Labor Day

คู่มือฉบับสมบูรณ์เกี่ยวกับ "วันแรงงานแห่งชาติ" ในประเทศไทย

วันแรงงานแห่งชาติ หรือที่หลายๆ คนอาจคุ้นเคยในชื่อ "วันเมย์เดย์" (May Day) คือหนึ่งในวันสำคัญที่มีความหมายอย่างยิ่งต่อพี่น้องชาวไทยผู้ใช้แรงงานทั่วประเทศ วันนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่การหยุดพักผ่อนหนึ่งวันตามปฏิทิน แต่มันคือสัญลักษณ์แห่งการต่อสู้ เกียรติภูมิ และการรำลึกถึงคุณูปการอันใหญ่หลวงของเหล่าผู้ใช้แรงงานที่เป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมไทยให้เดินหน้าไปข้างหน้า

ในสายตาของคนทั่วไป วันแรงงานอาจดูเหมือนเป็นวันหยุดยาววันหนึ่งที่ใช้สำหรับการเดินทางท่องเที่ยว หรือพักผ่อนหย่อนใจกับครอบครัว แต่หากเจาะลึกลงไปถึงรากเหง้าของประวัติศาสตร์ จะพบว่าวันนี้คือบทพิสูจน์ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในโครงสร้างทางสังคม เป็นวันที่สะท้อนให้เห็นว่า "แรงงาน" คือทรัพยากรที่ทรงคุณค่า และสมควรได้รับการดูแล คุ้มครอง และให้ความเคารพอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าคุณจะเป็นกรรมกรในไซต์ก่อสร้าง, พนักงานออฟฟิศ, แพทย์พยาบาล, หรือเกษตรกร ล้วนแต่มีบทบาทสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน

วันแรงงานแห่งชาติ ในปี 2026

สำหรับปีพ.ศ. 2569 หรือ ค.ศ. 2026 วันแรงงานแห่งชาติจะตรงกับวันที่ 1 พฤษภาคม 2569 โดยปีนี้นับว่าเป็นปีที่น่าสนใจไม่น้อย เพราะวันที่ 1 พฤษภาคม 2569 ตรงกับ วันศุกร์ ซึ่งถือเป็นข่าวดีสำหรับหลายๆ คน เพราะเป็นการต่อเข้ากับวันหยุดสุดสัปดาห์ (เสาร์-อาทิตย์) ทำให้หลายๆ บริษัทอาจมีการหยุดต่อเนื่อง 3 วัน (Long Weekend) หรืออาจมีการชดเชยวันหยุดให้ในวันถัดไป ทำให้ผู้คนมีเวลาในการพักผ่อนหรือเดินทางกลับภูมิลำเนามากขึ้น

ข้อมูลวันที่และเวลา: วันที่: May 1, 2026 วันในสัปดาห์: Friday ปี: 2026 จำนวนวันที่เหลืออยู่: ณ วันที่ 12 มกราคม 2026 ยังเหลืออีกประมาณ 73 วัน ก่อนจะถึงวันแรงงานแห่งชาติ

ลักษณะของวันที่: วันแรงงานแห่งชาติเป็นวันที่ "ตายตัว" ครับ กล่าวคือไม่ใช่วันลอยกระทงหรือวันพระที่ต้องขึ้นอยู่กับปฏิทินจันทรคติ หรือวันสงกรานต์ที่ยึดถือตามวันสุริยคติแบบยึดหยุ่น แต่วันแรงงานคือวันที่ 1 พฤษภาคมของทุกปีอย่างไม่มีการเปลี่ยนแปลง ทำให้สามารถวางแผนล่วงหน้าได้เป็นปีๆ ซึ่งเป็นผลดีต่อทั้งนายจ้างและลูกจ้างในการบริหารจัดการวันหยุด

ที่มาและประวัติศาสตร์ของวันแรงงาน

เพื่อเข้าใจถึงความสำคัญของวันแรงงาน เราต้องย้อนกลับไปในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมในศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สภาพการทำงานของชนชั้นแรงงานเลวร้ายอย่างมาก โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของเหตุการณ์สำคัญ

