St. Brigid’s Day

Lá Fhéile Bríde: Ceiliúradh an Earraigh, na mBan, agus an Dóchais in Éirinn

Is lá ar leith é Lá Fhéile Bríde i bhféilire na hÉireann, lá a nascann an t-am atá thart leis an am atá le teacht, agus an creideamh Críostaí le traidisiúin ársa na gCeilteach. Is é seo an lá a chomórtar Naomh Bríd Chill Dara, duine de naomhphátrúin na hÉireann in éineacht le Naomh Pádraig agus Naomh Colm Cille. Ach níos mó ná sin, is é Lá Fhéile Bríde tús traidisiúnta an earraigh in Éirinn, tráth a mbíonn an dúlra ag dúiseacht as codladh an gheimhridh agus an solas ag filleadh ar an saol.

Is é croí an lae seo ná athnuachan. Tar éis dorchadas na Samhna agus fuacht an gheimhridh, feictear Lá Fhéile Bríde mar chomhartha go bhfuil an saol ag bogadh ar aghaidh. Tá baint dhomhain ag an lá le torthúlacht na talún, le breith na n-uan, agus le bláthú na gcéad bhláthanna earraigh cosúil leis an nglasán sneachta. Is ceiliúradh é ar an mbeatha nua agus ar an misneach. In Éirinn an lae inniu, tá brí nua faighte ag an bhféile freisin mar shiombail de chumhacht na mban agus de rannpháirtíocht na mban i stair agus i gcultúr na tíre, go háirithe ó bunaíodh é mar lá saoire poiblí nua le déanaí.

Cad a fhágann go bhfuil an lá seo chomh speisialta sin? Is é an meascán uathúil de stair, miotaseolaíocht, agus deasghnátha tíre atá mar bhonn agus taca leis. Is cuma más duine cráifeach tú atá ag onórú an naoimh, nó más duine tú a bhfuil suim agat i seanchas na nGael agus sa bhandia Imbolc, tá áit ag gach duine i gceiliúradh Lá Fhéile Bríde. Is lá é chun stopadh, machnamh a dhéanamh ar an dúlra, agus cros a fhí as luachra chun beannacht a lorg don teach don bhliain atá amach romhainn.

Cathain a bheidh Lá Fhéile Bríde i 2026?

In 2026, titfidh Lá Fhéile Bríde ar an dáta seo a leanas:

Lá na Seachtaine: Monday Dáta: February 2, 2026 Comhaireamh Síos: Tá 30 lá fágtha go dtí an ceiliúradh.

Is dáta seasta é Lá Fhéile Bríde sa bhéaloideas agus sa chreideamh, mar a thiteann sé i gcónaí ar an 1 Feabhra. Mar sin féin, maidir leis an lá saoire poiblí oifigiúil in Éirinn, tá riail ar leith i bhfeidhm: má thiteann an 1 Feabhra ar an Aoine, an Satharn, nó an Domhnach, is é an Luan ina dhiaidh sin an lá saoire. Ó tharla go dtiteann an 1 Feabhra ar an Domhnach in 2026, beidh an lá saoirse poiblí againn ar Monday, an February 2, 2026.

Stair agus Bunús: Ón mBandia go dtí an Naomh

Tá stair Lá Fhéile Bríde fite fuaite i gcisealacha éagsúla de chultúr na hÉireann. Chun tuiscint cheart a fháil ar an lá, caithfimid breathnú siar ar dhá phearsa thábhachtacha: an Bandia Bríd agus an Naomh Bríd.

An Bandia Bríd agus Imbolc

Sular tháinig an Chríostaíocht go hÉirinn, bhí féile na nGael ar a dtugtar Imbolc á ceiliúradh ag tús na míosa Feabhra. Bhí an fhéile seo tiomnaithe don bhandia Bríd (nó Brigid), duine de na Tuatha Dé Danann. Bhí Bríd mar bhandia na filíochta, na ceardaíochta, an leighis, agus na torthúlachta. Ba í iníon an Dagda í, agus ba mhinic a bhain sí le tine agus le teas an earraigh.

Ciallaíonn an focal Imbolc "i mbolg", ag tagairt do thoircheas na gcaorach ag an am seo den bhliain. Ba thráth ríthábhachtach é seo sa saol talmhaíochta mar gurbh é tús an tséasúir bleáin é. Bhí tine an bhandia Bríd le feiceáil sa ghrian a bhí ag éirí níos láidre gach lá, ag leá an taca agus ag ullmhú na talún don síolchur.

Naomh Bríd Chill Dara

De réir mar a leath an Chríostaíocht in Éirinn sa 5ú agus sa 6ú haois, tháinig Naomh Bríd (c. 451–525 AD) chun cinn mar fhigiúr lárnach. Deirtear gur rugadh í i bhFochairt, gar do Dhún Dealgan i gContae Lú. Ba iníon í le taoiseach págánach darb ainm Dubhthach agus bean chríostaí faoi bhraighdeanas darb ainm Broicseach.

