Ramadan Start

Mwongozo Kamili wa Kuanza kwa Ramadhani nchini Tanzania

Ramadhani ni mwezi mtukufu na wenye baraka nyingi katika kalenda ya Kiislamu, ukiwa ni mwezi wa tisa ambapo Waislamu kote ulimwenguni, ikiwemo nchini Tanzania, hujifunga kwa saumu. Huu ni wakati wa kipekee ambapo jamii hubadilika na kuingia katika hali ya utulivu, unyenyekevu, na kujiweka karibu zaidi na Mwenyezi Mungu (Allah). Nchini Tanzania, nchi inayojulikana kwa amani na mchanganyiko mkubwa wa tamaduni na dini, kuingia kwa mwezi wa Ramadhani ni tukio linalogusa maisha ya mamilioni ya watu, si tu kwa waumini wa Kiislamu bali hata kwa jamii nzima kwa ujumla.

Kiini cha mwezi huu ni kutekeleza nguzo ya nne ya Uislamu, ambayo ni kufunga (Sawm). Kufunga huku kunajumuisha kujizuia kula, kunywa, na vitendo vingine vinavyobatilisha saumu kuanzia alfajiri (Fajr) hadi kuzama kwa jua (Maghrib). Hata hivyo, Ramadhani ni zaidi ya kuacha kula na kunywa; ni shule ya kiroho inayolenga kumfundisha muumini subira, nidhamu ya nafsi, na huruma kwa wasiojiweza. Katika mitaa ya miji mbalimbali kama Dar es Salaam, Tanga, Kigoma, na visiwani Zanzibar, anga hubadilika na harufu ya vyakula vya asili vya futari huanza kutawala nyakati za jioni, huku sauti za adhana na visomo vya Quran vikisikika kwa wingi zaidi misikitini.

Kinachofanya kuanza kwa Ramadhani nchini Tanzania kuwa maalum ni umoja na mshikamano wa kijamii. Katika nchi hii, dini si kikwazo cha ushirikiano; utaona majirani wasio Waislamu wakiwaheshimu na hata kuwasaidia marafiki zao wanaofunga. Ni kipindi ambacho familia hukutana pamoja, ambapo tofauti ndogondogo husahaulika, na ambapo moyo wa utoaji (Sadaka) unashika kasi. Kuanza kwa mwezi huu kunategemea kuonekana kwa mwezi mwandamo, jambo linalofuatiliwa kwa shauku kubwa na mamlaka za kidini nchini, likiongozwa na Ofisi ya Mufti wa Tanzania.

Je, Ramadhani inaanza lini katika mwaka wa 2026?

Kwa mwaka wa 2026, maandalizi na matarajio ya kuanza kwa mwezi huu mtukufu tayari yameshaanza kushika kasi miongoni mwa waumini. Kulingana na makadirio ya sasa ya angani na kalenda ya Kiislamu nchini Tanzania:

Siku ya kuanza kwa saumu ya kwanza: Wednesday, February 18, 2026 Muda uliosalia: Zimebaki takriban siku 46 kuanzia leo.

Ni muhimu kuelewa kuwa tarehe ya kuanza kwa Ramadhani nchini Tanzania ni tarehe inayobadilika (variable date). Tofauti na kalenda ya Gregorian (ya jua), kalenda ya Kiislamu (Hijri) inafuata mzunguko wa mwezi. Kwa sababu hiyo, mwezi wa Ramadhani hurudi nyuma kwa takriban siku 10 hadi 11 kila mwaka wa kalenda ya kawaida.

Nchini Tanzania, utaratibu rasmi wa kutangaza kuanza kwa mwezi huu unafanywa na Kamati ya Kitaika ya Kuandama kwa Mwezi chini ya Mufti Mkuu. Ingawa makadirio ya kisayansi yanaonyesha kuwa mwezi utaanza jioni ya tarehe 17 Februari 2026, na saumu ya kwanza kuwa tarehe February 18, 2026, tangazo la mwisho hutegemea kuonekana kwa mwezi kwa macho. Ikiwa mwezi hautaonekana usiku wa tarehe 17 kutokana na mawingu au sababu nyingine za kisheria, basi mwezi wa Shabani unakamilishwa kuwa na siku 30, na Ramadhani huanza siku inayofuata.

Historia na Maana ya Ramadhani nchini Tanzania

Uislamu una mizizi mirefu sana nchini Tanzania, hasa katika maeneo ya pwani na visiwani Zanzibar, ambapo umeingiliana na utamaduni wa Kiswahili kwa zaidi ya miaka elfu moja. Ramadhani nchini Tanzania si tukio la kidini tu, bali ni sehemu ya utambulisho wa kitaifa kwa kundi kubwa la watu.

