Navruz Celebration

Наврӯз: Ҷашни эҳёи табиат ва соли нави аҷдодӣ дар Тоҷикистон

Наврӯз дар Тоҷикистон на танҳо як ҷашни тақвимӣ, балки рамзи зиндашавии табиат, пирӯзии рӯшноӣ бар торикӣ ва оғози соли нави хуршедӣ мебошад. Ин ҷашн, ки решаҳои он ба ҳазорсолаҳо пеш, ба замони Зардуштиён ва тамаддуни ориёӣ бармегардад, имрӯз ҳамчун мероси гаронбаҳои ниёгон дар дили ҳар як тоҷикистонӣ ҷой дорад. Вақте ки офтоб ба бурҷи Ҳамал ворид мешавад ва шабу рӯз баробар мегардад, дар сарзамини кӯҳсори Тоҷикистон нафаси тозаи баҳор эҳсос мешавад. Қуллаҳои барфпӯши кӯҳҳо таҳти шуои офтоби баҳорӣ об мешаванд ва гули сиёҳгӯш — нахустин муждарасони баҳор — дар доманакӯҳҳо намоён мегардад.

Дар Тоҷикистон Наврӯзро бо шукӯҳу шаҳомати хос ҷашн мегиранд. Ин айёмест, ки одамон кинаву кудуратро аз дилҳо берун мекунанд, либоси нав мепӯшанд ва ба дидори хешу табор мераванд. Барои мардуми тоҷик Наврӯз иди ваҳдат ва ҳамбастагӣ аст. Ҳар як хонадон бо омодагии махсус ба пешвози ин ҷашн мебарояд: аз тоза кардани манзил ва саҳни ҳавли то пухтани таомҳои миллӣ, ки ҳар кадоме маънои рамзии худро дорад. Наврӯз иди кишоварзон низ ҳаст, зеро маҳз дар ҳамин рӯзҳо деҳқон бо нияти нек аввалин донаро ба замин мепошад.

Ин ҷашн дар Тоҷикистон мақоми давлатӣ дошта, аз ҷониби ЮНЕСКО ҳамчун Мероси фарҳангии ғайримоддии башарият эътироф шудааст. Соли 2010 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 21-уми мартро ҳамчун "Рӯзи байналмилалии Наврӯз" эълон кард, ки ин аз аҳамияти ҷаҳонии ин суннати деринаи тоҷикон ва дигар мардумони ҳавзаи Наврӯз гувоҳӣ медиҳад. Дар Тоҷикистон Наврӯз на танҳо як рӯз, балки чанд рӯз пайваста бо сайругаштҳои оммавӣ, мусобиқаҳои варзишӣ ва консертҳои идона таҷлил мегардад.

Наврӯз дар соли 2026

Дар соли 2026, ҷашни Наврӯз дар Тоҷикистон бо шукӯҳи ҳамешагӣ таҷлил хоҳад шуд. Мувофиқи тақвим, рӯзи асосии ҷашн ба:

Сана: March 21, 2026 Рӯзи ҳафта: Saturday

• Вақти боқимонда: То оғози ҷашн 77 рӯз боқӣ мондааст.

Наврӯз ҷашнест, ки таърихи он ба ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ вобаста аст. Лаҳзаи воқеии эътидоли баҳорӣ (баробаршавии шабу рӯз) дар соли 2026 санаи 20-уми март, соати 14:46:20 ба вақти UTC рост меояд. Аммо дар Тоҷикистон тибқи анъана ва қонунгузорӣ, ҷашнҳои асосӣ аз 21-уми март оғоз мешаванд. Ин сана собит аст ва ҳар сол дар ҳамин рӯз таҷлил мегардад, зеро он оғози соли нави шамсӣ мебошад.

Таърих ва пайдоиши Наврӯз

Решаҳои Наврӯз ба умқи таърих, ба замонҳои асотирии Пешдодиён ва Каёниён мерасад. Тибқи ривоятҳои "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ, бунёдгузори ин ҷашн шоҳ Ҷамшед мебошад. Мегӯянд, ки Ҷамшед тахте сохт ва дар он нишаста, ба сӯи осмон парвоз кард ва он рӯз рӯзи нав буд, ки хуршед дар он дурахши дигар дошт. Мардум он рӯзро "Рӯзи Нав" ё "Наврӯз" номиданд.

