aso Sa o te Arisaga.

A te aso tenei e fakaasi mai ei te faka-atigā o te tū mo te aganuu a Tuvalu telā e faka-pito tonu ki te Atua. I luga i atolu e hiva o te fenua, mai Nanumea ki Niulakita, e mafai o lagona te filemu o te matagi mo te lulu o te tai i te aso tenei. E se se aso o te fiafia lasi me se aso o te faka-māfua. E manatua ei te taimi telā ne nofo filemu ei te lalolagi i te mate o te Atua Fakaola, kae i loto i te filemu tenā, e i ei te fakamoemoega lasi telā ka pā mai i te taeao o te Easter. Ko te uiga tonu o te Aso Tokonai Tapu i Tuvalu ko te "fakatalitali mo te loto fakamalalo."

Te Aso mo te Taimi i te 2026

I te tausaga tenei, ko te Aso Tokonai Tapu ka tō tonu i te:

Aso: Saturday Aso o te Masina: April 4, 2026 Taimi e toe toe: E i ei te 91 aso e toe mo te fakamanatuga o te aso tāua tenei.

A te aso o te Easter mo te Aso Tokonai Tapu e se se aso telā e tū mau i tausaga katoa (fixed date). E faka-tau ki te kalena a te lotu Kelisiano i te faka-Sisifo (Western Christian tradition), telā e faka-pito ki te masina (lunar calendar). E masani o tō i te vā o te aso 21 o Mati ki te aso 25 o Apelila. I te tausaga 2026, ko te Aso Tokonai Tapu e fai mo vaega o se faka-malōlōga leva (long weekend) telā e kamata mai i te Aso Lima o te Puapuaga (Aperila 3) ki te Aso Gafua o te Easter (Aperila 6).

Te Talasaga mo te Pogai o te Aso Tokonai Tapu

Te Aso Tokonai Tapu e lauiloa foki i nisi atunuu ko te "Easter Eve" me ko te "Black Saturday." Mai aso anamua o te lotu, ko te aso tenei e manatua ei te "Harrowing of Hell" me ko te fanaifō o Keliso ki te Seoli o fakaola mai agaga o tino amiotonu ne oti atu muamua. I Tuvalu, e ui e se faka-pito lasi te fakamatalaga ki te vaega tenā o te talitonuga i luga i pulega a te Ekalesia Kelisiano Tuvalu, kae e talia katoa me i te aso tenei ko te aso o te "Māpuega a te Aliki."

I te talasaga i loto i te Tusi Tapu, i tua atu o te tanuga o Iesu e Iosefa mai Alimataia, ne tuku atu se fatu lasi o puni ki ei te gutu o te tanuga. Ne leoleo foki e fitafita Loma te tanuga tenā. Ko te aso tenei e faka-manatua ei te taimi ne "mate" ei te fakamoemoega o sōpō i te taimi tenā, kae ko tatou i aso nei, e iloa ne tatou me i te mate tenā ne auala mai ei te ola e se gata. I Tuvalu, e faka-mafua foki te aso tenei ki te taimi ne aumai ei te Tala Lei (Gospel) ki te fenua i te aso 25 o Mati 1861. Te lotu Kelisiano ko te pou tū o te fenua, kae ko te Aso Tokonai Tapu se tasi o na pou e lagolago ne ia te fakavae o te faifaiga faka-Tuvalu (Tuvaluan way of life).

Te Olaga i Tuvalu i te Aso Tokonai Tapu

A te aso tenei i Tuvalu e matā-ese atu i nisi aso malōlō. E se tusa mo te Aso o Tuvalu (Tuvalu Day) telā e i ei te fatele, te hiva, mo te faka-fiafia lasi. Te Aso Tokonai Tapu e faka-tūlagaga ki te filemu.

1. Te Filemu i loto i Kāiga

I luga i atolu, e kamata te aso i se uiga filemu. Ko te polokalame a kāiga e faka-pito ki te faka-māfua o te loto. E seai ne kāmata o galuega faka-te-lalolagi e lasi. Ko mātua e masani o nofo i loto i fale o teuteu i loto i te loto, kae ko tamaliki e faka-akoako ke sē fakalavelave i te taimi o te tatalo. E i ei te talitonuga me i te aso tenei se taimi o te tatalo fakasolo (meditation) mo te faka-talitali.

