Easter Sunday

Domhnach na Cásca in Éirinn: Ceiliúradh an tSleibhteáin agus an Athbhreithe

Is é Domhnach na Cásca an pointe is airde sa bhliain liotúirgeach don eaglais Chríostaí in Éirinn, lá a chomóradh aiseirí Íosa Críost ó mhairbh. In Éirinn, tír a bhfuil stair dhomhain Chaitliceach aici, is mó ná féile reiligiúnach amháin í an Cháisc; is tráth í le haghaidh athnuachana, cruinnithe teaghlaigh, agus deasghnátha traidisiúnta a théann siar na céadta bliain. Cé go bhfuil Éire ag athrú go tapa i dtreo na saoltaíochta, fanann an Cháisc mar chuid lárnach de chultúr na tíre, ag nascadh creideamh an tseansaoil le rithim an tsaoil nua-aimseartha.

Is é croí na féile seo ná an mothú go bhfuil an geimhreadh thart agus go bhfuil an t-earrach faoi bhláth. Tar éis tréimhse an Charghais – tréimhse 40 lá troscaidh agus aithrí – is lá mór lúcháire é Domhnach na Cásca. Do mhuintir na hÉireann, is ionann an lá seo agus deireadh leis an srianadh. Go traidisiúnta, tháinig teaghlaigh le chéile le haghaidh féasta mór, go minic ag ithe uaineoil nó liamhás, tar éis dóibh freastal ar an Aifreann go luath ar maidin. Is lá é atá lán de shiombailí: an t-ubh mar chomhartha den bheatha nua, coinín na Cásca a thugann rudaí milse do na páistí, agus bláthanna an earraigh ag maisiú na n-altóirí agus na dtithe.

Sa lá atá inniu ann, feictear meascán suimiúil de thraidisiúin ársa agus de nósanna nua-aimseartha. Cé go bhfuil an tábhacht reiligiúnach fós láidir i measc na nglúnta níos sine, do dhaoine óga agus do theaghlaigh óga, is tráth é an Cháisc le haghaidh sos fada ón obair nó ón scoil, turais chuig an tuath, agus go leor seacláide. Is tráth é freisin chun machnamh a dhéanamh ar stair na hÉireann, go háirithe mar gheall ar an nasc stairiúil idir seachtain na Cásca agus Éirí Amach na bliana 1916, rud a thugann gné pholaitiúil agus náisiúnta don deireadh seachtaine seo nach bhfaightear i dtíortha eile.

Cathain atá Domhnach na Cásca i 2026?

Is féile chorraitheach í an Cháisc, rud a chiallaíonn nach mbíonn sí ar an dáta céanna gach bliain. Socraítear dáta na Cásca bunaithe ar fhéilire na gealaí; is é an chéad Domhnach tar éis an chéad lánré d'fhéilire na gealaí a tharlaíonn ar nó i ndiaidh chónocht an earraigh (an 21 Márta).

I mbliana, beidh Domhnach na Cásca ar:

Lá na seachtaine: Sunday Dáta: April 5, 2026 Comhaireamh síos: Tá 92 lá fágtha go dtí an fhéile.

Toisc go dtagann an Cháisc i 2026 i mí Aibreáin, tá seans maith ann go mbeidh aimsir an earraigh i réim, le laethanta níos faide agus níos gile, rud a threisíonn an t-atmaisféar dóchais a bhaineann leis an bhféile seo.

Stair agus Bunús na Cásca in Éirinn

Téann fréamhacha na Cásca in Éirinn i bhfad siar, níos faide siar ná teacht na Críostaíochta féin i gcásanna áirithe. Go stairiúil, bhí féilte earraigh ag na Ceiltigh a chomóradh teacht an tsolais agus torthúlacht na talún. Nuair a tháinig Naomh Pádraig agus na misinéirí Críostaí eile go hÉirinn sa 5ú haois, rinne siad na féilte págánacha seo a oiriúnú chun scéal an Aiseirí a mhúineadh.

Le linn na meánaoiseanna, bhí an Cháisc ar an bhféile ba thábhachtaí sa bhliain. Bhí an Carghas i bhfad níos déine ná mar atá sé inniu; ní raibh cead ag daoine feoil, uibheacha, ná táirgí déiríochta a ithe ar feadh sé seachtaine. Dá bhrí sin, nuair a tháinig Domhnach na Cásca, bhí an ceiliúradh thar a bheith bríomhar. Bhíodh "Cluiche na nUibheacha" agus damhsaí móra ar siúl sna bailte fearainn.

Gné uathúil de stair na hÉireann is ea an "Aighneas na Cásca" sa luath-eaglais Cheilteach. Ar feadh i bhfad, ríomh na manaigh in Éirinn dáta na Cásca ar bhealach difriúil ná mar a rinneadh sa Róimh. Ba léiriú é seo ar neamhspleáchas spioradálta agus intleachtúil na hÉireann ag an am, go dtí gur glacadh le nós na Róimhe sa deireadh ag Sionad Whitby agus ag cruinnithe eile ina dhiaidh sin.