จุดเริ่มต้นจาก芝加哥 (ชิคาโก): ต้นกำเนิดของวันแรงงานสากลมาจากเหตุการณ์ "จลาจลที่ตลาดเฮย์มาร์เก็ต" (Haymarket Riot) ในเมืองชิคาโก ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1886 (พ.ศ. 2429) โดยกลุ่มกรรมกรได้ออกมาเดินขบวนประท้วงเพื่อเรียกร้องสิทธิพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนพึงมี นั่นคือ "การทำงาน 8 ชั่วโมง" (8-Hour Workday) ซึ่งในสมัยนั้น แรงงานต้องทำงานหนักถึง 12-16 ชั่วโมงต่อวันโดยไม่มีการคุ้มครอง

การประท้วงบานปลายจนเกิดการปะทะกันอย่างรุนแรง มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมาก เหตุการณ์ครั้งนั้นได้กลายเป็นชนวนสำคัญที่จุดประกายให้ขบวนการแรงงานทั่วโลกลุกขึ้นมาต่อสู้เพื่อสิทธิของตน

การรับเข้ามาในประเทศไทย: ประเทศไทยเริ่มมีการจัดวันแรงงานขึ้นเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2477 โดยสภากรรมกรสหภาพ ซึ่งเป็นยุคที่การเมืองไทยเริ่มเปิดกว้างมากขึ้นหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง แต่กว่าจะมีการประกาศให้เป็น "วันแรงงานแห่งชาติ" อย่างเป็นทางการนั้น ก็ต้องรอจนถึง วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2501 ซึ่งตรงกับรัฐบาลของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ที่ได้ตราพระราชบัญญัติแรงงานรัฐวิสาหกิจและลูกจ้าง พ.ศ. 2501 ขึ้นมา เพื่อให้การคุ้มครองแรงงานมีความชัดเจนและเป็นรูปธรรมมากขึ้น

แม้ว่าที่มาจะมีรากฐานมาจากความขัดแย้งและประวัติศาสตร์การต่อสู้ที่ดุเดือด แต่บรรยากาศของวันแรงงานในประเทศไทยปัจจุบันกลับเป็นไปอย่างสงบเรียบร้อย รัฐบาลและหน่วยงานภาครัฐให้การสนับสนุนและจัดกิจกรรมเพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้ใช้แรงงานมากกว่าที่จะเป็นการชุมนุมประท้วงรุนแรง

การเฉลิมฉลองและกิจกรรมในวันแรงงาน

ในประเทศไทย วันแรงงานไม่ใช่วันที่เต็มไปด้วยสีสันหรือมีประเพณีอันยาวนานเหมือนเช่นวันสงกรานต์หรือวันลอยกระทง แต่เป็นวันที่เต็มไปด้วย "ความหมาย" ทางสังคมและการเมืองเป็นหลัก

1. การจัดกิจกรรมอย่างเป็นทางการ: ตามหน่วยงานราชการและสถานที่สำคัญต่างๆ เช่น ท้องสนามหลวง หรือศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร มักจะมีการจัดพิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตนและวางพวงมาลาเพื่อรำลึกถึงวีรกรรมของผู้ใช้แรงงาน โดยมีผู้แทนรัฐบาล ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ และผู้แทนสมาพันธ์แรงงานต่างๆ เข้าร่วมอย่างพร้อมเพรียง เพื่อแสดงให้เห็นถึงความร่วมมือร่วมใจระหว่างภาครัฐและภาคแรงงาน

