Ramadan Start

Кыргызстандагы Орозо айы: Ыйык айдын башталышы жана мааниси

Орозо – ислам дүйнөсүндөгү эң ыйык жана кадырлуу айлардын бири. Кыргызстандын калкынын 90 пайыздан ашыгын мусулмандар түзгөндүктөн, бул ай өлкөдө өзгөчө маанайда, руханий тазалануунун жана кайрымдуулуктун мезгили катары кабыл алынат. Орозо айы хижрий календары боюнча тогузунчу ай болуп саналат жана ал айдын көрүнүшүнө жараша 29 же 30 күнгө созулат. Бул мезгилде мусулмандар таң аткандан күн батканга чейин тамак-аштан, суусундуктан жана башка напсилик каалоолордон тыйылып, ички дүйнөсүн тазалоого умтулушат.

Кыргызстанда Орозо айы жөн гана диний жөрөлгө эмес, ал элди биримдикке, сабырдуулукка жана боорукердикке чакырган маданий феномен болуп калды. Бул айда адамдар бири-бирине кечиримдүү болуп, муктаждарга жардам берип, үй-бүлөлүк баалуулуктарды бекемдешет. Орозонун маңызы — ачка калууда гана эмес, жаман сөздөрдөн, ушактан, терс ойлордон арылып, Кудайга жакындап, моралдык жактан өсүүдө. Ар бир кыргызстандык мусулман үчүн бул ай — өзүн-өзү тарбиялоонун жана сабырдуулуктун чоң мектеби.

2026-жылы Орозо качан башталат?

Кыргызстанда 2026-жылдагы Орозо айынын башталышы болжол менен February 18, 2026 күнүнө туура келет. Бул аптанын Wednesday күнү болуп саналат. Учурда бул ыйык айдын башталышына 46 күн калды.

Белгилей кетчү жагдай, Ислам календары айдын фазаларына негизделгендиктен, Орозонун так башталышы жаңы айдын көрүнүшүнө жараша бир күнгө айырмаланышы мүмкүн. Кыргызстандын Мусулмандарынын Дин Башкармалыгы (Муфтият) Орто Азиядагы башка өлкөлөр жана эл аралык астрономиялык борборлор менен кеңешип, Орозонун так күнүн бир нече күн калганда расмий түрдө жарыялайт. Орозо айы адатта 30 күнгө созулуп, андан кийин бүткүл дүйнө мусулмандары Орозо айт майрамын белгилешет.

Орозонун тарыхы жана мааниси

Орозо кармоо — Исламдын беш парзынын бири. Тарыхый маалыматтар боюнча, Орозо айында Мухаммед пайгамбарга Курандын алгачкы аяттары түшө баштаган. Ошондуктан бул ай "Куран айы" деп да аталат. Кыргыз элинин тарыхында Ислам дини терең тамыр жайгандыктан, Орозо кармоо салты кылымдар бою ата-бабаларыбыздан бери сакталып келет.

Орозонун негизги максаты — такыбалыкка жетүү. Адам баласы өзүнүн эң негизги муктаждыктарынан (тамак, суу) баш тартуу менен, өз эркин башкарууну үйрөнөт. Ошондой эле, бул айда бай-кедей дебей баары бирдей абалда болуп, колунда жок адамдардын абалын түшүнүүгө мүмкүнчүлүк алышат. Бул коомдогу социалдык теңчиликти жана тилектештикти күчөтөт.

Кыргызстандагы Орозо салттары жана баалуулуктары

Кыргызстанда Орозо айы өзүнө гана мүнөздүү кооз салттар менен коштолот. Алардын эң негизгилери төмөнкүлөр:

1. Ооз ачуу (Ифтар) жана Ооз бекитүү (Сухур):

Кыргыз үй-бүлөлөрүндө ифтар — бул өзгөчө салтанат. Туугандар, кошуналар жана достор бири-биринин үйүнө ифтарга чакырышат. Дасторконго улуттук тамактар: плов, манты, шорпо жана албетте, боорсок менен таттуулар коюлат. Ооз ачуу адатта курма же суу менен башталат. Сухур (ооз бекитүү) болсо таң атар алдында жасалат, бул учурда адамдар күн бою өздөрүнө күч-кубат бере турган пайдалуу тамактарды жегенге аракет кылышат.

1. Жарамазан айтуу:

Бул кыргыз элине гана мүнөздүү байыркы салт. Орозо айы башталганда жаштар жана балдар үйлөрдү кыдырып, "Жарамазан" ырын ырдашат. Бул ырда Орозонун келиши куттукталып, үй ээсине жакшы тилектер айтылат. Үй ээлери болсо ырчыларга таттууларды же акча берип, ыраазычылыгын билдиришет. Бул салт элдик оозеки чыгармачылыкты жана майрамдык маанайды сактоого жардам берет.

1. Таравих намазы:

Кыргызстандын бардык мечиттеринде Орозо айында кечкисин жамаат менен Таравих намазы окулат. Бул намаз Орозого гана мүнөздүү жана ал бир нече саатка созулушу мүмкүн. Мечиттер бул учурда абдан толуп, руханий атмосфера өкүм сүрөт. Көптөгөн мечиттерде бир ай бою Куран толугу менен баштан-аяк окулуп чыгат (Хатым).

