Intellectual Property Day

Оюуны өмчийг хамгаалах дэлхийн өдөр: Монгол Улсад

Оюуны өмчийг хамгаалах дэлхийн өдөр бол хүн төрөлхтний бүтээлч сэтгэлгээ, инноваци, шинэ санаачилгыг алдаршуулах, түүний нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд гүйцэтгэх үүргийг олон нийтэд таниулах зорилготой онцгой өдөр юм. Монгол Улсын хувьд энэхүү өдөр нь зөвхөн мэргэжлийн хүрээнийхний баяр биш, харин үндэсний хэмжээнд инновацийн соёлыг төлөвшүүлэх, зохиогчийн эрх, патент, барааны тэмдгийн ач холбогдлыг иргэдэд ойлгуулах чухал платформ болдог. Бидний өдөр тутмын амьдралд ашиглаж буй гар утас, уншиж буй ном, сонсож буй хөгжим, хэрэглэж буй технологи бүр оюуны өмчийн хамгаалалтаар дамжин бидэнд хүрч байдаг билээ.

Монгол Улс Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагын (ДОӨБ) гишүүн орны хувьд энэхүү өдрийг жил бүр тогтмол тэмдэглэж ирсэн. Энэ өдөр нь бүтээлч хүмүүс, зохион бүтээгчид, бизнес эрхлэгчид болон урлаг соёлын зүтгэлтнүүдийн хөдөлмөрийг үнэлэх, тэдний эрх ашгийг хамгаалах хууль эрх зүйн орчныг сурталчлахад чиглэдэг. Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд Монголын залуучууд технологийн салбарт хүч үзэж, гарааны бизнес (startup) эрхлэх нь нэмэгдэж байгаа энэ үед оюуны өмчийн мэдлэг нь үндэсний өрсөлдөх чадварын гол үзүүлэлт болоод байна.

2026 оны Оюуны өмчийн өдөр хэзээ болох вэ?

Монгол Улсад болон дэлхий даяар Оюуны өмчийг хамгаалах өдрийг жил бүрийн 4 дүгээр сарын 26-ны өдөр тэмдэглэдэг. Энэхүү өдөр нь тогтмол бөгөөд жил бүр өөрчлөгддөггүй.

Огноо: April 26, 2026 Долоо хоногийн өдөр: Sunday Хүлээгдэж буй хугацаа: Энэхүү чухал өдөр болоход одоо 113 хоног үлдээд байна.

2026 онд энэхүү өдөр нь амралтын өдөр таарч байгаа хэдий ч холбогдох байгууллагууд болон мэргэжлийн холбоодын зүгээс төлөвлөсөн арга хэмжээнүүд нь өмнөх болон дараах өдрүүдэд нь үргэлжлэн зохион байгуулагдах төлөвтэй байна.

Түүхэн гарал үүсэл ба ач холбогдол

Оюуны өмчийг хамгаалах дэлхийн өдрийг тэмдэглэх санаачилгыг анх 2000 онд Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагын (WIPO) Ерөнхий ассамблейгаас гаргасан байдаг. Хятад болон Алжир улсын төлөөлөгчдийн гаргасан энэхүү санал нь олон улсын хэмжээнд дэмжлэг авч, 1970 оны 4 дүгээр сарын 26-ны өдөр "Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагыг байгуулах тухай конвенци" хүчин төгөлдөр болсон түүхэн үйл явдлыг бэлгэдэн энэ өдрийг сонгосон юм.

Монгол Улс 1979 онд Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагын гишүүнээр элссэн бөгөөд түүнээс хойш оюуны өмчийн салбарт олон улсын стандарт, гэрээ конвенциудыг дагаж мөрдөж ирсэн. Энэхүү өдрийг тэмдэглэх нь дараах хэд хэдэн чухал зорилготой:

1. Олон нийтийн мэдлэгийг дээшлүүлэх: Патент, зохиогчийн эрх, барааны тэмдэг, үйлдвэрлэлийн загвар нь бидний өдөр тутмын амьдралд хэрхэн нөлөөлдөг талаар иргэдэд мэдээлэл өгөх.
2. Бүтээлч сэтгэлгээг дэмжих: Шинэ санаа, бүтээл гаргаж буй хүмүүсийг урамшуулах, тэдний хөдөлмөрийг үнэлэх.
3. Хууль тогтоомжийг сурталчлах: Оюуны өмчийн зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх, хуурамч бараа бүтээгдэхүүний хор уршгийг таниулах.

