Tsagaan Sar

Монгол түмний уламжлалт Цагаан сарын баяр: Учрал бэлгэдэл, өв соёл

Монголчуудын хувьд Цагаан сар бол зөвхөн хуанлийн шинэ жил биш, харин үндэсний ижилсэл, ёс заншил, гэр бүлийн хэлхээ холбоо, байгаль дэлхийтэйгээ харьцах гүн гүнзгий утга агуулгатай хамгийн том баяр юм. "Цагаан" хэмээх нэр нь сүү цагаан идээ, ариун тунгалаг сэтгэл, сайн сайхан бүхнийг бэлгэддэг бөгөөд өвлийн хахир хүйтнийг өнтэй давж, урин хавартай золгож буй баяр баясгалангийн илэрхийлэл болдог. Энэхүү баяраар хүмүүс өнгөрсөн оны алдаа оноогоо дүгнэж, ирж буй жилдээ аз жаргал, элбэг дэлбэг байхыг ерөөж, ахмад настнаа хүндэтгэн золгодог уламжлалтай.

Цагаан сарын мөн чанар нь эв эе, амар амгалан дээр тогтдог. Хэрүүл маргаан, муу муухай бодлыг тэвчин, бие биедээ чин сэтгэлийн халуун дулаан үгсийг харамгүй хайрладаг энэ өдрүүдэд Монгол орны өнцөг булан бүрт үндэсний дээл хувцасаараа гоёсон ард иргэд, хүүхэд багачуудын инээд хөөр цалгиж байдаг. Энэ бол нүүдэлчин соёл иргэншлийн амин сүнс, хэдэн мянган жилийн турш тасралгүй өвлөгдөж ирсэн агуу соёлын өв юм.

2026 оны Цагаан сар хэзээ болох вэ?

Монголчууд Цагаан сарын баярыг билгийн тооллоор буюу сарны мөчлөгт тулгуурлан тэмдэглэдэг учраас жил бүр өөр өөр өдөр тохиодог. Ихэвчлэн нэгдүгээр сарын сүүлээс гуравдугаар сарын эхэн үеийн хооронд болдог бөгөөд Төвөд болон бусад Азийн орнуудын цагаан сартай заримдаа давхцах, заримдаа зөрөх тохиолдол бий.

2026 онд Цагаан сарын шинийн нэгэн February 20, 2026-ны Friday гарагт тохиож байна. Одоогийн байдлаар энэхүү эрхэм баяр болоход 48 хоног үлдээд байна. Монгол Улсын Засгийн газраас шинийн нэгэн, хоёрсон, гуравны өдрүүдийг бүх нийтийн амралтын өдөр болгон зарладаг бөгөөд 2026 оны хувьд 2-р сарын 17-ноос 20-ны хооронд албан ёсны баярын өдрүүд үргэлжлэх юм.

Цагаан сарын түүхэн уламжлал ба үүсэл гарвал

Монголчуудын Цагаан сарын баяр маш эртний түүхтэй. Анх Хүннү гүрний үеэс үүсэлтэй гэж үздэг бөгөөд тухайн үед "Цагаан" хэмээн нэрлэдэггүй байжээ. Эрт цагт монголчууд намрын улиралд, цагаан идээ элбэгших үед шинэ жилээ тэмдэглэдэг байсан бөгөөд үүнийг "Сүүний баяр" гэж нэрлэдэг байсан тухай түүхэн сурвалжид тэмдэглэгдсэн байдаг.

Гэвч 13-р зуунд Их Монгол Улсыг байгуулсан Чингис хаан 1206 онд Цагаан сарыг хаврын эхэн сард тэмдэглэх зарлиг гаргаснаар энэхүү баяр нь төрт ёсны болон ард түмний нэгдмэл баяр болон хувирсан юм. Марко Поло өөрийн тэмдэглэлдээ Хубилай хааны ордонд Цагаан сарыг хэрхэн нүсэр тэмдэглэдэг байсан, хүмүүс бүгд цагаан хувцас өмсөж, бие биедээ бэлэг өгч, хаандаа цагаан морьд бэлэглэдэг байсан тухай гайхан бичсэн байдаг.

Социализмын үед буюу 20-р зууны дунд үед шашны болон хуучинсаг үзлийн илрэл гэж үзэн Цагаан сарыг хориглож байсан ч ард түмэн нууцаар тэмдэглэсээр ирсэн. Хожим "Нэгдэлчдийн баяр" нэрээр тэмдэглэж байгаад 1990 оны Ардчилсан хувьсгалын дараа Цагаан сар албан ёсоор сэргэж, Монгол түмний хамгийн хайртай үндэсний баяр болон эргэн ирсэн юм.

Баярын бэлтгэл ажил: Сарын өмнөөс эхлэх их ажил

Монголчууд "Цагаан сарын бэлтгэл" гэж нүсэр ажил хийдэг. Энэ нь зөвхөн идэж уух зүйл бэлдэх биш, харин ирж буй шинэ жилийг цэвэр цэмцгэр, өр ширгүй, элбэг дэлбэг угтах утгатай юм.