Sa 20ú haois, ghlac an Cháisc brí nua ar fad. Ar Luan na Cásca, 1916, thosaigh grúpa beag poblachtánach éirí amach in aghaidh riail na Breataine i mBaile Átha Cliath. Roghnaíodh seachtain na Cásca d'aon ghnó mar gheall ar an tsiombail d'aiséirí náisiúnta. Ó shin i leith, tá an Cháisc fite fuaite le cuimhneachán náisiúnta na hÉireann, le paráidí míleata agus searmanais oifigiúla stát ag tarlú gach bliain.

Traidisiúin agus Nósanna na Cásca

In Éirinn, tá meascán saibhir de nósanna reiligiúnacha agus tíre i gceist le Domhnach na Cásca. Cé go bhfuil cuid acu ag fáil bháis, tá go leor eile fós beo beathach i gcroí an phobail.

1. An t-Uisce Beannaithe agus an Glanadh Earraigh

Go traidisiúnta, bhíodh "Glanadh na Cásca" ar siúl sa teach sa tseachtain roimh an Domhnach. Bhíodh na tithe á n-aoladh agus á nglanadh ó bhun go barr. Ar Dhomhnach na Cásca féin, ba ghnách le daoine uisce beannaithe a thabhairt abhaile ón eaglais chun an teach, an teaghlach, agus fiú na beithigh a bheannú don bhliain amach romhainn.

2. Éadaí Nua

Tá an traidisiún ann fós éadaí nua a cheannach don Cháisc. San am a chuaigh thart, dúradh "éadaí nua don Cháisc, nó do chuid gruaige a bheith lán de neantóga!" Ba shiombail é seo den tús nua. Fiú sa lá atá inniu ann, feicfidh tú go leor daoine gléasta go deas ag freastal ar an Aifreann nó ag dul amach le haghaidh lóin ar an Domhnach.

3. Uibheacha Cásca

Is é an t-ubh an tsiombail is láidre den Cháisc. Sa seanam, bhíodh uibheacha crua-bhruite á n-ithe don bhricfeasta, go minic iad daite le comhábhair nádúrtha cosúil le craiceann oinniúin (chun dath órga a thabhairt dóibh). Inniu, is iad na huibheacha seacláide atá i réim. Faigheann páistí in Éirinn uibheacha móra seacláide ó thuismitheoirí, ó sheantuismitheoirí, agus ó chairde. Is minic a bhíonn "Tóraíocht Uibheacha Cásca" (Easter Egg Hunt) eagraithe i ngairdíní nó i bpáirceanna poiblí, áit a gcaithfidh na páistí uibheacha beaga atá i bhfolach a aimsiú.

4. An Toradh Feola agus Féasta na Cásca

Tar éis staonadh ó fheoil le linn an Charghais (nó go háirithe ar an Aoine Chéasta), is lá mór feola é an Domhnach. Is é uaineoil rósta an mhias is traidisiúnta, ag feidhmiú mar shiombail den "Uan Cásca". De ghnáth, déantar é a sheirbheáil le prátaí nua, glasraí an earraigh, agus anlann miontais. Is tráth é seo don teaghlach mór suí síos le chéile.

5. An Damhsa don Ghrian

Seanteagasc tíre in Éirinn ná go ndamhsaíonn an ghrian le lúcháir ar maidin Dhomhnach na Cásca chun aiseirí Chríost a cheiliúradh. Bhíodh daoine ag éirí ag breacadh an lae agus ag dreapadh cnoic chun an ghrian ag éirí a fheiceáil. Cé nach gcreideann mórán anois go ndamhsaíonn an ghrian i ndáiríre, tá athbheochan tagtha ar shearmanais "Sunrise Service" i measc pobal Críostaí éagsúla ar fud na tíre.

Cúrsaí Reiligiúnacha

I gcás go leor daoine in Éirinn, is é an t-Aifreann croílár an lae. Bíonn na heaglaisí lán go doras ar Dhomhnach na Cásca, fiú i gcás daoine nach bhfreastalaíonn go rialta i rith na bliana. Bíonn an liotúirge thar a bheith sollúnta agus álainn, le bláthanna bána (lilí go háirithe) ag maisiú na haltóra agus an coinneal Cásca á lasadh mar shiombail de "Chríost an Solas".

I bpobail áirithe, bíonn mórshiúlta reiligiúnacha ar siúl. Is tráth é freisin chun cuairt a thabhairt ar reiligí agus paidir a rá le haghaidh na marbh, ag nascadh an dóchais san aiseirí le cuimhne na muintire atá imithe uainn.

Cúrsaí Cócaireachta: Cad a ithear?

