Songkran Holiday

เทศกาลสงกรานต์: มรดกโลกแห่งความชุ่มฉ่ำและประเพณีขึ้นปีใหม่ไทย

เทศกาลสงกรานต์เปรียบเสมือนหัวใจและจิตวิญญาณของประเทศไทย เป็นช่วงเวลาที่ความศรัทธาทางศาสนา ความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ และความสนุกสนานรื่นเริงหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกัน สงกรานต์ไม่ใช่เพียงแค่การสาดน้ำเพื่อคลายร้อนในเดือนที่อากาศร้อนที่สุดของปี แต่คือหมุดหมายสำคัญทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และความผูกพันของคนไทยที่มีต่อครอบครัวและชุมชนอย่างแน่นแฟ้น ด้วยความสำคัญที่โดดเด่นนี้ องค์การยูเนสโก (UNESCO) จึงได้ประกาศขึ้นทะเบียน "สงกรานต์ในประเทศไทย" ให้เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในปี พ.ศ. 2566 ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันถึงคุณค่าอันเป็นสากลของประเพณีนี้

ความพิเศษของสงกรานต์อยู่ที่บรรยากาศทั่วทั้งประเทศที่จะเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง จากเมืองที่วุ่นวายกลายเป็นพื้นที่แห่งการเฉลิมฉลอง ถนนหนทางถูกเนรมิตให้เป็นสมรภูมิแห่งความสุขที่เต็มไปด้วยเสียงหัวเราะและละอองน้ำ ในขณะที่ภายในวัดวาอารามกลับอบอวลไปด้วยความสงบและการทำบุญกุศล สงกรานต์คือช่วงเวลาแห่งการ "ชำระล้าง" ทั้งทางร่างกายและจิตใจ เพื่อทิ้งความทุกข์โศกในปีที่ผ่านมาและเริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยความบริสุทธิ์สดใส เป็นช่วงเวลาที่คนไทยที่ไปทำงานในเมืองใหญ่หรือต่างถิ่นจะเดินทางกลับภูมิลำเนาเพื่อรวมตัวกันพร้อมหน้าพร้อมตา ทำให้สงกรานต์เป็นเทศกาลแห่งการกลับบ้านที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของไทย

วันสงกรานต์ใน 2026

สำหรับปี 2026 เทศกาลสงกรานต์จะตรงกับวัน Tuesday ที่ April 14, 2026 โดยการเฉลิมฉลองหลักจะดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่วันที่ 13 ถึง 15 เมษายน ซึ่งถือเป็นวันหยุดราชการต่อเนื่องทั่วประเทศ

หากนับจากวันนี้เป็นต้นไป เหลือเวลาอีกเพียง 101 วัน เท่านั้นที่เราจะได้สัมผัสกับความสนุกสนานและสิริมงคลของเทศกาลนี้ โดยปกติแล้ววันสงกรานต์จะถูกกำหนดโดยอิงตามปฏิทินสุริยคติ ซึ่งถือเอาวันที่พระอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษเป็นวันขึ้นปีใหม่ ดังนั้นวันสงกรานต์จึงเป็นวันหยุดที่ "คงที่" ในเชิงปฏิทินสากล คือวันที่ 13-15 เมษายนของทุกปี แต่อาจมีการประกาศวันหยุดชดเชยเพิ่มเติมจากรัฐบาลเพื่อให้ประชาชนได้มีเวลาอยู่กับครอบครัวนานขึ้น

ประวัติและความเป็นมาของสงกรานต์

คำว่า "สงกรานต์" มาจากภาษาสันสกฤตว่า "สํ-กรานต" (Sankranti) ซึ่งแปลว่า "ย้าย" หรือ "การเคลื่อนย้าย" หมายถึงการที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีหนึ่งเข้าสู่อีกราศีหนึ่ง แต่ในความหมายทางวัฒนธรรมไทยคือการที่ดวงอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษ อันเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นปีใหม่ตามความเชื่อโบราณที่ได้รับอิทธิพลมาจากพราหมณ์-ฮินดู