1. Кадыр түн (Лайлатул-Кадр):

Орозонун акыркы он күнүнүн ичинде эң ыйык түн — Кадыр түн белгиленет. Кыргызстандыктар бул түндү уктабай, ибадат менен өткөрүшөт. Бул түн "миң айдан да артык" деп эсептелет жана бул түнү тиленген дубалар кабыл болот деген ишеним бар.

1. Зекет жана Питр садага:

Орозо айында кайрымдуулук иштери кескин көбөйөт. Ар бир мусулман өзүнүн жана үй-бүлө мүчөлөрүнүн атынан Питр садага берүүгө милдеттүү. Ошондой эле, байлыгы белгилүү бир өлчөмгө жеткен адамдар Зекет беришет. Бул каражаттар жетим-жесирлерге, кары-картаңдарга жана муктаж үй-бүлөлөргө таратылат.

Күнүмдүк тартип жана убакыттар

Орозо айында күнүмдүк тартип бир топ өзгөрөт. Бишкек, Ош, Жалал-Абад сыяктуу ири шаарларда жана аймактарда ооз ачуу жана бекитүү убактысы географиялык жайгашуусуна жараша бир нече мүнөткө айырмаланат. Мисалы, өлкөнүн чыгышындагы Каракол шаарында күн эртерээк батса, батыштагы Баткен аймагында бир аз кечирээк батат.

2026-жылдын февраль жана март айларында күн муздак болушу мүмкүн, ошондуктан орозо кармагандар үчүн бул физикалык жактан бир аз жеңилирээк болушу ыктымал, анткени жайкы аптаптагыдай суусоо катуу сезилбейт. Бирок күндүн кыскалыгына карабастан, руханий жоопкерчилик ошол эле бойдон калат.

Коноктор жана чет өлкөлүктөр үчүн маалымат

Эгер сиз Орозо айында Кыргызстанга келүүнү пландап жатсаңыз, төмөнкү жагдайларды эске алуу сунушталат:

Коомдук жайлардагы жүрүм-турум: Кыргызстан светтик өлкө болгону менен, элдин басымдуу бөлүгү Орозо кармайт. Ошондуктан, күндүз коомдук жайларда, өзгөчө мечиттердин жанында же айыл жергесинде тамак жеп, суу ичүүдөн же тамеки чегүүдөн кармануу — бул жергиликтүү элдин сезимдерин сыйлоонун белгиси болуп саналат. Тамактануучу жайлар: Шаар жерлеринде (Бишкек, Ош) көптөгөн кафе-ресторандар күндүз деле иштей берет. Бирок айрымдары ифтар убактысына жакын гана ачылышы мүмкүн. Кечкисин ифтар маалында ресторандарда орун табуу кыйын болушу мүмкүн, себеби көпчүлүк үй-бүлөсү же достору менен чогуу тамактанууга чыгышат. Алдын ала орун ээлеп коюу сунушталат. Кийим кийүү: Орозо айында гана эмес, жалпысынан Кыргызстанда өтө ачык кийинбөө сунушталат, өзгөчө диний жайларга барганда ийиндер жана тизелер жабык болушу керек. Жумуш убактысы: Мамлекеттик мекемелер жана бизнес ишканалар адаттагы режимде иштешет. Бирок айрым жеке компаниялар кызматкерлерине ифтар убактысына эртерээк кетүүгө уруксат бериши мүмкүн.

Орозонун аякташы: Орозо айт

Орозо айынын аякташы чоң майрам — Орозо айт менен белгиленет. 2026-жылы Орозо айт болжол менен 20-марттарга туура келет. Бул күнү эртең менен эрте борбордук аянттарда жана мечиттерде "Айт намазы" окулат. Бишкектин борбордук аянтында миңдеген адамдар чогулуп, бирге намаз окуганы абдан таасирдүү көрүнүш.

Айт намазынан кийин адамдар бири-биринин үйүнө айттап барышат, маркумдардын бейитине барып куран окушат. Бул күнү дасторкондор өзгөчө кенен жайылып, майрамдык маанай өкүм сүрөт.

Мамлекеттик деңгээлдеги макамы

Кыргызстанда Орозо айынын башталышы расмий эс алуу күнү болуп эсептелбейт. Бардык ишканалар, мектептер жана жогорку окуу жайлары кадимки тартипте иштешет. Бирок Орозо айынын бүтүшүн белгилеген Орозо айт күнү Кыргызстандын эмгек мыйзамдарына ылайык, расмий мамлекеттик майрам жана эс алуу күнү болуп саналат.

Орозо айы — бул Кыргызстандын эли үчүн биримдиктин, ыймандын жана тазалыктын айы. Бул мезгилде өлкөдө өзгөчө тынчтык жана сабырдуулук атмосферасы байкалат. Ар бир адам өзүнүн ички дүйнөсүнө үңүлүп, жашоодогу баалуулуктарды кайрадан баалоого мүмкүнчүлүк алат. Сиз орозо кармасаңыз да, карбасаңыз да, бул айдын маанайы сизге сөзсүз түрдө таасир этип, кыргыз элинин меймандостугун жана руханий байлыгын тереңирээк таанууга жардам берет.

Маанилүү эскертүү: Орозонун так башталышы жана аякташы айдын көрүнүшүнө жараша өзгөрүшү мүмкүн болгондуктан, так маалымат алуу үчүн Кыргызстан Мусулмандарынын Дин Башкармалыгынын расмий билдирүүлөрүн байкап туруу зарыл.