Ní bheadh an Cháisc iomlán in Éirinn gan bia blasta. Seo na rudaí is mó a bhíonn ar an mbord:

Uaineoil Rósta (Roast Lamb): An lárphointe do lón na Cásca. Liamhás Boilithe (Boiled Ham): Go minic glónraithe le mil nó mustard. Bullaí Croise (Hot Cross Buns): Aráin bheaga spíosraithe le cros ar an mbarr. Cé gur gnách iad a ithe ar an Aoine Chéasta, ithear iad i rith an deireadh seachtaine ar fad. Cáca na Cásca: Go minic cáca torthaí le marzipan ar an mbarr, nó cáca seacláide maisithe le huibheacha beaga. Prátaí Nua: Má tá an t-ádh ar an bhfeirmeoir, d'fhéadfadh na chéad phrátaí nua a bheith réidh, cé go mbíonn siad níos coitianta níos déanaí san earrach.

Eolas Praiticiúil do Chuairteoirí i 2026

Má tá tú ag pleanáil cuairt ar Éirinn timpeall an April 5, 2026, 2026, tá sé tábhachtach go mbeadh a fhios agat conas a oibríonn an tír le linn an deireadh seachtaine seo.

Iompar Poiblí

Oibríonn seirbhísí iompair phoiblí (Bus Éireann, Iarnród Éireann, agus an Luas i mBaile Átha Cliath) ar sceideal Dé Domhnaigh ar Dhomhnach na Cásca. Ciallaíonn sé seo go mbíonn níos lú seirbhísí ann agus go dtosaíonn siad níos déanaí sa lá. Má tá tú ag taisteal idir cathracha, moltar go mór ticéid a chur in áirithe roimh ré mar go mbíonn na traenacha agus na busanna an-ghnóthach le daoine ag dul abhaile don deireadh seachtaine.

Siopadóireacht agus Bialanna

Cé nach lá saoire oifigiúil reachtúil é Domhnach na Cásca (féach thíos), dúnann go leor gnólachtaí. Sa lá atá inniu ann, fanann na mór-ollmhargaí ar oscailt de ghnáth (uaireanta le huaireanta laghdaithe), ach dúnann go leor siopaí beaga faoin tuath. Bíonn bialanna sna cathracha gnóthach, go háirithe le haghaidh "Sunday Roast", mar sin déan áirithint roimh ré.

Alcól in Éirinn

Ar feadh na mblianta fada, bhí cosc iomlán ar alcól a dhíol ar an Aoine Chéasta (an Aoine roimh an gCáisc). Athraíodh an dlí seo in 2018, agus anois tá cead ag tithe tábhairne agus siopaí alcól a dhíol ar an Aoine Chéasta. Ar Dhomhnach na Cásca féin, bíonn na tithe tábhairne ar oscailt mar is gnáth ar an Domhnach, ach bíonn siad an-phlódaithe le daoine ag ceiliúradh.

An lá saoire poiblí é Domhnach na Cásca?

Is pointe mearbhaill é seo go minic do chuairteoirí. In Éirinn:

Ní lá saoire poiblí oifigiúil é Domhnach na Cásca. Ó tharla gur Domhnach é i gcónaí, meastar gur lá scíthe ginearálta é, ach níl aon cheart reachtúil ag oibrithe ar phá breise nó lá saor mar gheall air féin (mura bhfuil sé sin ina gconradh oibre). Is lá saoire poiblí oifigiúil é Luan na Cásca (6 Aibreán, 2026). Is é seo an lá a mbíonn na bainc, oifigí an rialtais, agus go leor gnólachtaí dúnta. Faigheann an chuid is mó de na hoibrithe lá saor le pá ar an Luan.

Dá bhrí sin, má tá tú in Éirinn an deireadh seachtaine sin, tabharfaidh tú faoi deara go mbíonn an tír níos ciúine ar an Domhnach mar gheall ar ghnéithe creidimh agus teaghlaigh, ach is é an Luan an lá "oifigiúil" as obair do chách.

Comhairle don Taistealaí

1. Bí Ullmhaithe don Aimsir: Is féidir le haisling "ceithre shéasúr in aon lá amháin" a bheith fíor i mí Aibreáin. Bíodh cóta báistí agus sraitheanna éadaigh agat.
2. Bain sult as an Tuath: Is am iontach é an Cháisc chun cuairt a thabhairt ar an iarthar (Gaillimh, Ciarraí) nó ar an gClár. Tá an tír ag éirí glas agus tá uain óga sna páirceanna – íomhá fhoirfe d'Éirinn na Cásca.
3. Freastal ar Imeacht Stairiúil: Seiceáil an bhfuil aon searmanais chuimhneacháin do 1916 ar siúl i mBaile Átha Cliath, go háirithe ag Ard-Oifig an Phoist (GPO) ar