ตำนานที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานเกี่ยวกับสงกรานต์คือ เรื่องของ "ท้าวกบิลพรหม" และ "ธรรมบาลกุมาร" ซึ่งนำไปสู่ที่มาของ "นางสงกรานต์" ทั้งเจ็ดคนที่เป็นธิดาของท้าวกบิลพรหม ในแต่ละปีนางสงกรานต์จะสลับกันปรากฏกายตามวันในสัปดาห์ที่วันมหาสงกรานต์ตรงกับวันนั้นๆ พร้อมด้วยพาหนะและอาวุธที่แตกต่างกัน ซึ่งคนโบราณมักจะใช้ลักษณะของนางสงกรานต์มาทำนายดวงเมืองและปริมาณน้ำฝนที่จะเกิดขึ้นในรอบปีนั้นๆ

ในอดีต สงกรานต์เป็นวาระสำคัญที่กษัตริย์และประชาชนจะประกอบพิธีทางศาสนาเพื่อขอพรให้บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข ฝนตกต้องตามฤดูกาล ต่อมาประเพณีนี้ได้แพร่หลายและวิวัฒนาการมาเรื่อยๆ จนกลายเป็นเทศกาลที่ผสมผสานความเชื่อทางพุทธศาสนาเข้ากับความสนุกสนานของชาวบ้านอย่างลงตัว

ธรรมเนียมปฏิบัติและการเฉลิมฉลอง

การเฉลิมฉลองสงกรานต์แบ่งออกเป็น 3 วันหลัก ซึ่งแต่ละวันมีความหมายและกิจกรรมที่แตกต่างกันดังนี้:

1. วันที่ 13 เมษายน (วันมหาสงกรานต์): เป็นวันแรกของเทศกาลและถือเป็นวันผู้สูงอายุแห่งชาติด้วย กิจกรรมหลักเริ่มจากการทำความสะอาดบ้านเรือนให้สะอาดเอี่ยมเพื่อต้อนรับสิ่งดีๆ มีการอัญเชิญพระพุทธรูปในบ้านมาเช็ดถูและสรงน้ำด้วยน้ำอบน้ำปรุง
2. วันที่ 14 เมษายน (วันเนา): คำว่า "เนา" แปลว่า "อยู่" หมายถึงวันที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษเรียบร้อยแล้วและอยู่นิ่งก่อนจะเริ่มปีใหม่ ในอดีตถือเป็นวันที่ควรพูดจาไพเราะ ไม่ด่าทอหรือทะเลาะเบาะแว้งกัน เพราะเชื่อว่าจะทำให้โชคร้ายไปตลอดปี ปัจจุบันยังถือเป็น "วันครอบครัว" อีกด้วย
3. วันที่ 15 เมษายน (วันเถลิงศก): เป็นวันเริ่มต้นจุลศักราชใหม่ เป็นวันที่ชาวบ้านจะไปทำบุญที่วัดอย่างเต็มรูปแบบ มีการฟังเทศน์ ฟังธรรม และรื่นเริงบันเทิงใจ

การตักบาตรและทำบุญ: เช้าตรู่ของวันสงกรานต์ ชาวพุทธจะไปรวมตัวกันที่วัดเพื่อนำอาหารคาวหวานไปถวายพระสงฆ์ เป็นการสร้างบุญกุศลและอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว การสรงน้ำพระ: เป็นการนำน้ำปรุงที่เจือด้วยน้ำหอมและกลีบดอกไม้ไปราดที่องค์พระพุทธรูป เพื่อความเป็นสิริมงคล เป็นสัญลักษณ์ของการชำระล้างสิ่งไม่ดีออกไป การก่อเจดีย์ทราย: เมื่อคนเข้าวัด ขากลับมักจะมีดินทรายติดเท้าออกไปจากวัดด้วย เพื่อเป็นการคืนทรายให้กับวัด ชาวบ้านจึงนิยมนำทรายมาขนเข้าวัดและก่อเป็นรูปเจดีย์ ประดับประดาด้วยธงทิวและดอกไม้หลากสีสัน การรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่: นี่คือหัวใจสำคัญของสงกรานต์ ลูกหลานจะนำขันน้ำที่มีน้ำอบและดอกไม้ไปรดที่มือของผู้หลักผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ เพื่อขอขมาในสิ่งที่เคยล่วงเกินและขอพรเพื่อความเป็นสิริมงคลในการดำเนินชีวิต

บรรยากาศการ "เล่นน้ำ" และความสนุกสนานสมัยใหม่

เมื่อเสร็จสิ้นพิธีกรรมทางศาสนาในช่วงเช้า ช่วงบ่ายคือเวลาของความสนุกสนานที่โด่งดังไปทั่วโลก การสาดน้ำในปัจจุบันได้พัฒนาจากการประพรมน้ำเพียงเล็กน้อยมาเป็นการเล่นน้ำอย่างเต็มรูปแบบ