2. Te Faiga o Kai

E ui i te filemu, ko te Aso Tokonai Tapu ko te aso foki telā e faka-sauni ei te "Umu" lasi mo te Easter. I Tuvalu, ko te kai e fai mo vaega tāua o te fealofani. E faka-sauni ne tāne a pulaka, talo, mo ika i te faka-mūga o te umu i te afiafi me ko te taeao pō o te Aso Sa. Ko fafine e faka-sauni ne latou a lolo, fekei, mo nisi meakai faka-Tuvalu. E ui i te faka-sauniga o meakai, e taumafai eiloa te malōlo i te aso katoa ke se fakamāumau te uiga tapu o te aso.

3. Lotu mo Tapuakiga

I nisi ekalesia i Funafuti mo tua fenua, e i ei a lotu i te afiafi o te Aso Tokonai Tapu telā e faka-igoa ko te "Easter Vigil." I loto i te EKT, e mafai o i ei ne tatalo fakapito me ko te faka-akoakoga o pese a te kōla (choir) mo te Aso Sa o te Arisaga. Ko te taimi tenei e lagona ei te faka-akoakoga o pese e uiga ki te toe tu mai o Iesu, kae e tū mau eiloa te uiga faka-māfua i loto i falelotu.

Agaga mo Tū mo te Aso Tokonai Tapu

E i ei ne tū faka-Tuvalu e faka-pito ki te vaitaimi o te Easter:

Tapu o te Galuega: I te taeao o te Aso Tokonai Tapu, e tapu te galue malosi i luga i te fenua me ko te fana ki te moana i se auala fakalavelave. E talitonu me se taimi o te malōlō katoatoa mai galuega faka-te-lalolagi. Te Faka-māfua: Ko te aso tenei e faka-aogā ne te tokoukega o tino o toe onoono ki olatou olaga faka-te-agaga. E fai mo taimi o te faka-magalo mo te faka-lei o vā o kāiga mo tuakoi. Faka-sauniga o te Easter: I te afiafi, ko te fenua katoa e foliga mai me e "mānava." Ko fafine e teuteu ne latou a falelotu ki tiare (flowers) mo launiu o te pua mo te kanava. E manogi gali te fenua katoa i te manogi o tiare i te afiafi o te Aso Tokonai Tapu.

Fakailoaga mo Tino e Asigoa ki Tuvalu (Visitors)

Kāfai koe se tino asigoa i Tuvalu i te vaitaimi o te Easter, e i ei ne mea tāua e tau o iloa ne koe ke fakaaloalo ki te tū mo te aganuu a te fenua:

1. Te Teu o te Tino: E tāua ānua te teu fakaaloalo (modest dressing). Kāfai koe e fano i te auala me e asigoa ki se fale, faka-aogā ne gatu e ufi ei ou tau-uma mo ou tuli. I te Aso Tokonai Tapu, ko te fakaaloalo ki te aso e sili atu tona tāua.
2. Te Filemu: Alofa o sē faka-pā ne mūsika lasi me fai ne mea e faka-lavelave i te filemu o te fenua. E lasi te fakaaloalo o Tuvalu ki te filemu i aso tapu penei.
3. Fale Koloa mo Galuega: Ko te Aso Tokonai Tapu se aso malōlō faka-te-malo (public holiday). Ko ofisa o te malo, akoga, mo te tokoukega o fale koloa e puni katoa i te taeao. E mafai o i ei ne fale koloa e faka-puke faka-mālū i te afiafi, kae e sili te lei o faka-tau au meakai mo au mea e manako ki ei i te Aso Tāfiti (Thursday).
4. Feitu ki te Malaga: Ko vaalele (Fiji Airways) mo vaa o te malo e mafai o i ei ne suiga i olatou taimi. E se masani o i ei ne malaga i te vaitaimi o te Easter weekend.
5. Kaukau i te Tai: I nisi atolu, e tapu te kaukau i te tai i te taeao o te Aso Lima mo te Aso Tokonai Tapu. E sili te lei o fesili ki tino o te fenua me i fea te taimi e mafai ei o kaukau.

Te Aso Tokonai Tapu e fai mo Aso Malōlō (Public Holiday)

I lalo i te tulafono a Tuvalu, ko te Aso Tokonai Tapu e faka-iloa me se aso malōlō. E ui i te tenā, tona uiga tonu i te olaga faka-Tuvalu e sili atu i te "aso malōlō mai te galuega." Se aso telā e tū faka-tasi ei te fenua i te agaga o te faatali.

