Martyrs' Day

Malawi • March 3, 2026 • Tuesday

59
Days
18
Hours
24
Mins
17
Secs
until Martyrs' Day
Africa/Blantyre timezone

Holiday Details

Holiday Name
Martyrs' Day
Country
Malawi
Date
March 3, 2026
Day of Week
Tuesday
Status
59 days away
About this Holiday
Martyrs' Day is a public holiday in Malawi

About Martyrs' Day

Also known as: Martyrs' Day

Tsiku la Amartiri m'dziko la Malawi: Kukumbukira Ngatanyadza ndi Nsembe ya Ufulu

Tsiku la Amartiri (Martyrs' Day) ndi limodzi mwa masiku opatulika komanso olemekezeka kwambiri pa kalendala ya dziko la Malawi. Ili si tsiku lachisangalalo kapena maphwando aphokoso, koma ndi nthawi yosinkhasinkha, kulira, komanso kulemekeza miyoyo ya aMalawi olimba mtima omwe adataya miyoyo yawo polimbana ndi ulamuliro wa atsamunda a Chingerezi. Tsikuli limatikhumbutsa za mtengo wapatali umene makolo athu adalipira kuti ife lero tikhale ndi ufulu odzilamulira, ulemu, komanso mtendere m’dziko lathu la Malawi.

Chomwe chimapangitsa tsikuli kukhala lapadera ndi mzimu umodzi umene umagwirizanitsa aMalawi onse, mosatengera zipembedzo, mafuko, kapena zipani za ndale. Pa March 3 chaka chilichonse, dziko lonse limayimirira kaye kuti lilingalire za chipululu ndi masautso omwe anachitika mu 1959. Ndi tsiku limene mbiri ya Malawi imakhala yamoyo m’mitima ya anthu, kutilimbikitsa kuti tisaiwale kumene tinachokera komanso kuti tisonyeze kuyamikira kwa amene anadzala mbewu ya ufulu ndi magazi awo.

M'dziko la Malawi, Tsiku la Amartiri limadziwika ndi bata ndi ulemu waukulu. Zimenezi zimasiyanitsa tsikuli ndi masiku ena a tchuthi monga Tsiku la Ufulu (Independence Day), limene nthawi zambiri limakhala la zikondwerero ndi magule. Pa March 3, mpweya wa m’dziko muno umakhala wodzaza ndi mapemphero, nyimbo zachisoni zakutchalitchi, komanso nkhani za mbiri yakale zomwe cholinga chake ndi kuphunzitsa m'badwo watsopano za kufunika kwa kudziko.

Kodi Tsiku la Amartiri lili liti mu 2026?

Mu chaka cha 2026, Tsiku la Amartiri lidzachitika pa:

Tsiku: Tuesday Tsiku la mwezi: March 3, 2026 Masiku otsala: Kwatsala masiku 59 kuti tsikuli lifike.

Tsiku la Amartiri ndi tchuthi chomwe chili ndi tsiku lokhazikika pa March 3 chaka chilichonse. Komabe, malinga ndi malamulo a m’dziko la Malawi, ngati tsiku la March 3 litagwera pa Loweruka kapena Lamlungu, tchuthichi chimasunthidwa kupita pa nkhupakupa (Lolemba) lotsatira. Koma mu 2026, popeza likugwera pa Tuesday, lidzasungidwa pa tsiku lomwelo.

Mbiri ndi Chiyambi cha Tsiku la Amartiri

Kuti timvetsetse kufunika kwa tsiku lino, tiyenera kubwerera m'mbuyo m'chaka cha 1959, nthawi yomwe dziko la Malawi linkadziwika kuti Nyasaland. Pa nthawiyo, atsamunda a Chingerezi anali atakhazikitsa bungwe la "Central African Federation" mu 1953, lomwe linaphatikiza Nyasaland, Northern Rhodesia (Zambia), ndi Southern Rhodesia (Zimbabwe). AMalawi ambiri sankafuna bungweli chifukwa linkapatsa mphamvu zambiri azungu ochepa a ku Rhodesia ndipo linkalepheretsa Nyasaland kupeza ufulu wodzilamulira.

