Epiphany

Nollaig na mBan: Féile na hEipeafáine in Éirinn

Is lá ar leith é an 6 Eanáir i bhféilire na hÉireann, lá a bhfuil brí spioradálta, cultúrtha agus sóisialta ag baint leis nach bhfaightear in aon áit eile ar domhan ar an mbealach céanna. In Éirinn, tugtar "Nollaig na mBan" nó "An Nollaig Bheag" ar an bhféile seo de ghnáth. Cé go gceiliúrann an eaglais Chríostaí an Eipeafáine chun cuairt na dTrí Ríthe ar an leanbh Íosa a chomóradh, d’fhorbair muintir na hÉireann traidisiúin uathúla thar na céadta bliain a chuireann béim ar ról na mban sa tsochaí agus sa teaghlach, chomh maith le deireadh oifigiúil shéasúr na Nollag a mharcáil.

Is é croí na féile seo ná admháil ar an obair chrua go léir a dhéanann mná i rith na bliana, agus go háirithe le linn na Nollag. Go traidisiúnta, ba iad na mná a d’ullmhaigh na béilí, a mhaisigh an teach, agus a chinntigh go raibh gach duine eile compordach le linn na féile. Ar an 6 Eanáir, athraíonn na róil. Is lá é seo inar féidir le mná an tí sos a thógáil ó dhualgais an tí, agus ina nglacann na fir cúram an tí orthu féin. Is ceiliúradh é ar an bpobal, ar an gcairdeas, agus ar an meas frithpháirteach, agus é fite fuaite i stair na tuaithe in Éirinn.

Inniu, tá an traidisiún seo ag athrú agus ag dul i neart ar fud na tíre. Cé go raibh sé níos láidre san iarthar ar feadh na mblianta, tá Nollaig na mBan anois mar ócáid shóisialta mhór i mbailte agus i gcathracha ar fud na hÉireann. Bailíonn cairde baineanna le chéile le haghaidh lóin, tae tráthnóna, nó oíche amuigh sa teach tábhairne. Is siombail í an fhéile seo den spiorad Éireannach—meas ar an am atá thart ach é a oiriúnú don saol nua-aimseartha.

Cathain a bheidh an fhéile i 2026?

I mbliain a 2026, titfidh an Eipeafáine (Nollaig na mBan) ar an dáta seo a leanas:

Lá na Seachtaine: Tuesday Dáta: January 6, 2026 Comhaireamh Síos: Tá 3 lá fágtha go dtí an fhéile.

Is dáta seasta é seo i gcónaí in Éirinn. Tarlaíonn sé gach bliain ar an 6 Eanáir, an dáú lá déag den Nollaig. Cé go n-athraíonn lá na seachtaine gach bliain, fanann an dáta céanna i gcónaí, rud a fhágann gurb é an críochphointe traidisiúnta é do gach gníomhaíocht saoire.

---

Stair agus Bunús na Féile

Tá fréamhacha na hEipeafáine in Éirinn an-domhain agus casta, ag nascadh creideamh Críostaí le seanchas na ndaoine. Sa chomhthéacs reiligiúnach, tagann an focal "Eipeafáine" ón nGréigis, a chiallaíonn "foilsiú" nó "teacht chun solais". Comórtar an uair a tháinig na Trí Saoithe (na Magí)—Gaspar, Melchior, agus Balthasar—go Beithil chun adhradh a dhéanamh don leanbh Íosa. Thug siad bronntanais leo: ór (do rí), túis (do Dhia), agus miorra (don duine a bhfaigheadh bás). In Éirinn, breathnaítear air seo mar an nóiméad a léiríodh Críost don domhan mór lasmuigh den phobal Giúdach.

Mar sin féin, tá gné na "Nollag Bige" nasctha le stair an fhéilire féin. Sula nglacadh leis an bhféilire Gréagórach in Éirinn sa bhliain 1752, bhí an fhéile seo ag teacht le lá na Nollag faoin seandáta (an féilire Iúil). Nuair a athraíodh an féilire, choinnigh go leor daoine faoin tuath greim ar an sean-nós, agus mar sin thosaigh siad ag tabhairt "An Nollaig Bheag" ar an 6 Eanáir.