สงครามน้ำบนท้องถนน: ถนนหลายสายจะถูกปิดเพื่อเป็นพื้นที่ให้คนเดินเท้าพกปืนฉีดน้ำและถังน้ำออกมาปะแป้งและสาดน้ำใส่กันอย่างสนุกสนาน มีการตั้งเวทีดนตรี การเปิดเพลงเต้น และปาร์ตี้โฟมในหลายจุด การประแป้ง: การใช้แป้งดินสอพองผสมน้ำมาทาที่แก้ม เป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์ของโชคลาภ แต่ในปัจจุบันมีการรณรงค์ให้เล่นอย่างสุภาพและขออนุญาตก่อนทาเสมอ ขบวนแห่นางสงกรานต์: ในหลายจังหวัดจะมีการจัดขบวนแห่ที่ยิ่งใหญ่ มีหญิงสาวสวยงามแต่งกายด้วยชุดไทยโบราณนั่งบนสัตว์พาหนะตามตำนานนางสงกรานต์ พร้อมขบวนแตรวงและนางรำที่แสดงถึงเอกลักษณ์ของท้องถิ่น

ภาคเหนือ (ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง): ที่เชียงใหม่จะมีการเฉลิมฉลองที่ยาวนานและเต็มไปด้วยกลิ่นอายล้านนา มีพิธี "สรงน้ำพระพุทธสิหิงค์" และการขนทรายเข้าวัดที่ยิ่งใหญ่ รวมถึงการประดับตุง (ธง) หลากสีสัน ภาคกลาง: กรุงเทพมหานครเป็นศูนย์กลางของความมันส์ โดยเฉพาะที่ถนนข้าวสารและถนนสีลม ส่วนที่พระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ จะมีการฉลองแบบชาวมอญที่มีขบวนแห่ปล่อยนกปล่อยปลาและกิจกรรมการละเล่นพื้นบ้านอย่าง "สะบ้า" ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (บุญสงกรานต์): เน้นความเรียบง่ายและการทำบุญ มีการสรงน้ำพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง และการเล่นน้ำในบรรยากาศที่อบอุ่น ภาคใต้: มีความเชื่อเรื่อง "วันว่าง" คือวันที่ต้องหยุดพักจากการทำงานทุกอย่าง เครื่องมือทำมาหากินต้องวางนิ่ง และเน้นการเข้าวัดทำบุญเพื่อความเป็นสิริมงคล

หน่วยงานรัฐและธนาคาร: ปิดทำการทั้งหมด รวมถึงสำนักงานเขตและที่ว่าการอำเภอ ห้างสรรพสินค้า: ส่วนใหญ่ยังคงเปิดให้บริการตามปกติและมักเป็นสถานที่จัดกิจกรรมสงกรานต์ในร่ม แต่ร้านค้าขนาดเล็กหรือร้านอาหารในตึกแถวอาจปิดให้บริการเพื่อให้พนักงานกลับต่างจังหวัด การขนส่งสาธารณะ: ยังคงให้บริการ แต่อาจมีการปรับเปลี่ยนเส้นทางในบริเวณที่มีการปิดถนนเพื่อเล่นน้ำ รถไฟฟ้า BTS และ MRT มักจะเปิดให้บริการตามปกติและเป็นวิธีเดินทางที่สะดวกที่สุดในกรุงเทพฯ

สงกรานต์ไม่ใช่แค่เรื่องของการสาดน้ำ แต่คือช่วงเวลาที่แสดงให้เห็นถึงความมีน้ำใจไมตรีของคนไทย (Thai Hospitality) ที่พร้อมจะต้อนรับผู้มาเยือนด้วยรอยยิ้มและขันน้ำเย็นๆ เป็นเทศกาลที่ทำให้โลกทั้งใบรับรู้ถึงความงดงามของวัฒนธรรมไทยที่ยังคงสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นอย่างไม่เสื่อมคลาย ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปนานเพียงใด สงกรานต์จะยังคงเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นใหม่ที่เต็มไปด้วยความหวังและความสุขของคนไทยทุกคน

เตรียมตัวให้พร้อมสำหรับวันที่ April 14, 2026 2026 แล้วมาสัมผัสประสบการณ์ที่ครั้งหนึ่งในชีวิตต้องไม่พลาดในเทศกาลสงกรานต์ที่ประเทศไทย!