Prayer Day

Henda skipanin við at hava dagin ein fríggjadag ger, at føroyingar fáa eitt langt vikuskifti, sum ofta verður brúkt til familjuvitjanir, ferðing innanlands ella til at gera hús og garð klár til summarið, um veðrið loyvir tí. Men hóast dagurin er ein frídagur, er tað týdningarmikið at minnast til, at hann upprunaliga er settur á stovn sum ein strangur bønar- og føstudagur.

Søgan handan dýra biðidag

Søgan um dýra biðidag fer heilt aftur til 17. øld. Dagurin varð innførdur við lóg hin 27. mars 1686 av Christiani kongi tí fimta. Tað var serliga Hans Bagger, biskupur á Sælandi, ið átti hugskotið og var drívmegin handan henda nýggja halgidagin.

Áðrenn dýri biðidagur varð settur á stovn, vóru mangir smærri bønardagar og føstudagar í kirkjuárinum. Eftir siðaskiftið (reformatiónina) ynskti kirkjan og kongurin at skipa hesi viðurskifti betur. Í staðin fyri at hava nógvar ymiskar dagar, ið órógvaðu arbeiðslívið og gerandisdagin, valdi man at savna fleiri av hesum gomlu katólsku bønardøgunum til ein stóran, "dýran" biðidag. Upprunaliga var navnið "Extraordinær almindelig bededag".

Tá dagurin varð innførdur, vóru reglurnar sera strangar. Fólk skuldu fasta, og alt arbeiði, handil og skemtan var strangliga bannað. Kirkjuklokkurnar ringdu kvøldið fyri sum eitt tegn um, at nú skuldi fólk fara at fyrireika seg til bønar og umvending. Tað var eisini bannað bakarunum at baka hendan dagin, og tí varð siðurin við at baka "varme hveder" (heit tveibit) kvøldið fyri settur í verk, so fólk høvdu okkurt at eta, ið kundi hita upp aftur dagin eftir, uttan at bróta reglurnar um arbeiðsforboð. Sjálvt um siðurin við heitum tveibitum er mest kendur í Danmark, hava mong í Føroyum eisini tikið henda siðin til sín, serliga tey seinnu árini.

Í Føroyum hevur dýri biðidagur altíð havt eina sterka støðu. Í einum samfelagi, har náttúran og havið hava rátt, hevur bøn og áheit á Guð verið ein natúrligur partur av lívinum. At hava ein heilan dag settan av til bøn hevur tí givið góða meining í føroyskum mentanarsamanhengi.

Hvussu verður dagurin hildin í Føroyum?

Dýri biðidagur í Føroyum er merktur av friði og kirkjuligari siðvenju. Dagurin byrjar ofta við gudstænastu í kirkjunum kring landið. Í mongum bygdum er hetta ein av teimum døgunum, har fólk fjölment fara í kirkju.

Kirkjulív og gudstænastur Gudstænasturnar á dýra biðidegi bera dám av umhugsan. Sálmarnir, ið verða sungnir, snúgva seg ofta um bøn, syndafyrigeving og Guds náði. Í summum kirkjum er tað eisini siður at hava altargongd hendan dagin. Tað er ein serstakur stemningur í føroysku kirkjunum hendan dagin, líkamikið um tú ert í Havnar Kirkju ella í eini av teimum smáu, vøkru bygdarkirkjunum sum t.d. í Saksun ella á Viðareiði.

Fámjin og Merkið Ein serstøk siðvenja er knýtt at bygdini Fámjin á Suðuroy. Í kirkjuni í Fámjin hongur frumritið av føroyska flagginum, Merkinum, sum Jens Olivur Lisberg og onnur evnaðu til í Keypmannahavn í 1919. Á dýra biðidegi er ofta ein serstøk hátíðarløta í Fámjin, har flaggið og søga tess verða heiðrað. Hetta dregur nógv fólk til bygdarina, og tað er ein frálíkur møguleiki at sameina andaliga dýpd við tjóðskaparligt stoltheid.

Tónleikur og røður Í summum býum og bygdir verða eisini skipað fyri tónleikatiltøkum ella almennum røðum seinnapartin á dýra biðidegi. Hesi tiltøk eru tó sjáldan "festlig" í vanligum týdningi, men heldur mentanarlig og hugnalig. Tað kundi verið ein kórkonsert í eini kirkju ella ein røða á einum torgi, ið snýr seg um samfelagsviðurskifti og virðir.

Familja og náttúra Fyri nógvar føroyingar er dýri biðidagur eisini ein dagur til at koma út í náttúruna. Um veðrið er gott, síggjast fólk fara túrar í fjøllunum ella eftir bygdagøtunum. Náttúran í Føroyum í mai mánaði er í rødmanum, har fuglurin er komin, og hagin byrjar at grønkast. Hetta gevur eina góða rammuna um ein dag, ið snýr seg um at steðga á og meta um skaparaverkið.

Almennur frídagur: Hvat er opið og hvat er stongt?

Dýri biðidagur er ein lógarbundin almennur frídagur í Føroyum. Hetta hevur stóra ávirkan á gerandisdagin hjá øllum, ið búgva í ella vitja landið.

1. Skúlar og almennar skrivstovur: Allir skúlar, útbúgvingarstovnar og almennar fyrisitingar eru stongdar. Hetta er ein dagur, har øll hava frí.
2. Handlar: Teir flestu handlarnir eru stongdir alt samdøgrið. Hetta gildir fyri matvøruhandlar, klædahandlar og byggimarknaðir. Tó kunnu smærri handlar (sum t.d. handlar á bensinstøðum) hava opið, men við skerdum upplatingartíðum. Tað er skilagott at keypa inn dagin fyri.
3. Ferðsla:

1. Matstovur og kaffistovur: Nógvar matstovur og kaffistovur í Tórshavn og størru bygdinum lata upp seinnapartin ella um kvøldið, vanliga eftir klokkan 18:00. Hetta er tí, at dagurin fyrr var hildin sum ein strangur biðidagur til klokkan 18:00, hvoreftir man kundi fara til meira sosial tiltøk.

Ráð til ferðafólk í Føroyum á dýra biðidegi

Um tú vitjar Føroyar í 2026, tá dýri biðidagur fellur á May 1, 2026, eru her nøkur góð ráð til at fáa tað besta burtur úr degnum: