March Equinox

Türkmenistanda Milli Bahar Baýramy: Nowruz

Türkmenistanyň gadymy we bereketli topragynda ýazyň gelmegini, tebigatyň oýanmagyny we täze ýylyň başlangyjyny alamatlandyrýan Milli Bahar baýramy — Nowruz, halkymyzyň iň söýgüli we dabaraly baýramlarynyň biridir. Bu baýram diňe bir senenama dakylyşygy däl, eýsem, ynsan kalbynyň täzelenmegini, agzybirligi we parahatçylygy dabaralandyrýan mukaddes bir senedir. Müňýyllyklaryň dowamynda kemala gelen bu gadymy däp-dessur, türkmen halkynyň ruhy dünýäsiniň aýrylmaz bölegine öwrüldi.

Nowruz baýramy — bu täze günüň, täze durmuşyň we umytlaryň baýramydyr. Gündogar halklarynyň, aýratyn-da türkmenleriň durmuşynda Nowruz ekerançylyk möwsüminiň başlangyjy, rysgal-bereketiň gözbaşy hökmünde kabul edilýär. Tebigat özüniň ýaşyl lybasyna bürünip, baglarda gül-çiçekler açylyp başlanda, adamlar hem öz kalplarynda ýagşy niýetleri besleýärler. Bu gün parahatçylygyň, dostlugyň we doganlygyň dabaralanýan günüdir. Türkmenistanda bu baýram döwlet derejesinde uly ruhubelentlik bilen bellenilip geçilýär, sebäbi ol biziň taryhy köklerimize, milli gymmatlyklarymyza bolan sarpamyzy alamatlandyrýar.

2026-nji ýylda Nowruz baýramy haçan bellenilýär?

Türkmenistanda Milli Bahar baýramy her ýylyň 21-nji martynda dabaraly ýagdaýda bellenilýär. Bu sene gije bilen gündiziň deňleşýän wagtyna, ýagny astronomik ýazky deňleşme pursadyna gabat gelýär.

2026-nji ýyl üçin esasy maglumatlar:

• Baýramyň güni: Friday
• Sene: March 20, 2026
• Galan wagt: Bu şanly baýrama çenli ýene 76 gün galdy.

Nowruz baýramynyň senesi üýtgemeýän (fiksirlenen) senedir. Her ýyl 21-nji we 22-nji mart günleri Türkmenistanda Milli Bahar baýramy hökmünde uly dabaralara beslenýär. Bu günler ýurt derejesinde dynç alyş günleri diýlip yglan edilýär, bu bolsa halkymyzyň maşgala bolup, dost-ýarlar bilen bilelikde baýramyň lezzetini almagyna şert döredýär.

Nowruzyň taryhy kökleri we gelip çykyşy

Nowruz baýramynyň taryhy örän gadymy döwürlere, hatda yslamdan öňki eýýamlara — zoroastrizm (otparastlyk) döwrüne baryp ýetýär. "Nowruz" sözi pars dilinden terjime edilende "Täze gün" diýmegi aňladýar. Bu baýram üç müň ýyldan gowrak wagtyň dowamynda Orta Aziýanyň, Eýranyň we Kawkazyň halklary tarapyndan bellenilip gelnipdir.

Türkmen halkynyň rowaýatlaryna we taryhy çeşmelerine görä, Nowruz täze ýylyň başlangyjy, ýagşylygyň ýamanlygyň üstünden ýeňiş çalmagy hökmünde görülýär. Gadymy türki halklar bu güni "Ergenekon" baýramy bilen hem baglanyşdyrypdyrlar. Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän gadymy Merw, Nusaý we Köneürgenç ýaly taryhy ýerlerde geçirilen arheologik barlaglar, bu baýramyň müňlerçe ýyl ozal hem uly dabaralar bilen bellenilendigini subut edýär.

2009-njy ýylda ÝUNESKO tarapyndan Nowruz baýramynyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi, bu baýramyň diňe bir sebit däl, eýsem bütindünýä ähmiýetine eýe bolandygyny görkezýär. Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasy 21-nji marty "Halkara Nowruz güni" diýlip yglan etdi.

