Ethiopian Christmas Day

የኢትዮጵያ ገና፡ የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ የልደት በዓል አከባበር አጠቃላይ መመሪያ

በኢትዮጵያ ምድር የገና በዓል ወይም የልደት በዓል ከሃይማኖታዊ ሥርዓቱ ባለፈ ጥልቅ ባህላዊ ትርጉም ያለውና መላው ሕዝብ በልዩ ድምቀት የሚያከብረው ታላቅ በዓል ነው። ኢትዮጵያ የራሷ የሆነ የቀን አቆጣጠር (calendar) የምትከተል በመሆኗ፣ ይህ በዓል በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚታወቀው የዲሴምበር 25 በዓል በተለየ ሁኔታ በጥር ወር ይከበራል። በዓሉ "ገና" ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ ይህም "ገነነ" (ከፍ አለ፣ ታወቀ) ከሚለው የግዕዝ ቃል የመጣ ነው፤ ይህም የክርስቶስን ወደዚህ ዓለም መምጣትና ክብሩን የሚገልጽ ነው።

ይህ በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት ተከታዮች ዘንድ በከፍተኛ መንፈሳዊ ዝግጅት የሚጠበቅ ነው። በዓሉ ከመድረሱ በፊት ምዕመናን ለ43 ቀናት የሚቆይ የነቢያት ጾም (ጾመ ገና) ይጾማሉ። በዚህ የጾም ወቅት የእንስሳት ተዋጽኦ (ሥጋ፣ ወተት፣ ቅቤ፣ እንቁላል) የማይበላ ሲሆን፣ ምዕመናን በጸሎትና በንስሐ ራሳቸውን ለልደት በዓል ያዘጋጃሉ። ይህ የዝግጅት ወቅት በዓሉ ሲደርስ የሚሰማውን ደስታ እጥፍ ድርብ ያደርገዋል። የገና በዓል በኢትዮጵያ የፍቅር፣ የአንድነት፣ የይቅርታና የደስታ መገለጫ ተደርጎ ይወሰዳል።

በኢትዮጵያ የገና በዓል የቤተሰብ መገናኛ ጊዜ ነው። ከየአቅጣጫው ዘመድ አዝማድ ተሰባስቦ፣ በጋራ ማዕድ ቀርቦ፣ የሀገር ባህል ልብሶችን ለብሶ የሚከበርበት ዕለት ነው። በተለይም በገጠሪቱ የኢትዮጵያ ክፍሎች በዓሉን ለየት የሚያደርጉ ባህላዊ ጨዋታዎችና ሥርዓቶች አሉ። ከእነዚህም መካከል የገና ጨዋታ (የሆኪ ዓይነት ጨዋታ) ዋናው ነው። ይህ ጨዋታ እረኞች ጌታ ሲወለድ በደስታ ይጫወቱት የነበረውን ጨዋታ ለማስታወስ የሚደረግ እንደሆነ ይታመናል።

በ2026 ዓመተ ምህረት በዓሉ መቼ ይከበራል?

በኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር መሠረት የገና በዓል በየዓመቱ ታኅሣሥ 29 ቀን ይከበራል (በዘመነ ዮሐንስ ደግሞ ታኅሣሥ 28 ቀን ይከበራል)። በፈረንጆች አቆጣጠር ደግሞ ይህ ዕለት በጥር ወር ላይ ይውላል።

የበዓሉ ቀን፡ January 7, 2026 የሳምንቱ ዕለት፡ Wednesday ቀሪ ቀናት፡ እስከ በዓሉ ድረስ 4 ቀናት ቀርተዋል።

የሻማ ማብራት ሥርዓት፡ ምዕመናን በእጃቸው ሻማ ወይም ጥዋፍ ይዘው በቤተክርስቲያኑ ዙሪያ ሦስት ጊዜ ይዞራሉ። ይህ ሻማ የክርስቶስን ብርሃንነትና የቤተልሔምን ኮከብ ያስታውሳል። የሌሊት ቅዳሴ፡ ከምሽቱ 6 ሰዓት ጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ወይም 10 ሰዓት ድረስ የልደት ቅዳሴ ይከናወናል። ካህናቱ በከበሮ፣ በጸናጽልና በቃጭል ታጅበው የሚያምር ያሬዳዊ ዜማ ያቀርባሉ። በቅዳሴው መጨረሻ ላይ ምዕመናን ቅዱስ ቁርባን ይቀበላሉ።