Chifukwa cha kusakhutira kumeneku, chipani cha Nyasaland African Congress (NAC), motsogozedwa ndi Dr. Hastings Kamuzu Banda yemwe anali atangobwera kumene m'dzikoli, chinayamba kulimbikitsa anthu kuti atsutse ulamuliro wa atsamunda. Anthu anayamba kuchita zionetsero m'madera osiyanasiyana a dziko lino.

Poona kuti zinthu zafika poipa, boma la atsamunda linakhazikitsa lamulo la chidzidzi (State of Emergency) usiku wa pa March 3, 1959, womwe unadziwika ndi dzina loti "Operation Sunrise." Pa usiku umenewu, atsogoleri ambiri a NAC anamangidwa ndi kutumizidwa m'ndende ku Southern Rhodesia. Koma chochitika choopsa kwambiri chinachitika ku Nkhata Bay.

Ku Nkhata Bay, gulu la anthu pafupifupi 1,000 amene analibe zida linafika padoko kuti lidzatsutse kumangidwa kwa atsogoleri awo omwe anali m'ngalawa yotchedwa MV Mpasa, yomwe inkawayembekezera kuti ipite nawo kundende. Asitikali a Chingerezi, poopa kuchuluka kwa anthuwo, anatsegula moto ndi kupha anthu osalakwa oposa 30 pa malowo. Padziko lonse la Malawi, anthu okwana 51 anaphedwa pa nthawi ya chipwirikitichi, ndipo anthu oposa 1,300 anamangidwa popanda mlandu.

Nsembe imene anthu anapereka pa March 3, 1959, inakhala chiyambi cha kutha kwa ulamuliro wa atsamunda. Monga mmene Dr. Hastings Kamuzu Banda ananenera mu 1974, tsiku limeneli linali lofunika kwambiri chifukwa popanda imfa za amartiriwa, Malawi sakanalandira ufulu wake mu 1964. Choncho, tsikuli linakhazikitsidwa kukhala la dziko lonse kuti tizikumbukira magazi omwe anadeka pofuna ufulu.

Momwe aMalawi Amasungira Tsikuli

Mchitidwe wa Tsiku la Amartiri m'dziko la Malawi ndi wosiyana kwambiri ndi tchuthi china chilichonse. Anthu amasonyeza ulemu m'njira zingapo:

1. Mapemphero ndi Misonkhano ya Zipembedzo

Ichi ndi chinthu chachikulu kwambiri pa tsikuli. M'mizinda ikuluikulu monga Lilongwe, Blantyre, ndi Mzuzu, komanso m'maboma monga Nkhata Bay, kumachitika mapemphero ophatikiza zipembedzo zosiyanasiyana. Atsogoleri a boma, kuphatikizapo Pulezidenti ndi Wachiwiri kwa Pulezidenti, nthawi zambiri amakhala nawo pa mapemphero akuluakulu omwe amachitika m'matchalitchi kapena m'malo owonekera. Nyimbo zomwe zimayimbidwa zimakhala zachisoni komanso zolimbikitsa, ndipo ulaliki umayang'ana pa nkhani za nsembe, chikondi cha dziko, ndi mgwirizano.

2. Nkhani za Atsogoleri a Dziko

Pulezidenti wa dziko la Malawi nthawi zambiri amalankhula kwa mtundu wonse kudzera pa wailesi ndi kanema (MBC). Mu uthenga wake, Pulezidenti amakumbutsa aMalawi za mbiri ya dziko lino, kulemekeza amene anaphedwa, ndi kulimbikitsa anthu kuti asunge ufulu umene unagulidwa ndi magazi. Nkhanizi nthawi zambiri zimagogomezera kuti kukhala m'dziko la ufulu ndi mwayi umene uyenera kusungidwa ndi kugwiridwa ntchito mwakhama popititsa m'tsogolo chitukuko cha dziko.

3. Kuchezera Malo a Mbiri

Malo monga ku Nkhata Bay, komwe kuli manda a amartiri omwe anaphedwa pa doko, amakhala malo a misonkhano ikuluikulu. Anthu amayala nkhata za maluwa pamanda a amartiriwa monga chizindikiro cha ulemu. M'madera ena, monga ku Ntcheu kapena ku Mulanje komwe kunachitika zionetsero zina, anthu amasonkhananso kuti akumbukire ngatanyadza za m'madera mwawo.

