March Equinox

Ivyo Mwokwibuka ku Mugoroba w’Ilinganiza ry’Imihigo (Equinoxe) muri Ntwarante mu Burundi

Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante, rizwi mu rurimi rw’igifaransa nka "Équinoxe de mars", ni ikimenyetso kidasanzwe cya gihanga kiba mw’ijuru, aho izuba rirengana umurongo ugabura isi mu bice bibiri (équateur). Mu Burundi, iki gihe ni igihe kidasanzwe kiba kerekana impinduka z’ibihe mu buryo bw’indwi n’iminsi. Iri linganiza ry’imihigo rirerekana ko umunsi n’ijoro bingana neza mu buringanire bw’amasaha, aho isi yose ironka umuco n’umwijima bingana. Ku barundi, n’ubwo atari umunsi mukuru w’akaranga usanzwe uhimbazwa n’ibirori bikomeye, ni igihe c’amateka y’ikirere kerekana isano riri hagati y’isi n’izuba.

Iki kimenyetso kiba mu Burundi mu gihe igice c’ubumanuko bw’isi (Hémisphère Sud), aho uburundi buherereye, bwinjira mu gihe c’itumba (automne). Ibi bitandukanye n’ibihugu vyo mu buraruko bw’isi biba biriko bwinjira mu gihe c’isibe (printemps). Mu Burundi, n’ubwo turi hafi y’umurongo wa ekwateri, iki gihe kiratuma tubona impinduka nke mu buryo izuba rirashe n’aho rirandurira, ariko icibonekeza cane ni uko umunsi n’ijoro biba bifise amasaha cumi na n’abiri (12) umwe wese. Ni ikimenyetso c’uko isi igenda irazunguruka neza mu nzira yayo, kandi kikaba ari igihe ciza ku bahinga mu vy’ikirere n’abakunda kwihweza ibiba mw’ijuru kugira ngo basobanure neza uko isi yacu iteye.

Iki gihe c’ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante ntigikunze guhimbazwa n’imigenzo yiharije mu mico n’imigenzo y’ikirundi nk’uko bimeze ku yandi masezerano canke imisi mikuru y’idini. Ariko rero, mu buzima bwa misi yose, abantu barabona ko ikirere gihinduka, imvura ikaba ishobora kugwa cane kuko uburundi buba buri mu gihe c’imvura (Agasibe). Ni igihe c’akanyamuneza ku barimyi kuko imvura iba ihari, kandi ibirime biba biriko birakura neza mu mirima. Ilinganiza ry’imihigo rero, n’ubwo ridasomwa mu bitabo vy’amateka y’u Burundi nk’umunsi w’intwari, rirafise ikibanza mu mibereho y’abantu kubera isano riri hagati y’ikirere n’uburimyi.

Ni ryari Ilinganiza ry’Imihigo ryo muri Ntwarante rishika muri 2026?

Muri uyu mwaka wa 2026, iri linganiza ry’imihigo ridasanzwe rizoba ku munsi udasanzwe. Ng’ibi ivyo mwokwibuka ku bijanye n’uwo munsi:

• Umunsi w’indwi: Friday
• Itariki: March 20, 2026
• Iminsi isigaye: Hasigaye iminsi 76 kugira uwo munsi ushike.

Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante ntabwo rifise itariki ihoraho idahinduka nk’iy’umunsi w’Ubwigenge. Rimwe na rimwe rishika ku itariki 19, 20 canke 21 za Ntwarante. Ibi biva ku buryo isi izunguruka izuba n’uburyo ikalenda yacu y’imyaka (calendrier grégorien) itunganijwe. Muri uyu mwaka wa 2026, rizoba kw’itariki March 20, 2026, kandi mu Burundi rizoshika neza na neza isaha zitanu n’iminota ine (11:04) z’amanywa. Ni igihe ciza cane cyo kwitegereza izuba riri hagati na hagati mu kirere.

