Easter Sunday

Satria fety miovaova daty ny Paska, dia eo anelanelan'ny fiafaran'ny volana Martsa sy ny fiafaran'ny volana Aprily no matetika anatanterahana azy. Ny fanapahan-kevitra momba ny daty dia miankina amin'ny Alahady voalohany aorian'ny fahafenoan'ny volana voalohany amin'ny lohataona (any amin'ny Ila Bolantany Avaratra), izay fantatra amin'ny anarana hoe "Equinoxe de printemps". Ho an'ny vahoaka Malagasy, ny fahafantarana ny datin'ny Paska dia zava-dehibe amin'ny fandaminana ny fialantsasatra sy ny fihaonamben'ny fianakaviana.

Ny Tantara sy ny Fototry ny Paska any Madagasikara

Ny tantaran'ny Paska any Madagasikara dia mifamatotra akaiky amin'ny fahatongavan'ny Filazantsara teto amin'ny nosy. Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 no nanomboka niorina ny fivavahana kristianina, tamin'ny alalan'ireo misionera avy amin'ny London Missionary Society (LMS) sy ny hafa taty aoriana. Nanomboka teo, ny fankalazana ny fitsanganan'i Jesoa Kristy tamin'ny maty dia nanjary ampahany tsy misy sarany amin'ny kolontsaina malagasy.

Nandritra ny vanim-potoana nanjakan'ny mpanjaka sasany izay nanenjika ny kristianina, ny fankalazana ny Paska dia natao tamin'ny fomba miafina tany anaty lava-bato na tany an-tendrombohitra. Izany tantara izany dia nanamafy ny finoan'ny Malagasy sy ny fitiavany ity fety ity. Rehefa nahazo fahalalahana tamin'ny fanompoam-pivavahana ny firenena, dia nanjary fety ampahibemaso sy lehibe ny Paska.

Ankehitriny, ny fiangonana rehetra (Katolika, Protestanta, Loterana, Anglikana, ary ny fiangonana zandriny) dia samy mankalaza ny Paska amin'ny fomba manetriketrika. Ny Paska dia tsy fety ho an'ny kristianina ihany, fa nanjary lova iombonana izay manasongadina ny soatoavina malagasy momba ny firaisankina sy ny fanantenana.

Ny Fomba Fankalazan'ny Malagasy ny Paska

Ny fankalazana ny Paska any Madagasikara dia manomboka herinandro maromaro mialoha, amin'ny alalan'ny vanim-potoan'ny Karemy (Carême). Ho an'ny mpino maro, fotoana fifadian-kanina sy fivavahana ary fibebahana izany.

Ny Herinandro Masina

Ny herinandro mialoha ny Alahadin'ny Paska, izay antsoina hoe "Herinandro Masina", dia feno fombafomba:

1. Ny Alahadin'ny Sampan: Manamarika ny fidiran'i Jesoa tany Jerosalema. Ny Malagasy dia mitondra sampan-drofia na rantsan-kazo hafa any am-piangonana mba hotsofina rano.
2. Ny Alakamisy Masina: Fahatsiarovana ny Fanasitranana farany sy ny nananganan'i Jesoa ny Eokaristia.
3. Ny Zoma Masina: Andro fisaonana sy fahatsiarovana ny nijalian'i Jesoa teo amin'ny hazofijaliana. Any amin'ny tanàna maro, misy ny "Lalan'ny Hazofijaliana" (Chemin de Croix) atao eny an-dalambe. Ny Zoma Masina dia andro fialantsasatra ihany koa any Madagasikara, ary ny olona dia matetika tsy mihinana hena ho mariky ny fanajana.
4. Ny Sabotsy Masina: Andro fiandrasana amim-pivavahana (Veillée Pascale) izay atao amin'ny alina, itondrana labozia ho mariky ny hazavana vaovao.