4. Mapulogalamu a pa Wailesi ndi Kanema

Pa tsikuli, mawayilesi ndi makanema a m'dziko la Malawi amasintha mapulogalamu awo. M'malo moyimba nyimbo zovina, amayimba nyimbo zozizira komanso zokumbutsa za ufulu. Pamakhala mapulogalamu apadera ofunsira anthu omwe analipo mu 1959 kapena akatswiri a mbiri yakale kuti afotokoze zomwe zinachitika. Izi zimathandiza kwambiri achinyamata kuti aphunzire mbiri ya dziko lawo yomwe mwina sakanayidziwa.

Miyambo ndi Chikhalidwe pa Tsikuli

Ngakhale kuti Malawi ndi dziko lomwe limakonda zikondwerero, kuvina, ndi nyimbo, Tsiku la Amartiri lilibe miyambo ya maphwando. M'malo mwake, pali zinthu zina zomwe zimawonedwa ngati chikhalidwe cha tsikuli:

Kuvala mwaulemu: Anthu ambiri amavala zovala zakuda kapena zovala zozizira (modest dressing) posonyeza kulira. Bata m'madera: M'madera ambiri, phokoso la nyimbo m'malo ogulitsira mowa kapena m'misika limachepetsidwa kwambiri. Ndi tsiku limene anthu amakhala chete ndi mabanja awo. Kukambitsirana za makolo: M'mabanja ambiri, makolo amagwiritsa ntchito tsikuli kufotokozera ana awo za agogo kapena makolo akale omwe anatenga nawo mbali polimbana ndi atsamunda. Izi zimathandiza kupititsa m'tsogolo mzimu wa kukonda dziko (patriotism).

Malo Ofunika Kwambiri pa Tsiku lino

Ngati munthu ali ku Malawi pa Tsiku la Amartiri, pali malo ochepa omwe ali ofunika kwambiri kuwayendera kapena kuwadziwa:

  1. Nkhata Bay Jetty: Malowa ndi omwe ali ndi mbiri yowopsa kwambiri ya March 3. Pali chipilala ndi manda omwe amakumbutsa anthu za chiwembu chomwe chinachitika padokopo.
  2. Manda a Amartiri (Zomba, Lilongwe, Blantyre): M'mizinda ikuluikulu muli manda a anthu omwe anaphedwa kapena amene anamenyera ufulu omwe amapatsidwa ulemu wapadera pa tsikuli.
  3. National Memorial Park (Lilongwe): Ngakhale kuti malowa amakumbukira asitikali onse, amakhala malo ofunika pa masiku a dziko ngati lino.

Malangizo kwa Alendo ndi Amene Sali aMalawi

Kwa alendo omwe ali m'dziko la Malawi pa tsiku lino, ndikofunika kumvetsetsa chikhalidwe ndi mmene anthu amamvera:

Sonyezani Ulemu: Popeza ili ndi tsiku lachisoni, pewani kuchita zinthu zomwe zingawoneke ngati mukusangalala mopitirira muyezo pamaso pa anthu. Ngati muli m'malo opezeka anthu ambiri, khalani odekha. Zovala: Ngati mukupita ku mapemphero kapena kumisonkhano ya pa tsikuli, valani mwaulemu. Kwa amayi, siketi zazitali kapena madiresi ovala bwino ndi abwino, ndipo kwa amuna, malaya aulemu kapena masuti. Kutseka kwa Malo: Kumbukirani kuti ili ndi tchuthi cha dziko lonse (Public Holiday). Mabanki, maofesi a boma, ndi mashopu ambiri amakhala otseka. Ngakhale masitolo akuluakulu (supermarkets) akhoza kukhala otsegula, amakhala ndi nthawi yocheperako. Mayendedwe: Magalimoto onyamula anthu (minibuses) akhoza kukhala ochepa pa tsikuli chifukwa oyendetsa ambiri amakhala akupumula kapena ali kumapemphero. Konzani maulendo anu pasadakhale. Phunzirani Mbiri: AMalawi amayamikira kwambiri ngati mlendo atasonyeza chidwi chofuna kudziwa za mbiri yawo. Funzani mwaulemu za tanthauzo la tsikuli kwa iwo; ambiri adzakhala okonzeka kukuuzani nkhani za makolo awo.

Kodi Tsiku la Amartiri Ndi Tchuthi cha Boma?

