Genocide Against the Tutsi Memorial Day

Rwanda • April 7, 2026 • Tuesday

94
Days
18
Hours
25
Mins
00
Secs
until Genocide Against the Tutsi Memorial Day
Africa/Kigali timezone

Holiday Details

Holiday Name
Genocide Against the Tutsi Memorial Day
Country
Rwanda
Date
April 7, 2026
Day of Week
Tuesday
Status
94 days away
About this Holiday
Genocide Against the Tutsi Memorial Day is a public holiday in Rwanda

About Genocide Against the Tutsi Memorial Day

Also known as: Kwibuka

Kwibuka: Umunsi wo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda

Umunsi wo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, uzwi cyane ku izina rya Kwibuka, ni igihe cy’ingenzi cyane mu mateka y’u Rwanda, kigamije guha icyubahiro abasaga miriyoni bishwe bazira uko bavutse mu minsi ijana gusa mu mwaka wa 1994. Uyu munsi ntabwo ari umunsi w’ikiruhuko usanzwe, ahubwo ni igihe cy’isanamitima, gusubiza amaso nyuma, no guha icyubahiro inzirakarengane. Ku itariki ya 7 Mata buri mwaka, u Rwanda n’isi yose bihagarara kugira ngo bibuke amahano yabaye, ariko nanone hagamijwe kwiyubaka no kureba ejo hazaza heza harangwa n’ubumwe n’ubwiyunge.

Iki gihe kirangwa n’agahinda kenshi ariko nanone n’icyizere cy’uko ibyabaye bitazongera kubaho ukundi ("Never Again"). Mu gihugu hose, amabendera yururutswa kugeza hagati, kandi ibikorwa by’ibyishimo nk’ibirori cyangwa imiziki isakuza birahagarikwa. Ni igihe cyo kuzirikana ubutwari bw’abarokotse, kwunamira abazize jenoside, no gushimira abagize uruhare mu guhagarika ayo mahano. Kwibuka ni inkingi ikomeye y’ubumwe bw’Abanyarwanda, aho abaturage bose bafatanya mu rugendo rwo komora inguma zatewe n’amateka mabi, biyemeza kubaka u Rwanda rushya ruzira amacakubiri.

Uyu munsi ufite umwihariko ukomeye kuko ari wo utangiza iminsi ijana yo kwibuka, ihwanye n’igihe jenoside yamaze (kuva muri Mata kugeza muri Nyakanga). Mu gihe cy’ijana, u Rwanda rwinjira mu bihe bidasanzwe byo kwibuka ku nzego zose, kuva mu midugudu kugeza ku rwego rw’igihugu. Ni igihe cyo kwigisha abato amateka nyakuri kugira ngo batazayobywa n’ingengabitekerezo ya jenoside, no kwibutsa isi ko u Rwanda rwiyubatse rukava mu mwijima rukajya mu mucyo.

Igihe uyu munsi uzabera mu mwaka wa 2026

Muri uyu mwaka wa 2026, umunsi wo kwibuka uzizihizwa ku buryo bukurikira:

Umunsi: Tuesday Itariki: April 7, 2026 Hasigaye iminsi: 94 kugira ngo uyu munsi ube.

Itariki ya 7 Mata ni itariki idahinduka buri mwaka (fixed date), kuko ari yo tariki jenoside yatangiriyeho mu mwaka wa 1994, nyuma y’iraswa ry’indege yari itwaye uwari Perezida Juvénal Habyarimana ku mugoroba wo ku itariki ya 6 Mata. Kuva icyo gihe, iyi tariki yabaye ikimenyetso cy’itangira ry’icuraburindi ryagwiririye u Rwanda.

Amateka n’Inkomoko y’Umunsi wo Kwibuka

Amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi afite imizi mu macakubiri yabibwe n’abakoloni maze agakuzwa n’ubutegetsi bubi bwa repubulika ya mbere n’iya kabiri. Ku itariki ya 7 Mata 1994, nibwo ubwicanyi bwateguwe n’ubutegetsi bw’abahezanguni b’Abahutu bwatangiye gushyirwa mu bikorwa mu gihugu hose. Interahamwe, ingabo za Leta (FAR), n’abaturage bashishikajwe n’ingengabitekerezo y’urwango batangiye kwica Abatutsi babaziza uko bavutse, ndetse n’Abahutu bari bafite imyumvire itandukanye n’iy’ubutegetsi (moderate Hutus).