Maidir le "Nollaig na mBan", d'eascair an traidisiún seo as saol crua na tuaithe in Éirinn sa 18ú agus sa 19ú haois. Ag an am sin, bhí ról an-dian ag mná sa teach, agus tar éis obair dhian na Nollag, tugadh an lá seo dóibh chun scíth a ligean. Ba iad na fir a dhéanfadh an chócaireacht agus an glanadh go léir ar an lá sin. In áiteanna cosúil le Corcaigh agus Ciarraí, bhí an traidisiún seo thar a bheith láidir, áit a mbeadh mná ag bualadh le chéile i dtithe a chéile chun taitneamh a bhaint as tae agus cácaí nach raibh ar fáil do na fir.

---

Conas a cheiliúrann muintir na hÉireann an lá seo?

Ní ceiliúradh poiblí le paráidí móra é an Eipeafáine in Éirinn, ach ceiliúradh pearsanta, teaghlaigh agus pobail. Seo na príomhbhealaí a ndéantar an lá a chomóradh:

1. Nollaig na mBan agus Sos na mBan

Is é seo an traidisiún is athaithe inniu. Is lá é inar féidir le mná taitneamh a bhaint as saoirse ó obair an tí. In Éirinn nua-aimseartha, is iondúil go n-eagraíonn mná grúpaí cairde chun dul amach le haghaidh lóin nó dinnéir. Tá go leor bialanna agus óstáin ar fud na tíre anois a thairgeann biachláir speisialta do "Nollaig na mBan". Is am é le haghaidh comhrá, gáire, agus bannaí sóisialta a neartú tar éis gnóthacht na féile.

2. Na Fir sa Chistin

Cé nach dtarlaíonn sé i ngach teach a thuilleadh, tá an nós ann fós go n-ullmhaíonn na fir an dinnéar ar an lá seo. Is comhartha measa é seo don obair a rinne na mná le linn na seachtainí roimhe sin. I roinnt tithe, is é an lá é inar féidir leis na fir a gcuid scileanna cócaireachta (nó easpa scileanna!) a thaispeáint.

3. Na Maisiúcháin a Thógáil Anuas

Is traidisiún ríthábhachtach é seo in Éirinn. Creidtear go bhfuil sé mí-ádhúil na maisiúcháin Nollag a fhágáil in airde tar éis an 6 Eanáir. Ar an lá seo (nó ar Oíche na hEipeafáine, an 5 Eanáir), tógann teaghlaigh an crann anuas, pacálann siad na soilse, agus cuireann siad na maisiúcháin ar shiúl go dtí an bhliain seo chugainn. In áiteanna áirithe, dónn daoine craobhacha den chrann Nollag nó den chuileann sa tine mar shiombail de dheireadh an tseasúir.

4. An Gné Reiligiúnach

Do dhaoine creidmheacha, is lá tábhachtach é chun freastal ar an Aifreann. Sa séipéal, dírítear ar scéal na dTrí Ríthe. In amanna a chuaigh thart, bhíodh nós ag daoine 12 choinneal a lasadh sa bhfuinneog ar Oíche na hEipeafáine chun na 12 Aspal a onórú, ach tá an nós sin imithe as faisean den chuid is mó anois.

---

Traidisiúin Réigiúnacha

Cé go gceiliúrtar an lá ar fud na hÉireann, tá difríochtaí beaga ag brath ar an áit ina bhfuil tú:

Iarthar na hÉireann (Corcaigh, Ciarraí, Gaillimh): Is anseo is láidre atá traidisiún Nollaig na mBan. Sa Ghaeltacht, mar shampla, tá an teanga agus an cultúr fite fuaite sa lá. Is minic a bhíonn oícheanta móra ceoil agus damhsa eagraithe go speisialta do mhná na háite. Baile Átha Cliath agus na Cathracha: Sa lá atá inniu ann, tá an 6 Eanáir an-tóir ag mná óga i mbailte móra mar ócáid shóisialta "Gailentines" na Nollag. Is minic a fheicfidh tú grúpaí ban ag baint taitnimh as "Afternoon Tea" sna hóstáin is mó sa chathair. An Tuaisceart: Cé go bhfuil an ghné reiligiúnach láidir, b'fhéidir nach bhfuil an t-ainm "Nollaig na mBan" chomh coitianta sin i gceantair áirithe sa Tuaisceart, ach aithnítear i gcónaí gurb é an lá deireanach den séasúr é.