Inde, Tsiku la Amartiri ndi tchuthi chovomerezeka ndi boma pa dziko lonse la Malawi (Public Holiday). Izi zikutanthauza kuti:

Maofesi a Boma: Onse amakhala otseka. Mabanki: Mabanki onse amakhala otseka, kupatula makina a ATM omwe amakhala akugwira ntchito. Masukulu: Masukulu onse a boma ndi apokha amakhala otseka. Malo Ogulitsira: Masitolo ambiri ang'onoang'ono ndi misika zimatseka, koma m'mizinda ikuluikulu, masitolo akuluakulu (supermarkets) ndi malo ogulitsira mafuta (filling stations) nthawi zambiri amakhala otsegula kuti apereke chithandizo chofunikira. Zipatala: Zipatala za boma ndi zapokha zimakhala zotsegula koma zimagwira ntchito ya mwadzidzidzi (emergency services only) m'madera ambiri.

Tanthauzo la Masiku Ano kwa Amartiri

M'zaka zaposachedwapa, tanthauzo la "martyr" m'dziko la Malawi layamba kukulirakulira. Ngakhale kuti tsiku lalikulu limayang'ana pa amene anaphedwa mu 1959 polimbana ndi atsamunda, aMalawi ambiri amagwiritsanso ntchito tsikuli kukumbukira anthu ena omwe anataya miyoyo yawo pofuna kubweretsa demokalase mu 1993 ndi 1994, komanso amene anaphedwa mu zionetsero zolimbikitsa ufulu wa anthu m'zaka zotsatira.

Izi zimapangitsa Tsiku la Amartiri kukhala tsiku lamoyo lomwe limasintha malinga ndi nthawi, kutilimbikitsa kuti ufulu si chinthu chomwe chimangokhalapo, koma ndi chinthu chomwe chiyenera kutetezedwa nthawi zonse. Ndi tsiku limene limalimbikitsa achinyamata kuti akhale ndi mzimu wodzipereka chifukwa cha ubwino wa dziko lawo, monga mmene anachitira amartiri a mu 1959.

Chidule

Tsiku la Amartiri, March 3, 2026, 2026, lidzakhala nthawi ina yofunika kwambiri m'mbiri ya Malawi. Lidzakhala tsiku lotikumbutsa kuti ufulu umene tili nawo lero sunabwere mwaulere, koma unagulidwa ndi nsembe yaikulu. Pamene dziko likusintha ndikupita m'tsogolo, chizindikiro cha March 3 chimakhalabe ngati mwala wapangodya wadziko la Malawi—kutikumbutsa za kulimba mtima, mgwirizano, ndi chikondi cha dziko.

Kwa aliyense amene ali m'dziko la Malawi pa tsikuli, kaya ndi m'nzika kapena mlendo, March 3 amapereka mwayi wapadera osati kungophunzira mbiri, komanso kumva mzimu wa anthu a Malawi—anthu omwe amayamikira ufulu wawo ndipo amalemekeza amene anawatsogolera panjira ya mdima kupita ku kuwala kwa ufulu.

Choncho, pa Tuesday, March 3, 2026, pamene dziko lon

Frequently Asked Questions

Common questions about Martyrs' Day in Malawi

Mu chaka cha 2026, tsiku la Martyrs' Day lidzakhala pa Tuesday, pa March 3, 2026. Kwatsala masiku okwana 59 kuti tsikuli lifike. Ili ndi tsiku lopatulika limene dziko la Malawi limakumbukira nzika zake zomwe zinataya miyoyo yawo polimbirana ufulu wodzilamulira komanso polimbana ndi ulamuliro wa atsamunda a Chingerezi m'chaka cha 1959.

Inde, tsiku la Martyrs' Day ndi holide ya boma m'dziko lonse la Malawi. Pa tsikuli, maofesi a boma, mabanki, komanso mabizinesi ambiri amakhala otseka kuti apereke mwayi kwa nzika kukumbukira amene anaphedwa. Komabe, ntchito zofunika kwambiri monga za m'zipatala ndi chitetezo zimapitirira kugwira ntchito. Ngati tsikuli litagwera pa Loweruka kapena Lamlungu, holideyi imasungidwa pa Lolemba lotsatira malinga ndi malamulo a dziko lino.