Mu minsi 100 gusa, abantu bari hagati ya 800,000 na miriyoni imwe barishwe mu buryo bw’indengakamere. Hakoreshejwe imipanga, amacumu, inyundo, n’imbunda. Radiyo RTLM yakoreshejwe mu gukwirakwiza urwango, aho Abatutsi bagereranywaga n’"inyenzi" zigomba gutsembwa. Jenoside yahagaritswe n’ingabo zari iza RPF-Inkotanyi ziyobowe na Paul Kagame muri Nyakanga 1994.

Mu mwaka wa 2003, Inteko Ishinga Amategeko y’Umuryango w’Abibumbye (UN) yemeje ko itariki ya 7 Mata iba Umunsi Mpuzamahanga wo Kuzirikana Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda. Ibi byakozwe kugira ngo isi yose izirikane ayo mahano kandi yirinde ko hari ahandi yazongera kuba. Mu Rwanda, uyu munsi washyizweho nka gahunda y’igihugu ihoraho yo guha agaciro abishwe no gufasha abarokotse.

Uko uyu munsi wizihizwa n’imigenzo iwuranga

Kwibuka mu Rwanda bikorwa mu buryo bwiyubashye kandi burangwa n’ituze. Ntabwo ari igihe cy’ibirori, ahubwo ni igihe cy’icyunamo. Dore ibikorwa by’ingenzi biranga uyu munsi:

1. Gucana urumuri rw’icyizere (Flame of Remembrance)

Ku rwego rw’igihugu, Perezida wa Repubulika n’abandi bayobozi bakuru cyangwa abashyitsi b’icyubahiro bacanira urumuri rw’icyizere ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi. Urwo rumuri rumara iminsi 100 rwaka, rukaba rusobanura ko nubwo habaye umwijima w’icuraburindi, u Rwanda rwabonye umucyo n’icyizere cy’ejo hazaza.

2. Gushyira indabo ku mva

Imiryango y’ababuze ababo, inshuti, n’abayobozi basura inzibutso zitandukanye ziri mu gihugu kugira ngo bashyire indabo ku mva zishyinguyemo imishumi y’abazize jenoside. Iki ni igikorwa cyo kubaha abacu bishwe, tubereka ko tutabagiwe kandi ko tubazirikana.

3. Ibiganiro n’ubuhamya

Muri iki gihe, habaho ibiganiro byibanda ku mateka ya jenoside, uburyo yateguwe, n’uko yashyizwe mu bikorwa. Abarokotse batanga ubuhamya bw’uburyo bwarokotse, ibyo banyuzemo, n’uburyo biyubatse nyuma y’amateka akomeye. Ibi bifasha mu kurwanya abahakana n’abapfobya jenoside.

4. Ijoro ryo Kwibuka (Vigil)

Mu nzego zitandukanye, habaho ijoro ryo kwibuka aho abantu baterana, bagacana itara cyangwa buji, bagatega amatwi indirimbo zo kwibuka n’imivugo, bakibuka ababo bishwe. Ni igihe cy’isengesho n’isanamitima.

5. Guhagarika imyidagaduro

Muri icyo cyumweru cy’icyunamo (kuva tariki 7 kugeza 13 Mata), utubari, utubyiniro, n’ibindi birori bihuza abantu mu buryo bw’ibyishimo birafungwa cyangwa bigahagarikwa. Radiyo na Televiziyo bikina gusa indirimbo n’ibiganiro bijyanye no kwibuka.

Inzibutso z’ingenzi n’ahantu nyaburanga ho gusura

U Rwanda rufite inzibutso nyinshi, ariko hari izashyizwe mu murage w’isi wa UNESCO kubera amateka yihariye zifite:

Urwibutso rwa Kigali (Gisozi): Aha hashyinguye imishumi y’abantu barenga 250,000. Rufite inzu ndangamurage isobanura amateka ya jenoside mu buryo burambuye. Urwibutso rwa Nyamata: Ni kiliziya yiciwemo abantu benshi bari bahungiyemo bazi ko ari ahantu hatagatifu. Kugeza ubu, imyenda n’ibikoresho by’abishwe biracyahari nka gihamya. Urwibutso rwa Murambi: Ruherereye mu majyepfo, ruzwi cyane kuko rurimo imishumi y’abantu yafashwe neza (preserved) kugira ngo isi ibone ubukana bw’ubwicanyi bwakoreshejwe. Urwibutso rwa Bisesero: Ruherereye mu Karere ka Karongi, rwibukirwa kuri ubutwari bw’Abasesero bagerageje kwirwanaho bakoresheje amabuye n’amacumu mu gihe cy’iminsi 100.

