Coronation Day

วันฉัตรมงคล: ประวัติศาสตร์ ความสำคัญ และการเฉลิมฉลอง

วันฉัตรมงคลเป็นวันหยุดนักขัตฤกษ์ของไทยที่มีความสำคัญยิ่ง เป็นวันที่รำลึกถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งเป็นพิธีการอันศักดิ์สิทธิ์สูงสุดในรอบแผ่นดิน พระราชพิธีนี้มิใช่เพียงพิธีการทางโลกียวิสัย แต่เป็นการผสานรวมความเชื่อ ประเพณี ศาสนา และความเป็นปึกแผ่นของชาติเข้าไว้ด้วยกันอย่างแน่นแฟ้น วันฉัตรมงคลจึงเป็นวันที่ประชาชนชาวไทยทั้งปวงได้แสดงความจงรักภักดี และร่วมเฉลิมฉลองแก่สถาบันพระมหากษัตริย์อันเป็นที่รักและเคารพ

หัวใจของวันฉัตรมงคลอยู่ที่การระลึกถึงการที่พระมหากษัตริย์ได้รับการสถาปนาอย่างเป็นทางการ ด้วยการประกอบพระราชพิธีอันวิจิตรตระการตา ซึ่งมีรากฐานมาจากประเพณีโบราณที่สืบทอดกันมามาหลายร้อยปี พระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นการแสดงให้เห็นถึงความสืบเนื่องทางประวัติศาสตร์ และการที่สถาบันพระมหากษัตริย์เป็นศูนย์รวมดวงใจของคนไทยทั้งชาติ ภายในพระราชพิธีจะประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ที่สำคัญ ได้แก่ การสรงน้ำพระมุรธาภิเษก ซึ่งเป็นพิธีศักดิ์สิทธิ์เพื่อความเป็นสิริมงคล และการถวายเครื่องราชสักการะ พระราชลัญจกร และเครื่องบรมขัตติยราชภูษิตาภรณ์ต่างๆ ซึ่งล้วนแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งพระบารมีและอำนาจของพระมหากษัตริย์

สำหรับปี พ.ศ. 2569 วันฉัตรมงคลจะเวียนมาบรรจบอีกครั้ง ซึ่งเป็นวันที่ประชาชนชาวไทยจะได้ร่วมใจกันแสดงความจงรักภักดี และรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว วันนี้ไม่ใช่เป็นเพียงวันหยุดพักผ่อน แต่เป็นวันที่เต็มไปด้วยความหมายทางประวัติศาสตร์และจิตใจ เป็นวันที่คนไทยทุกคนภาคภูมิใจในความเป็นชาติไทย และความยิ่งใหญ่ของสถาบันหลักของชาติ

วันที่และเวลา

ในปี 2026 วันฉัตรมงคลตรงกับวันที่ May 4, 2026 ซึ่งเป็นวัน Monday สำหรับปีพ.ศ. 2569 วันที่ 4 พฤษภาคมเป็นวันอาทิตย์ ดังนั้น วันหยุดราชการจึงเลื่อนมาเป็นวันจันทร์ที่ 5 พฤษภาคมแทน ตามหลักเกณฑ์ของสำนักนายกรัฐมนตรีที่กำหนดให้หากวันที่ 4 พฤษภาคมซึ่งเป็นวันที่ระลึกถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษกตรงกับวันหยุดราชการ ให้หยุดในวันถัดไปคือวันที่ 5 พฤษภาคม

เวลานับถอยหลังสู่วันสำคัญนี้คือ 76 วัน ซึ่งเป็นโอกาสให้ประชาชนได้เตรียมตัวเข้าร่วมกิจกรรมทางศาสนาและสังคมต่างๆ ที่จัดขึ้นทั่วประเทศ

วันที่ 4 พฤษภาคมเป็นวันที่ยึดถือกันอย่างเป็นทางการ โดยเป็นวันที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในปีพ.ศ. 2562 ซึ่งเป็นการสืบสานประเพณีการบรมราชาภิเษกที่มีมาแต่ครั้งกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น