ጾም መፍቻ፡ ለ43 ቀናት ሲጾሙ የቆዩ ምዕመናን፣ በዕለቱ ጠዋት ከቤተክርስቲያን እንደተመለሱ ጾማቸውን ይፈታሉ። ዋናው የጾም መፍቻ ምግብ "ዶሮ ወጥ" ነው። ዶሮ ወጥ በብዙ ሽንኩርት፣ ቅቤና በርበሬ ተቁላልቶ የሚሠራ፣ እንቁላል የሚጨመርበትና እጅግ የሚጣፍጥ የኢትዮጵያውያን ብሔራዊ ምግብ ነው። የቤተሰብ ግብዣ፡ ጎረቤት፣ ዘመድና ወዳጅ ተጠርቶ በጋራ ይበላል፣ ይጠጣል። "እንቁጣጣሽ" ተብሎ እንደሚጠራው አዲስ ዓመት ሁሉ፣ ገናም ሰዎች አዲስ ልብስ የሚለብሱበትና ለልጆች ጥቂት ስጦታዎች የሚሰጡበት ዕለት ነው። የቡና ሥርዓት፡ በኢትዮጵያ ባህል ቡና መጠጣት ትልቅ ቦታ አለው። በገና ዕለትም ሣር ተጎዝጉዞ፣ እጣን ታጥኖ፣ ቡና ተፈልቶ በደስታ ይጠጣል።

3. ባህላዊ ጨዋታዎች

የገና ጨዋታ፡ ይህ ጨዋታ ከሆኪ ጋር ይመሳሰላል። ወንዶችና ወጣቶች "ጋን" ተብሎ ከሚጠራ ጠንካራ እንጨት የተዘጋጀ ዱላና "ርኩ" የተባለ የእንጨት ኳስ ይዘው ሜዳ ላይ ይጫወታሉ። ጨዋታው በቡድን የሚደረግ ሲሆን፣ ከፍተኛ ጉልበትና ክህሎት ይጠይቃል። "በገና ጨዋታ አይቆጡም ጌታ" የሚል የታወቀ ብሂል አለ፤ ይህም በጨዋታው ወቅት የሚፈጠሩ ግጭቶች ወይም ስህተቶች በይቅርታ እንደሚታለፉ ይገልጻል። የፈረስ ጉግስ፡ በአንዳንድ የሀገሪቱ ክፍሎች፣ በተለይም በገጠር፣ ጎበዝ ፈረሰኞች የፈረስ ጉግስ ውድድር ያደርጋሉ። ይህ የጀግንነትና የችሎታ መገለጫ ተደርጎ ይወሰዳል።

ባህላዊ ምግቦችና መጠጦች

ኢትዮጵያውያን ለበዓል ልዩ ትኩረት ከሚሰጧቸው ነገሮች አንዱ ምግብ ነው። በገና ዕለት የሚዘጋጁ ምግቦች ልዩ ጣዕምና ዝግጅት አላቸው፡-