Inama ku banyamahanga n’abasura u Rwanda muri iki gihe

Niba uri umushyitsi mu Rwanda mu gihe cya Kwibuka, ni ngombwa kubahiriza imigenzo n’imyitwarire ikwiriye iki gihe:

  1. Imyambarire: Ambara mu buryo bwiyubashye. Imyenda y’imikara cyangwa iineza (purple) niyo ikunze gukoreshwa cyane nk’ikimenyetso cy’icyunamo. Irinda kwambara imyenda ifite amabara ateye ishema cyane cyangwa igaragaza ubushabatsi.
  2. Imyitwarire: Irinde guseka cyane mu ruhame, kuvugira hejuru, cyangwa gukora ibikorwa bigaragaza ibyishimo birenze. Ni igihe cy’akababaro ku Banyarwanda benshi, bityo rero kwicisha bugufi ni ingenzi.
  3. Gufasha abagize ihungabana: Muri ibi bihe, hashobora kubaho abantu bagira ihungabana (trauma) mu gihe cy’ibiganiro cyangwa ubuhamya. Niba ubonye umuntu urimo kurira cyangwa ufite ikibazo, mureke abashinzwe ubutabazi (red cross cyangwa abajyanama b’ubuzima) bamufashe, cyangwa ugaragaze impuhwe mu mutuzo.
  4. Kwiga amateka: Ni igihe cyiza cyo gusoma no kwiga ku mateka y’u Rwanda. Kwirinda amagambo apfobya cyangwa ahakana jenoside ni itegeko mu Rwanda, kandi ni icyaha gihanwa n’amategeko.
  5. Kwitabira ibikorwa: Niba utumiwe mu kiganiro cyangwa ijoro ryo kwibuka, bitabire mu mutuzo kandi utege amatwi. Ni uburyo bwiza bwo kwifatanya n’Abanyarwanda mu rugendo rwabo.

Ese uyu munsi ni ikiruhuko rusange?

Yego, itariki ya 7 Mata ni ikiruhuko rusange (Public Holiday) mu Rwanda.

Ibifunga: Ibiro bya Leta, amashuri, amabanki, n’ibigo by’ubucuruzi byinshi birafunga kugira ngo abakozi bashobore kwitabira ibikorwa byo kwibuka mu midugudu yabo cyangwa ku rwego rw’igihugu. Ibiguma bifunguye: Serivisi z’ubuzima (ibitaro), umutekano (polisi), n’izindi serivisi z’ibanze zikomeza gukora ariko mu buryo buciriritse. Amahoteli n’amaresitora bimwe na bimwe bishobora gukomeza gukora, ariko ntibiba byemewe gucuranga umuziki cyangwa gukora ibirori. Ingendo: Imidoka zitwara abantu zirakomeza gukora ariko zishobora kuba nkeya ugereranyije n’indi minsi. Hashobora nanone kubaho amagenzura y’umutekano yiyongereye kugira ngo umutekano w’abantu n’ibintu ube wizewe muri iki gihe cy’icyunamo.

Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi ni igihe cyo guhagarara hamwe nk’umuryango mugari, twubaka u Rwanda ruzira amacakubiri, rurangwa n’amahoro, ubumwe, n’iterambere rirambye. Ni inshingano ya buri Munyarwanda n’inshuti y’u Rwanda kuzirikana aya mateka kugira ngo ejo hazaza hazabe heza kurusha hashize.

Frequently Asked Questions

Common questions about Genocide Against the Tutsi Memorial Day in Rwanda

Umunsi wo Kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe abatutsi uzaba ku wa Tuesday, tariki ya April 7, 2026. Hasigaye iminsi 94 ngo uyu munsi ugera, aho Abanyarwanda n'isi yose bazaba bunamira inzirakarengane zazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Iki gihe kiba ari icyo kuzirikana amateka mabi yaranze u Rwanda no gufata mu mugongo abarokotse.

Yego, tariki ya 7 Mata ni ikiruhuko rusange mu Rwanda hose. Inzego za leta, amashuri, n'ibigo by'ubucuruzi byinshi biba bifunze kugira ngo abaturage babone umwanya wo kwitabira ibiganiro no kwibuka ku nshuro ya mbere. Ni itangiriro ry'icyumweru cy'icyunamo ndetse n'iminsi 100 yo kwibuka, aho imirimo imwe n'imwe y'ingenzi ishobora gukomeza ariko mu buryo buciriritse cyane bitewe n'imiterere y'uyu munsi.