Türkmenistanda Nowruz nähili bellenilýär?

Türkmenistanda Nowruz baýramy örän özboluşly we baý mazmunly däp-dessurlar bilen geçirilýär. Baýramçylyk dabaralary hem şäherlerde, hem-de oba ýerlerinde giň gerime eýe bolýar.

Baýramçylyk meýdançalary we "Ak öýler"

Esasy dabaralar köplenç Aşgabadyň golaýyndaky "Nowruz ýaýlasynda" ýa-da welaýat merkezlerindäki ýörite taýýarlanylan meýdançalarda geçirilýär. Bu ýerlerde äpet "Ak öýler" dikilýär, türkmen obasynyň gadymy keşbi janlandyrylýar. Meýdançalarda uly hiňňildikler gurulýar. Hiňňildikde uçmak — bu ruhy taýdan arassalanmagyň we täze ýyla şähdaçyk girmegiň nyşany hasaplanýar.

Ahal-teke bedewleri we Milli oýunlar

Türkmenistanyň milli buýsanjy bolan Ahal-teke bedewleri baýramyň bezegidir. Atçylyk sportunyň dürli görnüşleri, at üstündäki oýunlar (çowgan, ýaglyga towusmak) we bedewleriň gözellik bäsleşikleri geçirilýär. Şeýle hem, milli göreş boýunça ýaryşlar, küşt we şaşka oýunlary, horoz we goç uruşdyrmalar ýaly gadymy halk oýunlary Nowruzyň aýrylmaz bölegidir.

El işleri we senetçilik

Baýramçylyk meýdançalarynda türkmen zenanlarynyň elinden çykan nepis halylar, keşdeçilik sungatynyň nusgalary we zergärçilik önümleri sergilenýär. Demirçiler, küýzegärler we agaç ussalary öz ussatlyklaryny görkezýärler. Bu sergiler türkmen medeniýetiniň dowamatlylygyny alamatlandyrýar.

Nowruz saçagy we Semeni däbi

Nowruz baýramynda saçaklaryň bereketi aýratyn bellenilmäge mynasypdyr. Türkmen halky "Nowruz gelse, rysgal geler" diýen söze uly ähmiýet berýär.

Semeni — baýramyň şasy: Nowruzyň iň esasy nyşany semeni tagamydyr. Bugdaýyň gögerdilip, ondan taýýarlanylýan bu süýji tagam bereketiň, gögeýişiň we ebedi durmuşyň nyşanydyr. Semeni taýýarlamak diňe bir nahar bişirmek däl, eýsem uly bir rituallardyr. Zenanlar bir ýere jemlenip, aýdym-saz aýdyp, gije boýunça semenini bulap bişirýärler. Semeni bişirilende oňa ýagşy niýetler bilen ownuk daşlar hem atylýar, bu bolsa tagamyň aşynyň ýanmazlygy üçin hyzmat edýär.

Yedisin (Ýedi sany tagam): Nowruz saçagynda adaty bolşy ýaly, "s" harpy bilen başlaýan ýedi sany tagam ýa-da önüm bolmalydyr (süzme, süýt, semeni, sarmsak, sebze we ş.m.). Mundan başga-da, türkmen palowy, dograma, pişme, we dürli görnüşli börekler saçagyň bezegi bolýar. Maşgala agzalary täze eşiklerini geýip, saçak başyna ýygnanýarlar we biri-birine baýramçylyk gutlaglaryny aýdýarlar.