ประวัติความเป็นมา

การบรมราชาภิเษกในสมัยรัตนโกสินทร์

การบรมราชาภิเษกเป็นพิธีสำคัญที่สืบทอดกันมามาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย โดยมีการปรับเปลี่ยนรายละเอียดให้เหมาะสมกับยุคสมัย แต่แก่นแท้ของพิธียังคงไว้ซึ่งความศักดิ์สิทธิ์ เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ทรงสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานีในปีพ.ศ. 2325 แล้ว พระองค์ได้ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นครั้งแรกในปีพ.ศ. 2328 ซึ่งถือเป็นการเริ่มต้นประเพณีการบรมราชาภิเษกของราชวงศ์จักรี

นับตั้งแต่นั้นมา พระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์ไทยแต่ละพระองค์ได้รับการจัดขึ้นอย่างวิจิตรตระการตา ตามคติประเพณีอันดีงามของไทย โดยมีการจัดพิธีที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) และพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์

พระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช รัชกาลที่ 9 ได้ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ซึ่งเป็นพระราชพิธีที่สำคัญยิ่งในประวัติศาสตร์ชาติไทย แม้จะทรงขึ้นครองราชย์สมบัติสืบต่อจากพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 ตั้งแต่วันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 แต่ด้วยเหตุผลทางการเมืองและสถานการณ์ของประเทศ พระราชพิธีบรมราชาภิเษกจึงได้จัดขึ้นในปีพ.ศ. 2493

พระราชพิธีในครั้งนั้นเป็นไปอย่างสมพระเกียรติ มีการจัดพิธีที่วัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท โดยมีพิธีสำคัญต่างๆ ได้แก่ การสรงน้ำพระมุรธาภิเษก การถวายเครื่องราชสักการะ และการถวายพระพรชัยมงคล ซึ่งพิธีการทั้งปวงล้วนแต่เป็นไปตามโบราณราชประเพณีที่สืบทอดกันมามา

พระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร

หลังจากการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราชในปีพ.ศ. 2559 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ได้เสด็จขึ้นครองราชย์สืบสันตติวงศ์เป็นรัชกาลที่ 10 พระองค์ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 ซึ่งเป็นพระราชพิธีที่ยิ่งใหญ่และสำคัญที่สุดในรอบหลายทศวรรษ

พระราชพิธีในครั้งนั้นได้รับความสนใจจากประชาชนชาวไทยและนานาชาติอย่างกว้างขวาง มีการจัดพิธีอย่างวิจิตรตระการตา ทั้งพิธีพุทธาภิเษก การสรงน้ำพระมุรธาภิเษก การถวายเครื่องราชสักการะ และพิธีถวายพระพรชัยมงคล โดยมีการถ่ายทอดสดให้ประชาชนได้รับชมทั่วประเทศ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความจงรักภักดีของพสกนิกรชาวไทยที่มีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์

ความสำคัญของวันฉัตรมงคล

ด้านศาสนาและประเพณี

วันฉัตรมงคลเป็นวันที่มีความสำคัญทางศาสนาอย่างยิ่ง โดยเฉพาะศาสนาพุทธซึ่งเป็นศาสนาประจำชาติไทย ภายในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกจะมีการประกอบพิธีทางศาสนาพุทธอย่างสมเกียรติ ทั้งการสวดมนต์ การเจริญพระพุทธมนต์ และการถวายภัตตาหารเพลแก่พระสงฆ์

คติความเชื่อทางศาสนาได้หลอมรวมเข้ากับพิธีการต่างๆ อย่างแน่นแฟ้น การสรงน้ำพระมุรธาภิเษกเป็นพิธีที่มีรากฐานมาจากความเชื่อว่าการสรงน้ำเป็นการชำระล้างสิ่งไม่ดี และเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นสิริมงคล การที่พระมหากษัตริย์ทรงรับการสรงน้ำจากพราหมณ์และผู้แทนประชาชน แสดงถึงการที่พระองค์เป็นที่เคารพสักการะของพสกนิกรทุกหมู่เหล่า