Дар давраи Ҳахоманишиён ва Сосониён, Наврӯз бошукӯҳтарин ҷашни давлатӣ маҳсуб меёфт. Шоҳон дар ин рӯз мардумро ба ҳузур мепазируфтанд, андозҳоро сабук мекарданд ва маросимҳои бошукӯҳ баргузор менамуданд. Ҳатто пас аз омадани ислом ба Осиёи Марказӣ, Наврӯз мавқеи худро гум накард. Баръакс, он бо унсурҳои фарҳангии нав омехта шуда, ҳамчун ҷашни миллӣ ва мардумӣ боқӣ монд.

Дар замони шӯравӣ кӯшишҳои зиёде барои манъ кардани Наврӯз сурат гирифтанд, зеро онро "ҷашни динӣ" меҳисобиданд. Аммо мардуми тоҷик ин суннатро дар зеҳн ва хонаводаҳои худ зинда нигоҳ доштанд. Пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991, Наврӯз дар Тоҷикистон эҳёи дубора ёфт ва имрӯз ҳамчун рамзи ҳувияти миллӣ ва эҳёи фарҳанги бостонӣ шинохта мешавад.

Суннатҳо ва маросимҳои Наврӯзӣ

Ҷашни Наврӯз дар Тоҷикистон аз маросимҳои мухталиф иборат аст, ки ҳар кадоме аз омодагӣ ба баҳор ва орзуҳои нек барои сол хабар медиҳанд.

1. Хонатаконӣ ва покизагӣ

Пеш аз фарорасии Наврӯз, ҳар як оила ба "хонатаконӣ" машғул мешавад. Ин маънои на танҳо тоза кардани хонаву дар, балки шустани қолинҳо, пардаҳо ва либосҳоро дорад. Мардум боварӣ доранд, ки агар солро дар хонаи ифлос пешвоз гирӣ, нобарориҳо дар давоми сол ҳамроҳат хоҳанд буд. Инчунин, тоза кардани ҷӯйборҳо ва шинондани ниҳолҳо дар ҳашарҳои дастаҷамъона аз суннатҳои муҳими ин айём аст.

2. Дастархони Наврӯзӣ: "Ҳафтсин" ва "Ҳафтшин"

Яке аз рукнҳои асосии ҷашн ороиши дастархони идона аст. Дар Тоҷикистон бештар ороиши Хонча маъмул аст. Дар маркази он "Саманак" меистад, ки рамзи сабзиш ва баракат аст.

• Ҳафтсин: ҳафт чизе, ки номашон бо ҳарфи "С" оғоз мешавад (Сумнак, Сипанд, Себ, Сир, Сарка, Санҷид, Сабза).
• Ҳафтшин: ҳафт чизе, ки бо ҳарфи "Ш" оғоз мешавад (Ширинӣ, Шакар, Шер, Шона, Шамъ, Шароб (дар маънои оби ангур ё шарбат), Шер (шир)).

Дар рӯи дастархон инчунин оина, шамъ (рамзи рӯшноӣ), тухмҳои рангшуда (рамзи пайдоиши ҳаёт) ва зарфи об бо барги бед гузошта мешавад.

3. Суманакпазӣ

Суманак — маликаи таомҳои Наврӯзӣ аст. Он аз гандуми сабзида омода карда мешавад. Ин як маросими дастаҷамъона аст, ки маъмулан занҳо шаб то саҳар дар гирди дег ҷамъ омада, суруд мехонанд, рақс мекунанд ва бо навбат дегро мекобанд. Ҳангоми кофтани суманак, ҳар кас нияти нек мекунад. Дар охир ба дег ҳафт дона сангча меандозанд, ки ҳангоми тақсим кардани суманак ба кӣ барояд, нишонаи бахту иқболи баланд дар он сол аст.

4. Гулгардонӣ ва Бойчечак

Кӯдакон ва наврасон ба кӯҳҳо баромада, гули бойчечак (сиёҳгӯш) мечинанд ва хона ба хона гашта, аз омадани баҳор мужда мерасонанд. Онҳо суруди "Бойчечак"-ро мехонанд ва соҳибони хона ба онҳо ширинӣ ё маблағ медиҳанд.