2026 оны сэдэв: Инноваци ба Спорт

Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагаас жил бүр тодорхой нэг сэдвийг онцолдог. 2026 оны хувьд "Оюуны өмч ба спорт" (IP and Sports) гэсэн сэдвийг гол болгож байна. Энэ нь спортын салбар дахь технологийн дэвшил, брэнд хөгжүүлэлт болон өргөн нэвтрүүлгийн эрхийн асуудлуудыг хөндөх болно.

Монгол Улсын хувьд спортын салбарт өөрийн гэсэн онцлогтой. Үндэсний бөх, сур харваа, морин уралдаан зэрэг уламжлалт спортоос гадна орчин үеийн олимп, тивийн наадамд манай тамирчид өндөр амжилт үзүүлдэг. Спортын тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл, тамирчдын хувцас хэрэглэлийн загвар, спортын холбоодын брэнд логог хамгаалах зэрэг нь энэ жилийн баярын гол хэлэлцүүлэг байх болно. Мөн 2026 оны 5 дугаар сарын 7-нд Дархан хотод зохион байгуулагдах "Оюуны өмчийн эрх ба спортын брэнд" сэдэвт олон улсын бага хурал нь энэхүү тэмдэглэлт өдрийн үйл ажиллагааны үргэлжлэл болох юм.

Монголчууд хэрхэн тэмдэглэдэг вэ?

Монголд Оюуны өмчийн өдрийг төрийн болон төрийн бус байгуулагууд, их дээд сургуулиуд хамтран тэмдэглэдэг. Хэдийгээр энэ нь бүх нийтийн амралтын өдөр биш ч гэлээ, ач холбогдлын хувьд өндөрт тооцогддог.

Төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагаа

Монгол Улсын Оюуны өмчийн газар (ОӨГ) нь энэ өдрийн гол зохион байгуулагч юм. Тэд ихэвчлэн дараах ажлуудыг хийдэг: Нээлттэй хаалганы өдөр: Иргэдэд оюуны өмчийн бүртгэл, патентын талаар үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх. Шилдэг бүтээл шалгаруулах: Оны шилдэг зохион бүтээгч, шилдэг зохиогчийн эрх эзэмшигчдийг тодруулж, шагнал гардуулах. Хэлэлцүүлэг, семинар: Хууль эрх зүйн орчны шинэчлэл, оюуны өмчийн үнэлэмжийн талаар мэргэжилтнүүдийн уулзалт зохион байгуулах.

Боловсролын салбар

Их дээд сургуулиуд, ялангуяа Шинжлэх ухаан технологийн их сургууль (ШУТИС) болон Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС) зэрэг сургуулиуд оюутан залуусын дунд эрдэм шинжилгээний хурал, инновацийн үзэсгэлэн гаргадаг. Залуучуудын дунд видео бичлэгийн уралдаан эсвэл постер дизайны тэмцээнүүд зохиогдож, оюуны өмчийн ач холбогдлыг бүтээлчээр илэрхийлдэг.

Бизнес ба Соёл урлаг

Хувийн хэвшлийнхэн, тэр дундаа технологийн компаниуд өөрсдийн патентлагдсан бүтээгдэхүүнээ сурталчлах, брэнд хамгаалалтын талаар туршлага хуваалцах арга хэмжээ зохиодог. Соёл урлагийн салбарынхан зохиогчийн эрхийн зөрчил, "хулгайн" контентын эсрэг дуу хоолойгоо нэгтгэдэг уламжлалтай.

Уламжлал ба ёс заншил

Оюуны өмчийн өдөр нь эртний уламжлалт баяр биш учраас тусгайлсан хоол хүнс, хувцас хэрэглэлийн зан үйл байхгүй. Гэсэн хэдий ч Монголын соёлын өв, уламжлалт мэдлэгийг хамгаалах асуудал энэ өдөр хүчтэй яригддаг.

Жишээлбэл, Монгол үндэсний дээлний загвар, уламжлалт хээ угалз, монгол гэрийн бүтэц, ардын урлаг (хөөмий, морин хуур) зэргийг "Уламжлалт мэдлэг ба соёлын илэрхийлэл" гэсэн ангиллаар олон улсад хэрхэн хамгаалах, патентлах талаарх сэдэв нь Монгол дахь тэмдэглэлт өдрийн нэгэн өвөрмөц "өнгө төрх" юм. Энэ нь бидний өв соёл зөвхөн түүх биш, бас эдийн засгийн эргэлтэд орох боломжтой оюуны өмч гэдгийг сануулдаг.