Puni o Mea Katoa: Ko te falemai (Princess Margaret Hospital) e tatala eiloa mo mea faka-vave (emergencies), kae ko ofisa o te malo e puni katoa. Te Teu o Funafuti: I te laumua i Funafuti, e mafai o lavea te filemu i luga i te auala lasi. E seai ne motokā e uluulu lasi, kae ko tino e masani o faka-mafua i olatou fale.

• Te Toe Tu Mai: Ko te Aso Tokonai Tapu ko te mataloa tenā ki te Aso Sa o te Arisaga. I te po o te Aso Tokonai, ko te agaga o te fenua e kamata o hiki ki luga i te fakamoemoega me "ka toe tu mai te Aliki."

Se Manatu Fakaoti

Ko te Aso Tokonai Tapu i Tuvalu se taimi o te matagali o te filemu. I loto i te lalolagi telā e faka-vavevave i aso katoa, ko Tuvalu e tū mau i ona talitonuga faka-Kelisiano o tuku atu se aso kātoa ke manatunatu ei ki te fakaolataga. Mai te filemu o te taeao ki te faiga o te umu i te afiafi, ko te Aso Tokonai Tapu e fakatusa ki te loto o te tino Tuvalu—se loto telā e fakamoemoe, e tatalo, kae e faka-tali ki te fakaolataga mai te Atua.

Kāfai koe e i Tuvalu i te April 4, 2026, 2026, faka-aogā te taimi tenei o māpue. Lagona te matagi malū o te Pasefika, faka-logo ki te lulu o te tai i luga i te akau, kae kau atu ki te fenua i te fakatalitali mo te taeao gali o te Easter. Se taimi eiloa o te faka-fouga o te agaga mo te faka-maalosi o te fealofani i loto i te Atua.

---

Faka-pula tāua: Ko aso malōlō i Tuvalu e mafai o suia e te Malo i se fakailoaga faka-te-tulafono, kae ko te Aso Tokonai Tapu e tū mau eiloa i te kalena faka-Kelisiano telā e tauhi ne te fenua katoa. E 91 aso e toe, kae ko te taimi tenei ko te taimi eiloa o sauni te loto.

Galuega mo te Easter i Tuvalu

Ko te vaitaimi katoa o te Easter e kamata mai i te "Lent" (te vaitaimi o te anapogi mo te 40 aso), kae ko te Aso Tokonai Tapu ko te faka-otiga o te vaitaimi faka-māfua tenā. I Tuvalu, e ui e se malosi te anapogi i te tokoukega o tino, kae ko te vaitaimi o te Easter e faka-pito tonu ki te:

1. Susu mai ki te Lotu: Ko te aso e sili atu te tokouke o tino i loto i falelotu ko te Easter. Ko te Aso Tokonai Tapu ko te aso telā e faka-maopoopo ei a gatu lotu—te sulu mo te kofutino papalagi me ko te teuga faka-Tuvalu telā e faka-igoa ko te "Teu o te Easter."
2. Fealofani o Atolu: E i ei te vā faka-pito i te vā o atolu i te vaitaimi tenei. E momoli atu ne kāiga i Funafuti a faka-māmā (gifts) ki olatou kāiga i tua fenua e auala i vaka o te malo, kae ko te Aso Tokonai Tapu ko te aso e faka-oti ei a faka-sauniga katoa i luga i uafu.
3. Te Tatalo ma te Kāiga: I te afiafi o te Aso Tokonai, e masani o fai ne kāiga a olatou lotu faka-kāiga (family devotion) telā e sili atu tona leva mo tona loloto i lō nisi aso. E faitau ki tusi tapu e uiga ki te mate mo te tanuga o Iesu, o faka-sauni ei te mafaufau ki te toe tu mai.

I te katoaga o te fakamatalaga, ko te Aso Tokonai Tapu i Tuvalu se aso o te "Filemu Tapu." E se se aso o te galue, se se aso o te fiafia faka-te-lalolagi, kae se aso o te fakamoemoe e se mafai o faka-seai ne se mea. I te 2026, ka toe fakamanatu ne Tuvalu te aso tenei mo te loto tasi, o faka-maonia ei tona fakavae: "Tuvalu mo te Atua."