Bhí clú uirthi as a féile, a carthanacht, agus a cumas iontais a dhéanamh. Bhunaigh sí mainistir cháiliúil i gCill Dara (Cill Dara – "Cell of the Oak"), áit a raibh ról uathúil aici mar ab mná ar mhainistir dhúbailte d’fhir agus do mhná. Is iomaí scéal atá ann faoi Naomh Bríd: An Brat draíochta: Nuair a d’iarr sí talamh ar Rí Laighean chun a mainistir a thógáil, dúirt sé nach dtabharfadh sé di ach an oiread talún a chlúdódh a brat. Nuair a leag sí an brat ar an talamh, d'fhás sé agus d'fhás sé go dtí go raibh na mílte acra clúdaithe aige, rud a d'fhág gur tugadh Currach Chill Dara di. Uisce go Beoir: Cosúil le hÍosa ag iompú uisce go fíon, deirtear gur iompaigh Bríd uisce go beoir chun freastal ar dhaoine a raibh tart orthu. An Chros an Rúiscligh: An scéal is cáiliúla ná an bealach ar fhí sí cros as luachra in aice le leaba duine a bhí ag fáil bháis, ag míniú an chreidimh dó trína cuid ceardaíochta.

Inniu, feictear an dá thraidisiún seo mar aon ní amháin beagnach. Tá tréithe an bhandia le fáil i scéalta an naoimh, go háirithe an bhaint atá aici le tine, le beithígh, agus le cosaint an teaghlaigh.

Traidisiúin agus Nósanna: Conas a Cheiliúrtar an Lá?

Is féile í Lá Fhéile Bríde atá lán de ghníomhaíocht agus de dheasghnátha tíre. Cé go bhfuil an saol athraithe go mór, tá go leor de na nósanna seo fós beo beathach i mbailte agus i sráidbhailte na hÉireann.

1. Fí na gCros (St. Brigid’s Crosses)

Is é seo an traidisiún is láidre agus is so-aitheanta. Ar oíche Fhéile Bríde (31 Eanáir), bailíonn teaghlaigh luachra (rushes) nó tuí. Déantar iad a fhí ina gcrosa ceithre ghéag (nó uaireanta trí ghéag). De réir an traidisiúin, crochtar an chros nua os cionn an dorais nó na bhfuinneog chun an teach a chosaint ar thine, ar ghalair, agus ar dhrochspioraid i rith na bliana. Cuirtear an tseanchros sa lochta nó dóitear í go measúil. Is gníomhaíocht í seo a dhéantar go fóill i mbunscoileanna ar fud na tíre, rud a chinntíonn go gcuirtear an scil ar aghaidh chuig an gcéad ghlúin eile.

2. An Bhrídeóg

I gcodanna de lár na tíre agus den iarthar, bhíodh an nós ann "Brídeóg" a dhéanamh. Is bábóg í seo a dhéantar as tuí nó as éadaí, maisithe le ribíní agus le bláthanna. Bhíodh na "Biddy Boys" nó na "Biddy Wren Boys" ag dul ó dhoras go doras leis an mBrídeóg, ag canadh amhrán agus ag lorg síntiúis don cheiliúradh. Ba shiombail í an Bhrídeóg den naomh ag tabhairt cuairte ar an bpobal.

3. Brat Bríde (St. Brigid’s Mantle)

Nós álainn eile is ea an "Brat Bríde". Cuirtear píosa éadaigh, scairf, nó ribín lasmuigh ar an tairseach nó ar an bhfuinneog ar oíche Fhéile Bríde. Creidtear go n-imíonn an Naomh thart ar an talamh an oíche sin agus go mbeannaíonn sí an brat. Deirtear go mbíonn cumhacht leighis sa bhrat seo ina dhiaidh sin, go háirithe do thinneas cinn nó chun cabhrú le mná le linn breithe.

4. Turais go dtí Toibreacha Beannaithe

Tá go leor toibreacha beannaithe in Éirinn atá tiomnaithe do Naomh Bríd, go háirithe i gCill Dara agus i gContae an Chláir. Téann daoine ar oilithreacht chuig na toibreacha seo chun uisce beannaithe a fháil, chun paidreacha a rá, agus chun ribíní (clooties) a cheangal de na crainn in aice láimhe mar iarratas ar leigheas.

5. An Chrios Bhríde

I gCúige Chonnacht go háirithe, bhíodh traidisiún ann ar a dtugtar an "Crios Bhríde". Is crios mór déanta as tuí é seo. Shiúladh daoine tríd an gcrios mar chomhartha go raibh siad ag fágáil an tseansaoil taobh thiar díobh agus go raibh siad á mbeannú don bhliain nua.