Ijambo 'Kwibuka' risobanura gufata umwanya wo kuzirikana ibyabaye. Uyu munsi ufite akamaro kadasanzwe kuko wibuka abasaga miliyoni bishwe mu minsi 100 gusa muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Ni umwanya wo guha icyubahiro inzirakarengane, kwigisha abato amateka kugira ngo 'Ntabwo ukundi' bibe impamo, no kurwanya ihakana n'ipfobya rya Jenoside hagamijwe kubaka ubumwe n'ubwiyunge mu banyarwanda.

Ibikorwa by'ingenzi biranga uyu munsi birimo gucana urumuri rw'icyizere ku rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi, ruzakomeza kwaka mu minsi 100. Habaho kandi gushyira indabo ku mbuga zishyinguyemo imiryango, kumva ubuhamya bw'abacitse ku icumu, n'ijambo ry'Umukuru w'Igihugu. Muri iki gihe, ntihabaho ibirori, imyidagaduro, cyangwa umuziki usanzwe, ahubwo biba ari ibihe by'icyunamo n'isengesho.

Uyu munsi ushingiye ku itangira rya Jenoside yakorewe Abatutsi ku tariki ya 7 Mata 1994, nyuma y'ihanurwa ry'indege yari itwaye Perezida Juvénal Habyarimana. Interahamwe n'ingabo za Leta y'icyo gihe zahise zitangira kwica Abatutsi hirya no hino mu gihugu bakoresheje imipanga n'izindi ntwaro gakondo. Umuryango w'Abibumbye waje kwemeza uyu munsi nk'umunsi mpuzamahanga wo kuzirikana kuri iyi Jenoside kugira ngo isi yose itazibagirwa ayo mashyano.

Abashyitsi basabwa kwitwararika no kubaha icyunamo. Ni byiza kwambara imyenda yihishira kandi ifite amabara atari ay'ibirori (cyane cyane umukara cyangwa iineza/mauve). Bagomba kwirinda guseka cyane mu ruhame cyangwa gukora ibikorwa by'imyidagaduro bishobora kubonwa nko kutubaha abari mu kiriyo. Gusura inzibutso nka Kigali Genocide Memorial, Nyamata, cyangwa Murambi ni uburyo bwiza bwo gusobanukirwa amateka no kwifatanya n'Abanyarwanda.

U Rwanda rufite inzibutso zanditse mu murage w'isi wa UNESCO zirimo urwa Nyamata, Murambi, Bisesero, n'urwa Gisozi mu mujyi wa Kigali. Urwibutso rwa Kigali ruri ku Gisozi rurimo imibiri y'abasaga 250,000 kandi rufite inzu y'amateka isobanura byimbitse uko Jenoside yateguwe n'uko yashyizwe mu bikorwa. Gusura aya hantu bitanga ishusho nyayo y'ubugome bwakozwe n'uburyo igihugu cyongeye kwiyubaka.

Mu Rwanda, birabujijwe rwose gupfobya cyangwa guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi, kandi ibi ni icyaha gihanwa n'amategeko. Ntibyemewe gukoresha amagambo akurura amacakubiri cyangwa asebya abishwe n'abarokotse. Mu gihe cy'icyunamo, abantu bose basabwa kwirinda urusaku, ibirori by'ibyishimo birenze, n'ibindi bikorwa byose bishobora gukomeretsa imitima y'abari mu kiriyo cy'igihugu.

Historical Dates

Genocide Against the Tutsi Memorial Day dates in Rwanda from 2010 to 2025

Year Day of Week Date
2025 Monday April 7, 2025
2024 Sunday April 7, 2024
2023 Friday April 7, 2023
2022 Thursday April 7, 2022
2021 Wednesday April 7, 2021
2020 Tuesday April 7, 2020
2019 Sunday April 7, 2019
2018 Saturday April 7, 2018
2017 Friday April 7, 2017
2016 Thursday April 7, 2016
2015 Tuesday April 7, 2015
2014 Monday April 7, 2014
2013 Sunday April 7, 2013
2012 Saturday April 7, 2012
2011 Thursday April 7, 2011
2010 Wednesday April 7, 2010

Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.