Ny Alahadin'ny Paska: Ny Andro Malaza

Rehefa tonga ny Alahady April 5, 2026, dia vaky ny fifaliana. Ny fiangonana rehetra dia feno hipoka. Ny hira fiderana sy ny mozika dia manakoako manerana ny tanàna. Ny mpitondra fivavahana dia mitafy ny akanjo fotsy na volamena, maneho ny voninahitry ny Fitsanganan'ny Tompo.

Aorian'ny fotoam-pivavahana, ny fianakaviana dia mivory hihinana sakafo matsiro. Ny vary, izay foto-tsakafon'ny Malagasy, dia miaraka amin'ny laoka miavaka toy ny henan'omby ritra, akoho amam-borona, na kisoa. Ny "Vary amin'anana sy henakisoa" dia sakafo mahazatra amin'ny marainan'ny Paska amin'ny faritra sasany.

Ny Paska sy ny Ankizy

Ho an'ny ankizy malagasy, ny Paska dia mifandray amin'ny vatomamy sy ny atody Paska. Na dia tsy fomba malagasy nentim-paharazana aza ny "atody Paska" sy ny "bitro Paska", dia efa lasa fanao any an-tanàn-dehibe izany ankehitriny. Ny ray aman-dreny dia mividy atody sôkôlà na manao kilalao fitadiavana atody ho an'ny ankizy.

Ireo Tradisiona sy Fomba amam-panao manokana

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana, misy fanao sasany izay tena mampiavaka ny Paska malagasy:

1. Ny Akanjo Vaovao: Fanao ny mividy akanjo vaovao ho an'ny ankizy sy ny olon-dehibe amin'ny Paska. Izany dia maneho ny "olona vaovao" sy ny fiainana vaovao ao amin'i Kristy. Amin'ny Alahadin'ny Paska, ny rehetra dia miezaka ny hadio sy hiray hina amin'ny fitafiana.
2. Ny fitsangantsanganana (Lundi de Pâques): Na dia ny Alahady aza no andro ara-pivavahana, ny Alatsinain'ny Paska (Paska Alatsinainy) dia natokana ho an'ny fitsangantsanganana. Ny olona dia mivoaka ny tanàna, mankany amin'ny toerana misy rano, ala, na valan-javaboary mba hifaly sy hiara-kihinana. Any Antananarivo, ohatra, ny toerana toa an'i Ambohimanga na ny valan-javaboary manodidina dia feno olona.
3. Hira sy Mozika: Ny mozika dia ampahany lehibe amin'ny Paska. Maro ny fampisehoana mozika (concerts) karakaraina manerana ny nosy mandritra ny faran'ny herinandron'ny Paska. Ireo mpihira malaza sy ny tarika ara-pivavahana dia manao fampisehoana ho an'ny vahoaka.
4. Ny firahalahiana: Ny Paska dia fotoana hamitana fihavanana. Raha misy tsy fifankazahoana ao an-tokantrano na eo amin'ny mpifankahala, ny fety toy izao dia fotoana mety hifonana sy hifamelana.

Fanazavana momba ny Toetrandro mandritra ny Paska

Amin'ny volana Aprily, ny toetrandro any Madagasikara dia eo amin'ny vanim-potoana tetezamita. Ny vanim-potoan'ny rivo-doza dia efa madiva hifarana, ary ny ririnina dia mbola tsy tonga tanteraka.

Ho an'ireo mpitsidika, ity no fotoana tsara indrindra hijerena ny zavaboary malagasy satria mbola maitso ny tontolo ary tsy dia mafana loatra ny andro hanaovana dia an-tongotra any amin'ireo valan-javaboary (Parcs Nationaux).

Ny Paska: Andro tsy fiasana ve?

Eny, ny Alahadin'ny Paska sy ny Alatsinain'ny Paska dia andro tsy fiasana nefa andraisan-karama (jours fériés) any Madagasikara. Izy io dia voafaritry ny lalàna malagasy ho andro fialantsasatra ofisialy ho an'ny mpiasam-panjakana sy ny mpiasa amin'ny sehatra tsy miankina.

Inona no misokatra sy mikatona?