Green Monday

Καθαρά Δευτέρα στην Κύπρο: Ο Πλήρης Οδηγός για τη Γιορτή της Άνοιξης και της Κάθαρσης

Η Καθαρά Δευτέρα, γνωστή στην Κύπρο και ως «Πράσινη Δευτέρα» λόγω της εξόδου των πιστών στη φύση, αποτελεί μία από τις πιο αγαπημένες και χαρακτηριστικές γιορτές της ορθόδοξης παράδοσης στο νησί. Είναι η ημέρα που σηματοδοτεί το τέλος της Αποκριάς και την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της περιόδου δηλαδή των σαράντα ημερών νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας πριν από το Άγιο Πάσχα. Για τους Κυπρίους, η ημέρα αυτή είναι συνυφασμένη με την αναγέννηση, την καθαριότητα —τόσο σωματική όσο και ψυχική— και την άρρηκτη σύνδεση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον που ανθίζει.

Αυτό που κάνει την Καθαρά Δευτέρα ξεχωριστή στην Κύπρο είναι ο μοναδικός συνδυασμός θρησκευτικής ευλάβειας και λαϊκού πανηγυριού. Ενώ η Εκκλησία καλεί τους πιστούς σε μετάνοια και εγκράτεια, ο λαός γιορτάζει το «κόψιμο της μούττης» (την έναρξη της νηστείας) με πλούσια τραπέζια γεμάτα νηστίσιμα εδέσματα, υπαίθριες εξορμήσεις και το παραδοσιακό πέταγμα του χαρταετού. Είναι μια μέρα χαράς, όπου οι πόλεις αδειάζουν και η ύπαιθρος, τα βουνά και τα παράλια γεμίζουν από οικογένειες και φίλους που απολαμβάνουν την κυπριακή φύση στην καλύτερη της στιγμή.

Πότε πέφτει η Καθαρά Δευτέρα το 2026;

Η Καθαρά Δευτέρα είναι κινητή εορτή και εξαρτάται άμεσα από την ημερομηνία του Πάσχα. Συγκεκριμένα, τοποθετείται στην αρχή της έβδομης εβδομάδας πριν από την Κυριακή του Ορθόδοξου Πάσχα.

Για το έτος 2026, η γιορτή θα πραγματοποιηθεί την εξής ημερομηνία:

• Ημέρα: Monday
• Ημερομηνία: February 23, 2026
• Αντίστροφη Μέτρηση: Απομένουν ακόμη 51 ημέρες μέχρι τον εορτασμό.

Επειδή η ημερομηνία βασίζεται στο σεληνιακό ημερολόγιο και τον καθορισμό του Πάσχα, αλλάζει κάθε χρόνο, δημιουργώντας πάντα ένα πολυαναμενόμενο τριήμερο (μαζί με το Σάββατο και την Κυριακή της Τυρινής) που επιτρέπει στους πολίτες να προγραμματίσουν τις αποδράσεις τους στην ύπαιθρο.

Ιστορία και Πνευματική Σημασία

Η ονομασία «Καθαρά» προέρχεται από τη συνήθεια που είχαν οι παλιοί χριστιανοί να καθαρίζουν τα μαγειρικά τους σκεύη από κάθε ίχνος ζωικού λίπους και κρέατος αμέσως μετά την Κυριακή της Αποκριάς. Πνευματικά, η ημέρα αυτή συμβολίζει την κάθαρση της ψυχής μέσω της νηστείας και της προσευχής. Στην Κύπρο, η παράδοση αυτή τηρείται με ευλάβεια, καθώς η Καθαρά Δευτέρα θεωρείται η πύλη για τη Σαρακοστή (Σαρακοστή), μια περίοδο που οι πιστοί απέχουν από το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά.

Στο παρελθόν, οι νοικοκυρές στην Κύπρο άσπριζαν τα σπίτια τους και έπλεναν τα πάντα με «αλισίβα» (νερό με στάχτη), θέλοντας να υποδεχτούν τη Σαρακοστή με απόλυτη καθαριότητα. Σήμερα, αν και οι πρακτικές έχουν εκσυγχρονιστεί, η ουσία παραμένει η ίδια: μια μέρα ανασυγκρότησης και επιστροφής στις απλές αξίες της ζωής.

Πώς γιορτάζουν οι Κύπριοι: Το «Κόψιμο της Μούττης»

Η πιο χαρακτηριστική έκφραση της ημέρας στην Κύπρο είναι η φράση «πάμε να κόψουμε τη μούττη της Σαρακοστής». Αυτό σημαίνει την έξοδο στην ύπαιθρο για πικ-νικ. Από νωρίς το πρωί, οι δρόμοι που οδηγούν προς το Τρόοδος, τον Ακάμα, τον Πρωταρά και τα διάφορα δασικά πάρκα γεμίζουν με αυτοκίνητα.

Το Πέταγμα του Χαρταετού

Ο ουρανός της Κύπρου την Καθαρά Δευτέρα γεμίζει με εκατοντάδες πολύχρωμους χαρταετούς. Το έθιμο αυτό συμβολίζει την ανάταση της ανθρώπινης ψυχής προς το Θείο και την επιθυμία μας να «πετάξουμε» μακριά από τις αμαρτίες και τα γήινα βάρη. Παιδιά και ενήλικες επιδίδονται σε έναν άτυπο διαγωνισμό για το ποιος θα καταφέρει να στείλει τον χαρταετό του πιο ψηλά, εκμεταλλευόμενοι τους ανοιξιάτικους ανέμους του Φεβρουαρίου ή του Μαρτίου.