Жуулчид болон гадаадын иргэдэд зориулсан мэдээлэл

Хэрэв та 2026 оны 4 дүгээр сарын 26-ны өдөр Монгол Улсад байхаар төлөвлөж байгаа бол дараах зүйлсийг анхаараарай:

1. Нийтийн тээвэр ба үйлчилгээ: Энэ өдөр нь бүх нийтийн амралтын өдөр биш тул банкууд, дэлгүүрүүд, ресторан болон төрийн байгууллагууд ердийн цагийн хуваарийн дагуу ажиллана. 2026 онд энэ өдөр Ням гарагт таарч байгаа тул байгууллагууд Ням гарагийн цагийн хуваариар ажиллах болно.
2. Арга хэмжээ: Улаанбаатар хотын төв талбай эсвэл томоохон их сургуулиудын орчимд инновацийн үзэсгэлэн, сурталчилгааны самбарууд байх магадлалтай. Олон нийтийг хамарсан том парад эсвэл баяр наадам болохгүй тул хотын хөдөлгөөнд ямар нэгэн саад учрахгүй.
3. Мэдээлэл авах: Хэрэв та оюуны өмчийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бол "Montsame" мэдээллийн агентлаг болон Оюуны өмчийн газрын цахим хуудсыг хянаж, тусгайлан зохион байгуулагдах семинар, уулзалтын талаар мэдээлэл авах боломжтой.
4. Спортын арга хэмжээ: Энэ жилийн сэдэв спорттой холбоотой тул Улаанбаатар хотын спортын ордон эсвэл цэнгэлдэх хүрээлэнгүүдэд брэнд сурталчилгааны сонирхолтой арга хэмжээнүүд зохиогдож магадгүй.

Энэ өдөр бүх нийтийн амралтын өдөр үү?

Үгүй, Оюуны өмчийг хамгаалах дэлхийн өдөр нь Монгол Улсын "Нийтээр тэмдэглэх баяр болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хууль"-д заасан бүх нийтийн амралтын өдөр биш юм.

Ажлын өдөр: Энэ өдөр бүх албан байгууллага, сургууль, цэцэрлэг ердийн хуваариар ажиллана. Худалдаа үйлчилгээ: Дэлгүүр, зах, худалдааны төвүүд ажиллах бөгөөд ямар нэгэн хязгаарлалт байхгүй.

• Замын хөдөлгөөн: Дугаарын хязгаарлалт ердийнхөөрөө үйлчилнэ (хэрэв ажлын өдөр таарвал).

Гэсэн хэдий ч, энэ өдөр нь оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг хүмүүс, эрдэмтэн мэргэд, зохион бүтээгчдийн хувьд мэргэжлийн баярын ач холбогдолтой тул байгууллага хамт олноороо тэмдэглэх, нэг нэгэндээ баяр хүргэх тохиолдол түгээмэл байдаг.

Дүгнэлт

2026 оны 4 дүгээр сарын 26-ны өдөр Монгол Улс дэлхий нийтийн хамт оюуны бүтээлч байдлыг дахин нэг удаа тунхаглан зарлах болно. Хэдийгээр энэ нь баяр наадам шиг нижгэр тэмдэглэгддэггүй ч, Монгол Улсын ирээдүйн хөгжил, эдийн засгийн бие даасан байдал, соёлын дархлаанд маш чухал үүрэгтэй өдөр юм. Инноваци бүрийг хамгаалж, бүтээгч бүрийг дэмжсэнээр бид илүү хөгжингүй, мэдлэгт суурилсан нийгмийг цогцлоож чадна.

Та өөрийн бүтээсэн шинэ санаа, бичсэн нийтлэл, зурсан зураг эсвэл зохиосон аппликейшн бүрээ оюуны өмч гэдгийг ухамсарлаж, түүнийгээ хамгаалах мэдлэгтэй болоход энэ өдрийн гол зорилго оршино. 2026 оны Оюуны өмчийн өдөр танд шинэ санаа, бүтээлч эрч хүч бэлэглэх болтугай!