2. การชุมนุมและเรียกร้องสิทธิ: แม้จะไม่ใช่ภาพที่เห็นได้บ่อยนักในปัจจุบัน แต่วันแรงงานคือวันที่สหภาพแรงงานและกลุ่มผู้ใช้แรงงานมักจะใช้เป็นเวทีในการเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องสิทธิประโยชน์ต่างๆ เช่น การปรับค่าแรงขั้นต่ำ, การเรียกร้องสวัสดิการด้านสุขภาพ, หรือการคัดค้านกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อแรงงาน โดยมักจะมีการชุมนุมกันในพื้นที่สาธารณะ เช่น บริเวณหน้ารัฐสภาหรือหน้าทำเนียบรัฐบาล ซึ่งเป็นสิทธิอันชอบธรรมที่กฎหมายรับรองไว้

3. วันหยุดเพื่อการพักผ่อน (Day of Rest): สำหรับประชาชนทั่วไป วันแรงงานคือ "วันหยุด" ที่แท้จริง ผู้คนส่วนใหญ่ใช้วันนี้ในการ: เดินทางท่องเที่ยว: เนื่องจากเป็นวันหยุดยาว หลายๆ คนเลือกที่จะขับรถไปเที่ยวต่างจังหวัด หรือพักผ่อนในรีสอร์ท เพื่อชาร์จแบตเตอรี่ชีวิต พักผ่อนในกรุงเทพฯ: สำหรับผู้ที่ไม่ได้เดินทาง อาจเลือกไปเดินห้างสรรพสินค้า, ดูหนัง, หรือทำกิจกรรมภายในครอบครัว ทำงานบ้าน: ใช้เวลาปรับปรุงบ้านเรือน จัดสวน หรือทำความสะอาด ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลายความเครียดได้เป็นอย่างดี

สิ่งที่เปิดและปิดให้บริการ: หน่วยงานภาครัฐ: ปิดให้บริการเกือบทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นที่ว่าการอำเภอ, กรมการขนส่งทางบก, หรือหน่วยงานราชการอื่นๆ สถาบันการเงิน: ธนาคารพาณิชย์ทุกแห่ง, ธนาคารออมสิน, และธนาคารอาคารสงเคราะห์ ปิดให้บริการ แต่ตู้ ATM และ Mobile Banking ยังคงใช้งานได้ตามปกติ ไปรษณีย์: ปิดให้บริการ ห้างสรรพสินค้าและร้านค้า: เปิดให้บริการตามปกติ โดยเฉพาะห้างใหญ่ๆ เช่น เอ็มโพเรียม, สยามพารากอน, เซ็นทรัลเวิลด์ หรือเทอร์มินัล 21 แต่อาจมีผู้คนพลุกพล่านมากเป็นพิเศษ เนื่องจากเป็นวันหยุดของพนักงานออฟฟิศ ร้านค้าเล็กๆ และร้านสะดวกซื้อ: ส่วนใหญ่เปิดให้บริการปกติ เช่น 7-Eleven, ร้านขายของชำทั่วไป การขนส่งมวลชน: รถไฟฟ้า BTS, MRT, รถเมล์ ขสมก. เปิดให้บริการปกติ แต่อาจมีความหนาแน่นของผู้โดยสารในช่วงเช้าและช่วงเย็นมากเป็นพิเศษ

ตาม พระราชบัญญัติวันหยุดราชการ ได้กำหนดให้วันที่ 1 พฤษภาคมของทุกปีเป็นวันหยุดราชการ ซึ่งส่งผลให้: หน่วยงานของรัฐ: ปิดทำการ โรงเรียนในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ: ปิดการเรียนการสอน (ส่วนใหญ่จะเป็นวันหยุดต่อเนื่องของภาคเรียนฤดูร้อน) บริษัทเอกชน: มีหน้าที่ต้องให้วันหยุดกับลูกจ้าง และหากมีความจำเป็นต้องให้ลูกจ้างทำงานในวันนี้ นายจ้างต้องจ่ายค่าตอบแทนเป็นค่าล่วงเวลาในอัตราที่กฎหมายแรงงานกำหนด (ซึ่งโดยทั่วไปคือ 2 เท่าของค่าจ้างปกติ หรืออาจมากกว่านั้นขึ้นอยู่กับข้อตกลง)

โดยสรุปแล้ว วันแรงงานแห่งชาติ