---

Eolas Praiticiúil don Chuairteoir

Má tá tú in Éirinn ar an January 6, 2026, 2026, seo roinnt rudaí ar chóir duit fios a bheith agat:

Aimsir: Is é mí Eanáir ceann de na míonna is fuaire agus is fliche in Éirinn. Bí ag súil le teocht idir 3°C agus 8°C. Bíonn an lá gearr, agus téann an ghrian faoi thart ar 4:30 i.n. Tá sé ríthábhachtach éadaí teo agus uiscedhíonacha a bheith agat. Atmaisféar: Tá spiorad na féile fós san aer, ach tá sé níos ciúine ná an tSeachtain na Nollag. Is am deas é chun cuairt a thabhairt ar thithe tábhairne mar go mbíonn tine mhóna lasta agus atmaisféar cluthar iontu.

• Bia: Bain triail as an gcáca torthaí (Christmas Cake) nó an maróg (Plum Pudding) má tá sé fós ar fáil, mar is é seo an lá deireanach a ndéantar iad a ithe de ghnáth.

---

An lá saoire poiblí é?

Ceist choitianta í seo, go háirithe do dhaoine nach as Éirinn iad. Ní lá saoire poiblí (Bank Holiday) é an 6 Eanáir in Éirinn.

Seo mar a théann sé i bhfeidhm ar an saol laethúil:

1. Gnóthaí agus Oifigí: Fanann gach oifig, banc agus gnó oscailte mar is gnáth. Is lá oibre rialta é do thromlach na ndaoine.
2. Siopaí: Bíonn siopaí oscailte de réir a ngnáthuaireanta. Go deimhin, is minic a bhíonn margaí móra (sales) ag tarlú sna siopaí ar an lá seo.
3. Scoileanna: Is é an 6 Eanáir an lá a bhfilleann formhór na mac léinn ar scoil tar éis shaoire na Nollag. I gcás 2026, toisc gur lá Tuesday é, beidh na scoileanna go léir ar ais i mbun oibre.
4. Iompar Poiblí: Feidhmíonn busanna, traenacha agus an Luas de réir a ngnáth-amchláir i rith na seachtaine.

Cé nach lá saor ón obair é, mothaíonn sé mar lá speisialta mar gheall ar an tábhacht chultúrtha. Má tá tú ag pleanáil dul amach ag ithe le grúpa cairde, moltar go mór áit a chur in áirithe roimh ré, mar go mbíonn na bialanna an-ghnóthach le mná ag ceiliúradh Nollaig na mBan.

---

Conclúid

Is é an Eipeafáine in Éirinn an droichead idir draíocht na Nollag agus réaltacht na hAthbhliana. Is lá é chun breathnú siar le buíochas ar an am a caitheadh le teaghlach agus cairde, agus chun ómós a thabhairt do mhná na hÉireann a choinníonn an tine ar an teallach lasta. Cibé an bhfuil tú ag freastal ar an Aifreann, ag tógáil na maisiúchán anuas, nó ag suí síos do bhéile deas le do chairde is fearr, is cuid lárnach d'fhéiniúlacht na hÉireann é an lá seo.

Mar sin, ar an January 6, 2026, 2026, tóg nóiméad chun sos a ghlacadh. Má is bean thú, bain taitneamh as an meas atá tuillte agat. Má is fear thú, déan an tae agus tairg an scíth do mhná do shaoil. Sin é fíorspiorad na Nollag Bige in Éirinn.