Kihistoria, kuanza kwa mwezi huu kulikuwa kukitangazwa kwa milio ya mizinga katika miji ya pwani kama Zanzibar na Bagamoyo ili kuwajulisha watu kuwa mwezi umeonekana. Leo hii, teknolojia imechukua nafasi, huku redio, televisheni, na mitandao ya kijamii ikitumika kusambaza habari hizo kwa haraka kote nchini, kutoka kilele cha mlima Kilimanjaro hadi kingo za ziwa Tanganyika.

Maana ya Ramadhani kwa Mtanzania ni "Jihad ya Nafsi"—vita dhidi ya matamanio mabaya. Ni wakati wa kutafakari juu ya mapungufu ya kibinadamu na kuomba msamaha. Kwa jamii ya Kitanzania, mwezi huu pia unakumbusha umuhimu wa amani (Suluhu). Watu wengi hutumia kipindi hiki kusuluhisha migogoro ya kifamilia au ya kibiashara, wakiamini kuwa saumu haikubaliki ikiwa moyo una kinyongo na mwanadamu mwenzako.

Jinsi Watanzania Wanavyosherehekea na Kuadhimisha

Maisha ya kila siku nchini Tanzania hubadilika kwa kiasi kikubwa wakati wa mwezi wa Ramadhani. Maandalizi huanza wiki chache kabla, ambapo bei za vyakula sokoni hufuatiliwa kwa karibu na familia huanza kuhifadhi mahitaji muhimu kama mchele, sukari, unga, na tende.

Ratiba ya Kila Siku

Siku ya muumini nchini Tanzania wakati wa Ramadhani huanza mapema sana, kabla ya jua kuchomoza.

1. Daku (Sehri): Kati ya saa 10:00 na saa 11:00 alfajiri, familia huamka kula chakula cha daku. Hiki ni chakula muhimu kinachompa mtu nguvu ya kuhimili mchana mzima. Katika mitaa mingi, kuna vijana wanaopita wakipiga madumu au kuimba nyimbo maalum (Msewe au Qaswida) ili kuwaamsha watu kwa ajili ya daku.
2. Ibada ya Mchana: Baada ya swala ya Alfajiri, wengi hurudi kupumzika kidogo kabla ya kwenda kazini. Wakati wa mchana, msisitizo ni kufanya kazi kwa uadilifu huku ukiwa umehifadhi ulimi wako na tabia zako.
3. Futari (Iftar): Jua linapozama (majira ya saa 12:30 hadi saa 1:00 jioni kulingana na eneo), miji yote hutulia. Hii ndiyo saa ya kufuturu. Tende na maji ndivyo huanza kuliwa kufuata sunna ya Mtume Muhammad (SAW). Baada ya hapo, mezani hukutwa vyakula mbalimbali kama vile:

Pilau: Mchele uliopikwa na viungo na nyama. Sambusa na Vitumbua: Vitafunwa maarufu sana wakati wa futari. Lugalo/Uji: Uji mzito wa ngano au mahindi uliotiwa sukari na viungo. Matunda: Mapapai, mananasi, na tikiti maji ni lazima ili kurudisha maji mwilini.

Ibada za Usiku

Baada ya futari, Waislamu huenda misikitini kwa ajili ya swala ya Maghrib, Isha, na kisha swala maalum ya usiku inayojulikana kama Taraweeh. Misikiti nchini Tanzania hujaa sana wakati huu, na sauti za imamu wakisoma Quran kwa mahadhi ya kuvutia husikika mitaani. Baada ya Taraweeh, maisha ya kijamii huanza—watu hukutana vijiweni kunywa kahawa na kuzungumza kabla ya kulala.

Mila na Desturi za Kipekee za Kitanzania

Tanzania ina tamaduni za kipekee zinazopamba mwezi huu: Kualikana Futari: Ni jambo la kawaida sana kwa majirani, marafiki, na hata viongozi wa kisiasa kualika watu wa imani tofauti kufuturu pamoja. Hii inajulikana kama "Iftar ya Kitaifa" au "Iftar za Kijamii," ambazo huimarisha umoja wa kitaifa. Mavazi: Wakati wa Ramadhani, utaona ongezeko la watu wanaovaa mavazi ya heshima. Wanaume huvaa kanzu na kofia, huku wanawake wakivaa baibui, hijabu, au mitandao mikubwa. Hata katika ofisi za serikali na binafsi, heshima ya mavazi huzingatiwa zaidi. Zaka na Sadaka: Mwezi huu ndio wakati ambao matajiri hutoa sehemu ya mali zao (Zaka) na kuwagawia maskini. Utaona misururu ya watu katika nyumba za wafanyabiashara wakubwa wakipokea vifurushi vya chakula.

Usiku wa Cheo (Laylat al-Qadr)

Inapokaribia siku kumi za mwisho za Ramadhani (zinazotarajiwa kuanza Machi 8, 2026), ibada huongezeka maradufu. Usiku wa tarehe 27 ya Ramadhani (takriban Machi 16, 2026) unachukuliwa kuwa ni Laylat al-Qadr, usiku ambao ni bora kuliko miezi elfu moja. Watanzania wengi hukesha misikitini wakifanya itikafu na kuomba dua maalum kwa ajili ya familia zao na taifa.