Amateka n’Inkomoko y’Ilinganiza ry’Imihigo

Ilinganiza ry’imihigo ni ijambo rikomoka mu rurimi rw’ikilatini "aequinoctium", bisobanura "ijoro ringingana" (aequus = bingana, nox = ijoro). Kuva kera, abantu barakoresheje ibi bihe kugira ngo bamenye uko umwaka ugenda n’uko ibihe bihinduka. Mu Burundi, n’ubwo kera hatariho ibikoresho bigezweho vyo gupima amasaha, abasokuru bacu barashobora kumenya impinduka z’ibihe mu kwitegereza aho izuba rirasira n’aho rirengera, hamwe n’inyoni n’ibimera.

Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante rirafise ikibanza gikomeye mu mateka y’abantu benshi kw’isi. Mu bihugu nka Irani, uyu munsi urerekana itanguriro ry’umwaka mushasha (Nowruz). Mu bindi bihugu vyo mu buraruko, uyu munsi ni itanguriro ry’isibe (printemps), aho ibimera bitangura kumererwa n’amashurwe akaka. Mu Burundi, n’ubwo turi mu gice cy’ubumanuko, iki gihe kiduha amahirwe yo kwumva neza ko isi iri mu mucezo umwe n’izuba. Nta migenzo y’akaranga k’ikirundi izwi neza ko yaba ihambaye kuri uyu munsi, ariko mu biyago vy’abantu bazi ivy’ikirere, ni igihe co kuvuga kw’ihinduka ry’ibihe.

Mu Burundi, iki gihe gihura n’igihe c’imvura y’agashika, aho imirima iba itoshye. Abakurambere bacu barubaha cane ibimenyetso vy’ijuru kuko ari vyo vyabayobora mu bikorwa vy’uburimyi. N’ubwo iri linganiza ridasomwa mu nkingi z’amateka ya politike, riri mu nkingi z’amateka y’ibidukikije n’imibereho y’isi.

Uko Ilinganiza ry’Imihigo ryifashe mu Burundi

Mu Burundi, Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante rifatwa nk’ikimenyetso c’ibihe ("Saison"). Ni igihe c’impinduka z’ikirere kuruta uko ryoba umunsi mukuru w’ibirori. Ibi bivuze ko atari umunsi abantu bahagarika akazi kugira ngo baje mu mihanda gutamba canke kuririmba. Ni umunsi uba mu makalenda menshi y’abarundi nk’urwibutso rw’uko ikirere gihindutse.

Ibihe n’Ikirere

Muri Ntwarante, Uburundi buba buri mu gihe c’imvura. Ilinganiza ry’imihigo rishika mu gihe ubushuhe buba buri hagati y’ingarane 20 na 28 (20-28°C). Iki gihe kiba ari ciza ku bantu basura uburundi kuko ibiyaga n’imisozi biba bitoshye cane kubera imvura. N’ubwo bishobora kugwa imvura, akenshi izuba rirashe riraba rishushe cane kandi riri hagati na hagati.

Ibikorwa by’Abantu

Nta birori bidasanzwe nk’imyiyereko (parades) canke amamesa yiharije ategurwa ku bw’iri linganiza ry’imihigo mu Burundi. Abantu babandanya imirimo yabo nk’uko bisanzwe. Abanyeshure mu mashure makuru n’ayisumbuye barashobora kwigishwa ivyerekeye iri linganiza mu vyirwa vy’ubumenyi bw’isi (Géographie) n’ivy’ikirere (Physique). Ni akaryo ku barimu ko kwerekana mu buryo bufatika uko isi izunguruka.