Το Τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας

Το φαγητό παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ημέρα νηστείας. Το κυπριακό τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας είναι μια πανδαισία χρωμάτων και γεύσεων από τη γη και τη θάλασσα:

1. Λαγάνα: Το παραδοσιακό άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο αυτή την ημέρα. Είναι πλατύ, πασπαλισμένο με σουσάμι και έχει τις ρίζες του στην Παλαιά Διαθήκη.
2. Ταραμοσαλάτα και Χούμοι: Απαραίτητα συνοδευτικά για τη λαγάνα.
3. Θαλασσινά: Επειδή η νηστεία απαγορεύει το κρέας αλλά επιτρέπει τα μαλάκια και τα οστρακοειδή, οι Κύπριοι απολαμβάνουν χταπόδι στα κάρβουνα, καλαμάρια, γαρίδες και μύδια.
4. Λαχανικά και Όσπρια: Φρέσκα κουκιά, αγγουράκια, ντομάτες, ελιές, πίκλες και το παραδοσιακό «παντζάρι».
5. Χαλβάς: Το κλασικό γλύκισμα της ημέρας, είτε σιμιγδαλένιος είτε του εμπορίου (από ταχίνι).

Παραδόσεις και Τοπικά Έθιμα

Σε πολλά χωριά της Κύπρου, οι τοπικοί δήμοι και οι κοινότητες διοργανώνουν δωρεάν εκδηλώσεις. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Παραδοσιακά Παιχνίδια: Αγώνες με σακουλοδρομίες, το «ζίζιρο», και το τράβηγμα του σχοινιού.
• Μουσική και Χορός: Συγκροτήματα με παραδοσιακές ενδυμασίες χορεύουν κυπριακούς χορούς, όπως τον «Δρέπανο» ή το «Τάτσια».
• Διαγωνισμοί Χαρταετού: Βραβεία για τον πιο ψηλό ή τον πιο όμορφο χειροποίητο χαρταετό.

Σε παραθαλάσσιες περιοχές όπως η Λάρνακα (Φοινικούδες) και η Πάφος, ο κόσμος συγκεντρώνεται στις παραλίες, ενώ στη Λευκωσία δημοφιλείς προορισμοί είναι το Πάρκο Αθαλάσσας και η περιοχή της Ακαδημίας.

Πρακτικές Πληροφορίες για Επισκέπτες και Κατοίκους

Αν σκοπεύετε να γιορτάσετε την Καθαρά Δευτέρα στην Κύπρο, ακολουθούν μερικές χρήσιμες συμβουλές:

1. Προμήθειες: Αγοράστε τη λαγάνα σας νωρίς το πρωί από τον φούρνο, καθώς εξαντλούνται γρήγορα. Τα περισσότερα υπεραγορές (supermarkets) είναι κλειστά, οπότε φροντίστε για τα λαχανικά και τα θαλασσινά σας από το Σάββατο.
2. Τοποθεσία: Αν επιθυμείτε να πάτε σε οργανωμένο εκδρομικό χώρο, πρέπει να φτάσετε εκεί πολύ νωρίς (πριν τις 9:00 π.μ.), καθώς οι θέσεις με τραπέζια και ψησταριές γεμίζουν αστραπιαία.
3. Καιρός: Ο καιρός στην Κύπρο στα τέλη Φεβρουαρίου μπορεί να είναι απρόβλεπτος. Ελέγξτε την πρόγνωση—αν έχει αέρα είναι ιδανικά για τον χαρταετό, αλλά ίσως χρειαστείτε ένα ελαφρύ μπουφάν.
4. Σεβασμός: Αν και η ημέρα έχει εορταστικό χαρακτήρα, παραμένει μια θρησκευτική γιορτή νηστείας. Αποφύγετε την κατανάλωση κρέατος σε δημόσιους χώρους αν θέλετε να ακολουθήσετε το τοπικό πνεύμα.

Η Καθαρά Δευτέρα ως Δημόσια Αργία

Η Καθαρά Δευτέρα είναι επίσημη δημόσια αργία στην Κύπρο. Αυτό σημαίνει ότι:

• Κυβερνητικά Γραφεία και Τράπεζες: Παραμένουν κλειστά.
• Σχολεία: Όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι κλειστά.
• Καταστήματα: Τα περισσότερα εμπορικά καταστήματα και οι μεγάλες υπεραγορές παραμένουν κλειστά. Ωστόσο, ορισμένα μικρά παντοπωλεία (περίπτερα) και φούρνοι λειτουργούν για τα απαραίτητα.
• Εστίαση: Πολλές ταβέρνες παραμένουν ανοιχτές προσφέροντας ειδικό μενού με «σαρακοστιανά», αλλά η κράτηση είναι επιβεβλημένη εβδομάδες πριν.

Η ημέρα αυτή προσφέρει την τέλεια ευκαιρία για μια σύντομη απόδραση από την καθημερινότητα. Είτε επιλέξετε να πετάξετε χαρταετό στις ακτές του Πρωταρά, είτε να απολαύσετε τη λαγάνα σας κάτω από τα πεύκα του Τροόδους, η Καθαρά Δευτέρα θα σας γεμίσει με εικόνες και γεύσεις που χαρακτηρίζουν την κυπριακή ψυχή.

Ετοιμαστείτε λοιπόν για τις February 23, 2026, πάρτε τους χαρταετούς σας και βγείτε στη φύση για να υποδεχτείτε την άνοιξη και τη Σαρακοστή με τον πιο όμορφο τρόπο!