Nowruz bilen bagly däp-dessurlar we yrymlar

Türkmen halkynyň arasynda Nowruz bilen bagly köp sanly gyzykly däpler bar:

1. Öýleri arassalamak: Baýramdan öň adamlar öý-içini, hary-mülküni düýpli arassalaýarlar. Bu "köne ýylyň kirini" aýyrmak we täze ýyly päkize garşylamak manysyny berýär.
2. Otdan bökme: Käbir sebitlerde ody mukaddes saýyp, onuň üstünden böküp, ruhy taýdan arassalanmak däbi saklanyp galypdyr. Ot — ýylylygyň we ýagtylygyň nyşanydyr.
3. Garaşykly bolmak: Nowruz günlerinde hiç kim bilen tersleşmeli däl, öýkeli adamlar bolsa mütlaka ýaraşmaly. Bu gün ýagşy sözler aýtmak we adamlara kömek etmek sogap hasaplanýar.
4. Täze eşik: Nowruzda täze eşik geýmek, durmuşyň täzelenmegini aňladýar.

Syýahatçylar üçin amaly maglumatlar

Eger siz 2026-nji ýylyň mart aýynda Türkmenistana gelmegi meýilleşdirýän bolsaňyz, aşakdaky maslahatlara üns bermegiňizi haýyş edýäris:

Wagt: Baýramçylyk dabaralary martyň 20-sinde başlap, 22-sine çenli dowam edýär. Esasy dabaralar 21-nji martda bolup geçýär. Howa şerti: Mart aýy Türkmenistanda ýazyň iň owadan wagtydyr. Howa adatça ýyly we ýakymly bolýar (gündizine +15°C - +25°C aralygynda). Emma käwagt ýaz ýagyşlarynyň bolmagy hem mümkin, şonuň üçin ýanyňyz bilen ýeňiljek penjek ýa-da saýawan almagyňyz maslahat berilýär. Görmeli ýerler: Aşgabat şäherindäki "Nowruz ýaýlasyna" hökman baryň. Şeýle hem, gadymy Merw, Köneürgenç we Nusaý galalaryna syýahat etmek üçin iň amatly wagt mart aýydyr, sebäbi sähralar ýaşyl otlara we al-elwan çigildemlere bürenýär. Ahal-teke bedewleri: Nowruz günlerinde atçylyk toplumlaryna baryp, dünýä belli türkmen bedewleriniň çykyşlaryny görmek bolar. Bu syýahatçylar üçin iň täsirli pursatlaryň biri bolup biler. Milli tagamlar: Baýramçylyk meýdançalarynda hödürlenýän semeni tagamyndan dadyp görmegi unutmaň. Şeýle hem, gazanlarda bişirilýän türkmen palowy we tamdyr çöregi siziň syýahatyňyzyň iň süýji ýatlamalaryna öwrüler.

Nowruz — Döwlet baýramy we dynç alyş güni

Türkmenistanyň zähmet kanunçylygyna görä, 21-nji we 22-nji mart günleri Milli Bahar baýramy mynasybetli umumy halk dynç alyş günleri diýlip yglan edilendir.

Bu günlerde nämeler ýapyk bolýar? Döwlet edara-kärhanalary; Banklar we poçta bölümleri; Mekdepler we ýokary okuw mekdepleri.

Nämeler açyk bolýar? Söwda merkezleri we bazarlar (olar baýramçylyk günlerinde has-da janly bolýar); Restoranlar we kafeler; Jemgyýetçilik ulaglary (awtobuslar we taksiler) adaty tertipde işleýär; Hassahanalar we gyssagly kömek gulluklary 24 sagatlap hyzmat edýär.

Nowruz baýramy Türkmenistanda diňe bir taryhy ýatlama däl, eýsem şu günki bagtyýar durmuşymyzyň, agzybirligimiziň we döredijilikli zähmetimiziň baýramydyr. Bu mukaddes baýram her bir türkmen maşgalasyna rysgal-bereket, jan saglygy we egsilmez şatlyk getirýär. 2026-nji ýylyň Nowruzyny Türkmenistanda garşylamak, siziň üçin taryhyň we medeniýetiň täsin dünýäsine syýahat bolar.

Goý, täze ýyl, täze gün — Nowruz her bir ynsana parahatçylyk we bagt getirsin! Milli Bahar baýramyňyz gutly bolsun!