ด้านการเมืองการปกครอง

วันฉัตรมงคลเป็นวันที่แสดงให้เห็นถึงความมั่นคงของสถาบันการเมืองการปกครองของไทย พระมหากษัตริย์เป็นประมุขของประเทศและเป็นที่เคารพสักการะของประชาชน การบรมราชาภิเษกเป็นพิธีการที่ยืนยันถึงการที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นผู้นำสูงสุดของประเทศทั้งทางโลกียวิสัยและทางศาสนา

การที่มีวันหยุดนักขัตฤกษ์เพื่อรำลึกถึงวันสำคัญนี้ ยังเป็นการแสดงให้เห็นถึงความเป็นเอกภาพของชาติ และการที่ประชาชนทุกคนมีส่วนร่วมในวันสำคัญของชาติ ไม่ว่าจะอยู่ในภาคส่วนใดของสังคม

ด้านสังคมและวัฒนธรรม

วันฉัตรมงคลเป็นวันที่ประชาชนชาวไทยทั้งปวงได้แสดงความจงรักภักดีและรักใคร่สมัครสมานสามัคคีกัน เป็นวันที่ชุมชนต่างๆ ทั่วประเทศจะจัดกิจกรรมร่วมกัน ทั้งการจัดพิธีทางศาสนา การจัดการแสดงทางวัฒนธรรม และการจัดกิจกรรมสาธารณประโยชน์

สัญลักษณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับวันฉัตรมงคล ได้แก่ ธงชาติ ธงราชวงศ์ รูปภาพพระบรมฉายาลักษณ์ของพระมหากษัตริย์ การประดับไฟตามอาคารบ้านเรือน ล้วนแต่เป็นการแสดงออกถึงความจงรักภักดีและความเป็นไทย

การเฉลิมฉลองและกิจกรรม

พิธีการทางราชการ

ในวันฉัตรมงคล ส่วนราชการต่างๆ จะจัดพิธีการอย่างเป็นทางการ ดังนี้

พิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตนเป็นข้าราชการที่ดี หน่วยงานภาครัฐจะจัดพิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตนเพื่อเป็นข้าราชการที่ดีและเป็นพลังของแผ่นดิน โดยมีการกล่าวคำถวายสัตย์ปฏิญาณต่อหน้าพระบรมฉายาลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

พิธีถวายพระพรชัยมงคล ตามส่วนราชการและสถานที่ราชการต่างๆ จะจัดพิธีถวายพระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยมีการวางพานพุ่มดอกไม้และกล่าวคำถวายพระพร

พิธีบำเพ็ญกุศล ส่วนราชการจะจัดพิธีบำเพ็ญกุศลถวายเป็นพระราชกุศล ทั้งการถวายภัตตาหารเพลแก่พระสงฆ์ การสวดมนต์ และการเจริญพระพุทธมนต์

กิจกรรมของประชาชน

การร่วมพิธีทางศาสนา ประชาชนจำนวนมากจะเดินทางไปยังวัดใกล้บ้านเพื่อร่วมพิธีทางศาสนา ทั้งการตักบาตร การฟังพระสวดมนต์ และการถวายภัตตาหารเพล บางครอบครัวอาจจัดทำบุญเลี้ยงพระที่บ้าน

การประดับตกแต่ง บ้านเรือน อาคารสถานที่ และยานพาหนะจะได้รับการประดับตกแต่งด้วยธงชาติ ธงราชวงศ์ และไฟส่องสว่าง ตามริมถนนและในชุมชนต่างๆ จะมีการประดับไฟแสงสีอย่างสวยงาม

การจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรม ในพื้นที่ต่างๆ เช่น ท้องถิ่น กรุงเทพมหานคร และหัวเมืองใหญ่ จะมีการจัดการแสดงทางวัฒนธรรม ได้แก่ การแสดงโขน ละคร การฟ้อนรำแบบไทย เพลงพระราชนิพนธ์ และการแสดงดนตรีไทย

การจัดนิทรรศการ หน่วยงานต่างๆ มักจัดนิทรรศการเพื่อเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของสถาบันพระมหากษัตริย์ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก และพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์ที่มีต่อปวงชนชาวไทย

สถานที่สำคัญที่ประชาชนนิยมไปร่ว