1. ዶሮ ወጥ፡ የገና በዓል ያለ ዶሮ ወጥ አይታሰብም። ዶሮው ታርዶ በ12 ብልት ከተከፋፈለ በኋላ፣ በብዙ ሽንኩርትና ቅመማ ቅመም ለረጅም ሰዓታት ይበስላል። ከእንጀራ ጋር ይቀርባል።
2. እንጀራ፡ ከጤፍ የሚዘጋጅና በኢትዮጵያ ምግብ ውስጥ እንደ መሰረት የሚያገለግል ጎምዘዝ ያለ ጠፍጣፋ ዳቦ ነው።
3. የበግ ወይም የከብት ሥጋ፡ ጥሬ ሥጋ (ክትፎ ወይም ጥብስ) በብዛት ይቀርባል። በተለይም "ጥሬ ሥጋ" መቁረጥ የኢትዮጵያውያን ልዩ ባህል ነው።
4. ጠላና ጠጅ፡ ጠላ ከጥራጥሬና ከጌሾ የሚጠመቅ ባህላዊ መጠጥ ሲሆን፣ ጠጅ ደግሞ ከማርና ከጌሾ የሚዘጋጅ የተከበረ መጠጥ ነው።
5. ደፎ ዳቦ፡ በገና ዋዜማ ተጋግሮ በዕለቱ የሚቆረስ ትልቅና ወፍራም የቤት ውስጥ ዳቦ ነው።

የገና ልብስና አለባበስ

በገና በዓል ወቅት ኢትዮጵያውያን በብዛት የሚለብሱት "የሀገር ባህል ልብስ" ነው። ይህ ልብስ ከጥጥ የተሠራና በእጅ የተሸመነ ነጭ ልብስ ነው።

ነጠላና ጋቢ፡ ወንዶችም ሆኑ ሴቶች በነጭ ልብሳቸው ላይ "ነጠላ" የተባለ ቀጭን መጎናጸፊያ ይደርባሉ። ነጠላው በጠርዙ ላይ "ጥልፍ" የተባለ ያሸበረቀ ዲዛይን አለው። ቀሚስ፡ ሴቶች በወገባቸው ላይ መታጠቂያ ያለውና በደረትና በታችኛው ክፍል በጥልፍ ያጌጠ ረጅም ቀሚስ ይለብሳሉ። የካህናት ልብስ፡ ካህናቱና ዲያቆናቱ ደግሞ በቤተክርስቲያን ሥርዓት ወቅት የወርቅና የብር ክር ያለባቸው፣ ደማቅ ቀለማት ያሏቸው አልባሳትን ይለብሳሉ። እንዲሁም ያሸበረቁ ጃንጥላዎችን ይይዛሉ።

መንግሥታዊ መሥሪያ ቤቶች፡ ሁሉም የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች፣ ባንኮች፣ ትምህርት ቤቶችና ፋብሪካዎች ዝግ ይሆናሉ። ንግድ ቤቶች፡ አብዛኛዎቹ ሱቆችና የንግድ ማዕከላት ዝግ ይሆናሉ፤ ሆኖም ግን እንደ ሆቴሎችና ካፌዎች ያሉ አገልግሎት ሰጪዎች ክፍት ሊሆኑ ይችላሉ። የትራንስፖርት አገልግሎት፡ የሕዝብ ትራንስፖርት ውስን ሊሆን ስለሚችል አስቀድሞ ዝግጅት ማድረግ ያስፈልጋል።

በአጠቃላይ የኢትዮጵያ የገና በዓል ከሃይማኖታዊ ይዘቱ ባሻገር የሀገሪቱን ጥንታዊ ባህል፣ እንግዳ ተቀባይነትና የአንድነት መንፈስ የሚያሳይ ታላቅ ክስተት ነው። በ2026 የሚከበረው ይህ በዓል፣ ለኢትዮጵያውያን ሁሉ የሰላምና የፍቅር እንዲሆን ይመኛል።

ማጠቃለያ

የኢትዮጵያ ገና (ልደት) በዓለም ላይ ካሉ የገና አከባበሮች ሁሉ ለየት ያለና ጥንታዊነቱን የጠበቀ ነው። በጥር 7 ቀን የሚከበረው ይህ በዓል፣ በጾም ተጀምሮ በደማቅ ግብዣና በባህላዊ ጨዋታዎች ይጠናቀቃል። በ2026 የሚውለው የገና ዕለት፣ በWednesday ቀን January 7, 2026 የሚከበር ሲሆን፣ እስከዚያው ድረስ ባሉት 4 ቀናት ውስጥ ኢትዮጵያውያን ለበዓሉ አስፈላጊውን ዝግጅት ያደርጋሉ። መልካም የገና በዓል!