Бозиҳои варзишӣ ва сайругаштҳо

Наврӯз дар Тоҷикистон бе бозиҳои миллии варзишӣ тасаввурнашаванда аст. Дар тамоми шаҳру ноҳияҳо, махсусан дар деҳот, мусобиқаҳои зерин баргузор мешаванд:

• Гӯштингирӣ: Маъмултарин намуди варзиш дар Наврӯз. Паҳлавонони маҳаллӣ ва меҳмонон барои ба даст овардани ҷоизаҳои гаронбаҳо (аз қолин то мошин) қувваозмоӣ мекунанд.
• Бузкашӣ (Улоқ): Ин бозии ҷасурон дар майдонҳои васеъ баргузор мешавад. Савораҳои моҳир кӯшиш мекунанд, ки лошаи бузро ба марра расонанд. Ин бозӣ рамзи чолокӣ ва нерӯ аст.
• Човганбозӣ ва Пойга: Мусобиқаҳои аспдавонӣ, ки ҳамеша тамошобини зиёдеро ҷалб мекунанд.

Дар боғҳои фарҳангиву фароғатии шаҳри Душанбе, ба мисли Боғи Ирам ё Боғи Рӯдакӣ, намоишгоҳҳои ҳунарҳои мардумӣ, идвораҳои гулҳо (Иди Гулгашт) ва консертҳои ситораҳои санъат баргузор мешаванд.

Маслиҳатҳои амалӣ барои сайёҳон дар соли 2026

Агар шумо нақша доред, ки Наврӯзи соли 2026-ро дар Тоҷикистон гузаронед, ин нуктаҳоро ба назар гиред:

1. Обу ҳаво: Моҳи март дар Тоҷикистон тағйирёбанда аст. Дар водиҳо (Душанбе, Хуҷанд) ҳаво мулоим аст (10-18 дараҷа), аммо боришоти борон зиёд мешавад. Дар кӯҳҳо (Помир, водии Рашт) ҳанӯз сард аст ва эҳтимоли барф вуҷуд дорад. Либосҳои гуногун ва чатрро ҳамроҳ гиред.
2. Ҷойгиршавӣ: Наврӯз мавсими авҷи сайёҳӣ аст. Меҳмонхонаҳо дар Душанбе ва дигар шаҳрҳои калон метавонанд зуд пур шаванд, бинобар ин қаблан ҷой фармоиш диҳед.
3. Муошират: Мардуми тоҷик бисёр меҳмоннавозанд. Агар шуморо ба сари дастархони Наврӯзӣ даъват кунанд, рад накунед — ин нишони эҳтиром аст. Ҳангоми вохӯрӣ "Наврӯз муборак!" ё "Иди Наврӯз ба хайр бошад!" гуфтан кифоя аст.
4. Таомҳо: Ҳатман суманак, оши палав ва шӯрборо бичашед. Дар ин рӯзҳо таомҳо бо гиёҳҳои тару тозаи баҳорӣ омода мешаванд, ки хеле болаззат ва фоиданоканд.
5. Нақлиёт: Нақлиёти ҷамъиятӣ кор мекунад, аммо дар рӯзҳои ҷашн баъзе кӯчаҳои марказӣ барои сайругашт баста мешаванд. Барои сафар ба мавзеъҳои бузкашӣ, ки маъмулан дар канори шаҳрҳоянд, таксӣ беҳтарин интихоб аст.

Вазъияти ҳуқуқии ҷашн: Рӯзи истироҳат

Наврӯз дар Тоҷикистон ҷашни расмии давлатӣ ва рӯзи истироҳат ба ҳисоб меравад. Тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои идун", одатан аз 21 то 24-уми март рӯзҳои истироҳат эълон карда мешаванд.

• Корхонаҳо ва идораҳо: Тамоми идораҳои давлатӣ, бонкҳо, мактабҳо ва донишгоҳҳо баста мебошанд.
• Хизматрасонӣ: Мағозаҳои хӯрокворӣ, бозорҳо ва марказҳои дилхушӣ одатан кор мекунанд, вале бозорҳои калон дар рӯзи аввали ҷашн (21-уми март) метавонанд баста бошанд ё вақти кориашонро кам кунанд.
• Нақлиёт: Нақлиёти байнишаҳрӣ ва фурудгоҳҳо тибқи реҷаи муқаррарӣ фаъолият мекунанд, аммо тавсия дода мешавад, ки чиптаҳоро пешакӣ харед.

Наврӯз дар Тоҷикистон на танҳо як рӯзи истироҳат, балки рӯҳияи миллат аст. Ин ҷашнест, ки гузаштаро бо оянда пайванд медиҳад ва ба ҳар як сокини ин сарзамин умеду шодӣ мебахшад. Дар соли 2026, Наврӯз боз як бори дигар имконият медиҳад, ки мо зебоии табиат ва асолати фарҳангии худро эҳсос намоем.

Наврӯзатон муборак бошад!