Tsikuli limakumbukira zochitika za pa 3 March, 1959, pamene boma la atsamunda linakhazikitsa lamulo la mwadzidzidzi lotchedwa 'Operation Sunrise'. Cholinga chake chinali kumanga atsogoleri a chipani cha Nyasaland African Congress (NAC) monga Dr. Hastings Kamuzu Banda. Pa tsikuli, anthu ambiri opanda zida anaphedwa ku Nkhata Bay ndi m'madera ena chifukwa chotsutsa bungwe la Federation of Rhodesia and Nyasaland. Anthu osachepera 51 anaphedwa ndipo opitilira 1,300 anamangidwa, zomwe zinatsogolera ku ufulu wa Malawi mu 1964.

Tsikuli silikhala la zikondwerero kapena chisangalalo, koma limakhala la chisoni ndi kusinkhasinkha. Anthu amapita m'matchalitchi kukapempherera miyoyo ya amene anamwalira polimbira ufulu. Atsogoleri a boma ndi amandale amapereka nkhani zolimbikitsa mzimu wa mgwirizano, kukonda dziko, ndi umodzi. M'madera ena mumakhala misonkhano ndi magulu oyenda pofuna kulemekeza amene anapereka nmiyoyo yawo, kusonyeza kuti nsembe yawo siinali yachabechabe.

Palibe zakudya kapena zovala zapadera zomwe zimagwiritsidwa ntchito pa tsiku la Martyrs' Day. Chofunika kwambiri ndi khalidwe la ulemu ndi chisoni. Anthu amalimbikitsidwa kuvala moyenera komanso mwaulemu popita kumapemphero kapena kumisonkhano ya chikumbutso. Ndi nthawi imene makolo amaphunzitsa ana awo za mbiri ya dziko la Malawi ndi kufunika kwa ufulu umene anthu akuusangalala nawo lero, kulumikiza mbiri ya kale ndi ya mawa.

Alendo amene ali m'dziko la Malawi pa tsikuli akulangizidwa kusonyeza ulemu waukulu. Chifukwa chakuti ndi tsiku la chisoni, ndi bwino kupewa phokoso lalikulu kapena kuchita zikondwerero zaphokoso pamaso pa anthu. Ngati mlendo akufuna kutenga nawo mbali, akhoza kupita kumapemphero a m'matchalitchi kapena kukachezera malo a mbiri yakale monga ku Nkhata Bay. Kuchita zimenezi kumasonyeza mgwirizano ndi anthu a m'dziko muno pa nthawi yawo yosinkhasinkha mbiri yawo.

Malo otchuka kwambiri ndi ku Nkhata Bay, komwe anthu ambiri anaphedwa m'chaka cha 1959 pafupi ndi doko la sitima. Malowa ali ndi chikumbutso cha mbiri ya Martyrs' Day. Mizinda ikuluikulu monga Lilongwe ndi Blantyre imakhala ndi misonkhano ikuluikulu ya boma ndi mapemphero a zipembedzo zosiyanasiyana. Kuchezera malowa kumathandiza munthu kumvetsa mozama za ululu ndi kulimba mtima kumene kunapangitsa kuti dziko la Malawi likhale lodzilamulira.

Tsiku la Martyrs' Day limapereka phunziro lofunika kwa achinyamata za kufunika kwa kudzichepetsa ndi kutumikira dziko. Limawakumbutsa kuti ufulu umene alinawo lero unagwiridwa ntchito mwakhama komanso unatayitsa miyoyo. Masiku ano, lingaliro la 'martyrs' likufalikira mpaka kuphatikizapo amene anamenyera ufulu wa demokalase pambuyo pa ufulu wodzilamulira. Izi zimapatsa achinyamata chilimbikitso choti athe kusintha zinthu m'dera mwawo mwa njira ya mtendere ndi umodzi.

Historical Dates

Martyrs' Day dates in Malawi from 2015 to 2025

Year Day of Week Date
2025 Monday March 3, 2025
2024 Sunday March 3, 2024
2023 Friday March 3, 2023
2022 Thursday March 3, 2022
2021 Wednesday March 3, 2021
2020 Tuesday March 3, 2020
2019 Sunday March 3, 2019
2018 Saturday March 3, 2018
2017 Friday March 3, 2017
2016 Thursday March 3, 2016
2015 Tuesday March 3, 2015

Note: Holiday dates may vary. Some holidays follow lunar calendars or have different observance dates. Purple indicates weekends.