An Tábhacht Nua-Aimseartha: Lá Saoire Poiblí agus Cumhacht na mBan

In 2023, rinne Rialtas na hÉireann cinneadh stairiúil Lá Fhéile Bríde a ainmniú mar lá saoire poiblí nua. Ba chéim thábhachtach í seo ar roinnt cúiseanna:

1. Comhionannas: Ba é seo an chéad lá saoire poiblí in Éirinn atá ainmnithe in onóir mná. In éineacht le Naomh Pádraig (Márta), tugann sé cothromaíocht do na pátrúin náisiúnta.
2. Athrú Aeráide agus an Dúlra: Tá béim nua á cur ar spioradáltacht an dúlra. Is tráth é chun machnamh a dhéanamh ar an inbhuanaitheacht agus ar ár gceangal leis an talamh, téamaí a bhí lárnach don bhandia Bríd.
3. Féile na nEalaíon: Tá go leor féilte nua tagtha chun cinn, cosúil le "Brigid 1500" i gCill Dara, a cheiliúrann ealaín, ceol, agus filíocht na mban. Is tráth é chun guthanna na mban a ardú sa tsochaí.

In 2026, beidh an lá seo níos tábhachtaí fós mar go mbeidh sé mar chuid de dheireadh seachtaine fada, rud a thabharfaidh deis do mhuintir na hÉireann agus do chuairteoirí páirt a ghlacadh in imeachtaí cultúrtha ar fud an oileáin.

Eolas Praiticiúil do Chuairteoirí agus do dhaoine atá ina gcónaí in Éirinn

Má tá tú ag pleanáil an lá a cheiliúradh in 2026, seo roinnt rudaí ar chóir duit a bheith ar an eolas fúthu:

Cá háit le dul?

Cill Dara (Kildare Town): Is é seo lárphointe an cheiliúrtha. Tabhair cuairt ar Ardeaglais Naomh Bríd, an Cloigtheach (Round Tower), agus an Tobar Beannaithe. Bíonn féile mhór "Féile Bríde" ar siúl anseo le cainteanna, ceardlanna fíodóireachta, agus deasghnátha solais. Fochairt, Co. Lú: Áit bhreithe an naoimh. Tá láithreán seandálaíochta agus tobar beannaithe anseo atá an-atmasféarach. Músaem Daonchultúir Uladh (Ulster Folk Museum): I gContae an Dúin, is minic a bhíonn taispeántais den scoth acu ar conas crosanna a dhéanamh agus scéalta faoi thraidisiúin an earraigh. Baile Átha Cliath: Bíonn go leor imeachtaí "Herstory" ar siúl sa phríomhchathair, ag soilsiú foirgnimh le híomhánna de mhná cáiliúla na hÉireann.

Cad a bheidh oscailte?

Ós rud é gur lá saoire poiblí é an February 2, 2026, 2026: Scoileanna agus Bainc: Beidh siad dúnta. Oifigí Rialtais: Beidh siad dúnta. Iompar Poiblí: Beidh busanna agus traenacha ag rith de réir sceideal an Domhnaigh nó sceideal bainc. Moltar sceidil Irish Rail agus Bus Éireann a sheiceáil roimh ré. Siopaí: Beidh na siopaí móra (Tesco, Dunnes Stores, Aldi, Lidl) oscailte, ach b'fhéidir go mbeadh uaireanta laghdaithe acu (m.sh. 10am go 7pm). Beidh go leor caiféanna agus bialanna oscailte, go háirithe i gceantair turasóireachta.

An Aimsir

Is é Feabhra tús an earraigh, ach ná lig don ainm sin an dallamullóg a chur ort! Is minic a bhíonn an aimsir in Éirinn go han-luaineach ag an am seo. Bí ag súil le báisteach, gaoth, agus teocht idir 5°C agus 10°C. Má tá tú ag dul go dtí tobar beannaithe nó ag siúl sa nádúr, déan cinnte go bhfuil bróga maithe uiscedhíonacha agus cóta te ort.

Ceisteanna Coitianta faoi Lá Fhéile Bríde

1. An gcaithfidh mé a bheith reiligiúnach chun é a cheiliúradh? Ní gá in aon chor. Is ceiliúradh cultúrtha agus séasúrach é anois chomh maith le ceann reiligiúnach. Taitníonn an ghníomhaíocht a bhaineann le crosanna a dhéanamh le gach duine, agus is deis mhaith é chun fáilte a chur roimh an earrach.

2. Cá bhfaighidh mé luachra (rushes)? Más faoin tuath atá tú, is féidir iad a fháil i gceantair fhliucha nó in aice le srutháin. In áiteanna cosúil le Baile Átha Cliath nó cathracha eile, is minic a bhíonn siopaí bláthanna nó margaí áitiúla ag díol bundleacha luachra