Isano n’iyindi misi mikuru

Muri uyu mwaka wa 2026, itariki March 20, 2026 ishobora guhura n’umunsi mukuru w’Idd El-Fitr (Idd al-Fitr) ku bayisilamu, n’ubwo uyu munsi mukuru w’idini uhindagurika bivanye n’ukuboneka kw’ukwezi. Ibi bishobora gutuma uyu munsi uba umunsi w’akaruhuko mu Burundi, ariko biba ari ku bw’umunsi mukuru w’idini, atari ku bw’ilinganiza ry’imihigo ubwayo. Ilinganiza ry’imihigo ryo ryenyene rirabandanya nk’uburyo bw’isi bwo kwisonga.

Imigenzo n’Imyifatire muri iki gihe

N’ubwo nta migenzo ihamye ihari, hariho uburyo abantu bamwe na bamwe bitwara muri iki gihe:

1. Kwitegereza Izuba: Hariho abantu bakunda kwitegereza isaha zitanu n’iminota ine (11:04) kugira ngo babone uko igicucu c’ibintu kiba kimeze. Mu gihe c’ilinganiza ry’imihigo, igicucu kiba ari gito cane kuri ekwateri.
2. Uburimyi: Abarimyi barashobora gukoresha iki gihe mu kumenya niba imvura izabandanya kugwa canke niba igiye kugabanuka. Ni igihe co kwitwararika imirima y’ibigori, ibishyimbo n’ibindi birime bikura muri iki gihe.
3. Indyo: Nta mfungurwa zidasanzwe zitegurwa ku bw’uyu munsi, ariko kubera ko ari igihe c’itumba (mu gice c’ubumanuko), ibiribwa nk’ibigori bishasha canke ibishyimbo bishobora kuba bitangiye kuboneka mu masoko menshi y’i Bujumbura n’iyo mu ntara.

Ku banyamahanga canke abashitsi bari mu Burundi, nta myifatire yiharije isabwa. Ushobora kwifata nk’uko wifata ku wundi munsi uwo ari wo wose. Nta nyambaro yiharije isabwa, kandi amaduka n’amasoko biba vyuguruye neza.

Mbega ni umunsi w’akaruhuko (Public Holiday)?

Iki ni ikibazo benshi bibaza. Inyishu ni OYA. Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante (March Equinox) ntabwo ari umunsi w’akaruhuko mu Burundi.

Ivyo mwokwitega:

• Ibiro vya Leta: Biruguruye mu masaha asanzwe (kuva isaha imwe n’igice z’agatondo gushika isaha icumi n’imwe z’umugoroba).
• Amabanki: Amabanki yose n’ibigo vy’imari birakora nk’uko bisanzwe.
• Amashure: Abanyeshure bariga nk’uko bisanzwe, uretse nka hamwe umwarimu yofata uwo mwanya wo kwigisha ivy’ikirere.
• Ingendo: Amabisi n’indege birakora ku gihe cavyo gisanzwe.

Ariko rero, nk’uko twabivuze, muri 2026, hariho ishobora ry’uko uyu munsi uhura n’umunsi mukuru w’idini (Idd El-Fitr). Mu gihe Idd El-Fitr yoba kuri uyu munsi, hazoba ari akaruhuko k’igihugu cose kuko iyo ni itegeko mu Burundi. Ariko naho ryoba ari akaruhuko, ryoba ari iry’idini rya Islamu, atari iry’ilinganiza ry’imihigo.

Mu ncamake, Ilinganiza ry’imihigo ryo muri Ntwarante mu Burundi ni umunsi w’agaciro k’ubumenyi n’ikirere. Ni umunsi utwibutsa ko isi yacu iri mu rugendo rudahengesha, kandi ko ibihe bihinduka kugira ngo ubuzima bubandanye. N’ubwo ata birori bihambaye biba, ni akaryo keza ko gutekereza ku bidukikije no ku kuntu isi yacu itunganijwe neza mu buryo bw’igitangaza. Hasigaye iminsi 76 gusa kugira ngo March 20, 2026 ishike, rero ube witeguye kwitegereza iryo linganiza ry’imihigo ridasanzwe mu Burundi.