Taarifa Muhimu kwa Wageni na Wasiokuwa Waislamu

Ikiwa unapanga kutembelea Tanzania au unaishi hapa kama mgeni wakati wa mwezi wa Ramadhani, kuna mambo muhimu ya kuzingatia ili kuonyesha heshima na kuishi vizuri na wenyeji:

1. Kula na Kunywa Hadharani: Inashauriwa sana kuepuka kula, kunywa, au kuvuta sigara hadharani wakati wa mchana, hasa katika maeneo yenye Waislamu wengi kama Zanzibar, Tanga, na katikati ya jiji la Dar es Salaam. Ingawa si kosa la kisheria (isipokuwa katika baadhi ya maeneo ya Zanzibar ambapo sheria za ndani zinaweza kuwa kali), ni ishara ya heshima kubwa kwa wanaofunga.
2. Mavazi: Vaa kwa staha. Epuka mavazi yanayoacha sehemu kubwa ya mwili wazi unapotembea mitaani au unapoingia katika ofisi za umma.
3. Huduma za Chakula: Migahawa mingi inayomilikiwa na Waislamu itafungwa wakati wa mchana na kufunguliwa wakati wa futari. Hata hivyo, hoteli kubwa na migahawa katika maeneo ya kitalii itaendelea kutoa huduma kwa siri au ndani ya majengo ili wasiokua Waislamu wapate chakula.
4. Mabadiliko ya Muda: Baadhi ya ofisi zinaweza kufunga mapema kidogo (kama saa 9:00 au 10:00 alasiri) ili kuwaruhusu wafanyakazi kwenda kufanya maandalizi ya futari na kuepuka msongamano wa magari (traffic jam) ambao huwa mkubwa sana kuelekea saa ya kufuturu.
5. Pombe: Mauzo ya pombe yanaweza kupungua au kusitishwa katika baadhi ya maeneo, hasa Zanzibar, ambapo baadhi ya baa hufungwa kabisa mchana wakati wa mwezi huu.

Je, Kuanza kwa Ramadhani ni Siku ya Pumziko (Public Holiday)?

Hili ni swali linaloulizwa na wengi. Nchini Tanzania, siku ya kuanza kwa Ramadhani SIYO siku ya mapumziko ya kitaifa (public holiday). Shule, ofisi za serikali, benki, na biashara binafsi huendelea na kazi kama kawaida.

Hata hivyo, kuna mabadiliko katika utendaji: Saa za Kazi: Ofisi nyingi za serikali na baadhi ya kampuni binafsi hupunguza saa za kazi. Kwa mfano, badala ya kufunga saa 11:30 jioni, wanaweza kuruhusu wafanyakazi kuondoka saa 9:30 au 10:00 alasiri ili wawahi kufuturu na familia zao. Biashara: Maduka mengi makubwa (malls) yanaweza kuwa na ratiba tofauti, yakifunga mchana na kufungua hadi usiku sana (kama saa 7:00 usiku) ili kuruhusu watu kufanya manunuzi baada ya swala ya usiku. Usafiri: Mabasi ya mikoani na usafiri wa mjini (Daladala/Mwendokasi) huendelea na kazi, lakini jioni kuelekea saa 12:00, usafiri unaweza kuwa mgumu kwani madereva wengi pia wanakuwa wanawahi kufuturu.

Siku ambazo ni za mapumziko rasmi nchini Tanzania zinazohusiana na mwezi huu ni Eid al-Fitr, ambayo huadhimisha mwisho wa Ramadhani. Eid inatarajiwa kuwa tarehe 18 na 19 Machi 2026. Siku hizo mbili ni sikukuu za kitaifa ambapo nchi nzima husimama kusherehekea.

Hitimisho

Kuanza kwa Ramadhani nchini Tanzania ni zaidi ya mabadiliko ya ratiba ya chakula; ni mabadiliko ya moyo na roho. Ni kipindi ambacho nchi huonyesha sura yake ya upole, uvumilivu, na ukarimu. Kwa wale watakaokuwa nchini tarehe February 18, 2026, watajionea wenyewe jinsi jamii inavyoungana katika imani na utamaduni.

Maandalizi ya kiroho na kimwili ni muhimu. Kwa wafanyabiashara, ni wakati wa kuhakikisha huduma zinapatikana kwa bei nafuu bila kuwanyonya walaji. Kwa waumini, ni wakati wa kujiandaa kwa ajili ya mwezi utakaobadilisha maisha yao. Tunapoelekea mwaka 2026, matarajio ni kwamba Ramadhani italeta amani na utulivu zaidi katika nchi ya Tanzania.

Tunawatakia Waislamu wote nchini Tanzania na kote duniani Ramadhani Kareem pindi mwezi utakapofika!