1. Гэр орноо цэвэрлэх: Битүүний өдрөөс өмнө гэр орныхоо бүх булан тохойг цэвэрлэж, тоос шорооноос нь салгадаг. Энэ нь хуучин оны муу муухай бүхнийг арилгаж, шинэ энергийг угтах бэлгэдэлтэй. Хөдөө орон нутагт малын хашаа саравчаа цэвэрлэж, мал сүргээ засаж янзалдаг.
2. Бууз чимхэх: Цагаан сарын гол хоол бол бууз юм. Дундаж айл хэдэн мянган бууз чимхэж, гадаа хөлдөөж бэлтгэдэг. Энэ ажилд төрөл садан, найз нөхдөөрөө цугларч тусалдаг нь баярын уур амьсгалыг эртнээс бүрдүүлдэг.
3. Ул боов ба идээн засах: Тавгийн идээ засах нь Цагаан сарын хамгийн чухал хэсэг. Хэвийн боов буюу ул боовыг сондгой тоотой үеэр (3, 5, 7, 9) өрж засдаг. Нас өндөр болох тусам үеийн тоо нэмэгддэг бөгөөд хамгийн дээд тал нь төрийн тэргүүн эсвэл 100-аас дээш настай буурлууд 9 үеэр засдаг. Боовны дээр цагаан идээ, чихэр жимсээр чимдэг.
4. Шинэ дээл хувцас: Баяраар өмсөх дээлээ шинээр оёулах эсвэл бэлэн авах нь Монголчуудын хувьд маш чухал. Энэ нь шинэ жилийг шинэ хувцастай, шинэлэг байдлаар угтахыг бэлгэддэг.

Битүүн: Хуучин оныг үдэх үдэш

Шинийн нэгний өмнөх оройг "Битүүн" гэж нэрлэдэг. Энэ үдэш сар огт харагддаггүй тул ийнхүү нэрлэсэн байна. Битүүний орой гэр бүлээрээ цугларч, битүүлэг хийдэг.

Идээ ундаа: Битүүний орой хонины ууц эсвэл өвчүү чанаж, тавгийн идээгээ засдаг. Хүмүүс цадтал хооллох ёстой гэж үздэг бөгөөд энэ нь ирэх жил өлсөж ундаасахгүй, элбэг дэлбэг байхыг бэлгэддэг. Ёс заншил: Гэрийнхээ тотгон дээр гурван ширхэг мөс, харгана тавьдаг. Энэ нь догшин бурхан Лхам бурхны хүлэг морийг ундаалах, өл залгах зориулалттай гэж үздэг. Мөн энэ орой унтахгүй байхыг хичээдэг бөгөөд хөзөр тоглох, шагай няслах зэргээр хөгжилдөн өнгөрүүлдэг. Цээрлэх зүйл: Битүүний орой хэрүүл хийх, уйлах, гадагшаа хог хаях, айлд хонохыг цээрлэдэг. Хүн бүр өөрийн гэртээ, халуун ам бүлээрээ байх ёстой.

Цагаан сарын ширээ маш баялаг байдаг. Бууз: Зочин бүрт халуун бууз өгдөг. Буузыг гараараа идэх нь монгол заншил юм. Цагаан идээ: Ааруул, өрөм, бяслаг зэрэг сүүн бүтээгдэхүүн ширээн дээр заавал байна. Айраг: Хэдийгээр өвлийн улирал ч гэлээ монголчууд зун нөөцөлсөн айргаа энэ баяраар дэлгэдэг.

• Нийслэл салат: Сүүлийн хэдэн арван жилд Орос соёлын нөлөөгөөр "Нийслэл салат" (Оливье салат) монгол айл бүрийн баярын ширээний салшгүй хэсэг болсон.

Жуулчдад зориулсан зөвлөмж (2026 оны 2-р сар)

Хэрэв та 2026 оны 2-р сарын 20-ны орчимд Монголд байх бол дараах зүйлсийг анхаараарай:

1. Цаг агаар: 2-р сар бол Монголд маш хүйтэн, заримдаа -20°C-аас -30°C хүрдэг. Тиймээс маш дулаан хувцаслах шаардлагатай.
2. Тээвэр ба Үйлчилгээ: Баярын эхний 3 хоногт ихэнх дэлгүүр, ресторан, зах худалдааны төвүүд хаалттай байна. Нийтийн тээвэр хязгаарлагдмал ажиллах тул төлөвлөгөөгөө эрт гаргаарай.
3. Зочлох: Хэрэв та Монгол айлд уригдвал энэ нь маш том нэр төрийн хэрэг юм. Золгохдоо малгайгаа өмсөж, ханцуйгаа буулгасан байх ёстой. Ахмад хүний тохойг доороос нь түшиж золгоорой.
4. Бэлэг: Айлд очихдоо жижиг бэлэг (чихэр, шоколад, дурсгалын зүйл) авч очих нь зүйтэй.
5. Үндэсний хувцас: Хэрэв та дээл өмсвөл Монголчууд маш их баярлах болно. Энэ нь тэдний соёлд хүндэтгэлтэй хандаж буйн илрэл юм.

Цагаан сар бол бүх нийтийн амралтын өдөр

Тийм ээ, Цагаан сар бол Монгол Улсын албан ёсны хамгийн том баяр бөгөөд бүх нийтээр амардаг. 2026 онд шинийн 1, 2, 3-ны өдрүүдэд төрийн байгууллагууд, сургууль, цэцэрлэг болон ихэнх хувийн хэвшлийнхэн амарна. Хүмүүс энэ цагийг төрөл төрөгсдөөрөө зочлох, хол байгаа ахмадуудаа эргэхэд зарцуулдаг.

Цагаан сар бол зөвхөн баяр биш, энэ бол Монгол хүмүүсийн зүрх сэтгэл дэх эв нэгдэл, ураг төрлийн хэлхээ холбоо, ирээдүйдээ итгэх итгэлийн баяр юм. "Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй" хэмээх ерөөл айл бүрт түгж, монгол түмэн маань амар амгалан, аз жаргалаар дүүрэн шинэ оноо угтдаг билээ.