Feast of Saint Vartan

Քանի որ տոնի օրը կախված է Զատկի օրացույցից, այն ամեն տարի փոփոխվում է՝ տատանվելով փետրվարի սկզբից մինչև մարտի սկիզբը ընկած ժամանակահատվածում:

Պատմական ակնարկ. Ավարայրի ճակատամարտը և դրա նշանակությունը

451 թվականի մայիսի 26-ին Տղմուտ գետի ափին՝ Ավարայրի դաշտում, տեղի ունեցավ հայոց պատմության ամենանշանավոր ճակատամարտերից մեկը: Պարսից արքա Հազկերտ II-ը, ցանկանալով ամրապնդել իր իշխանությունը Հայաստանում, հրովարտակ արձակեց՝ պահանջելով, որ հայերը հրաժարվեն քրիստոնեությունից և ընդունեն կրակապաշտությունը: Սա լուրջ սպառնալիք էր ոչ միայն հավատքին, այլև հայոց ինքնությանը, քանի որ քրիստոնեությունը 301 թվականից ի վեր դարձել էր հայ մշակույթի և պետականության անքակտելի մասը:

Վարդան Մամիկոնյանի հրամանատարության տակ հավաքվել էր շուրջ 66,000 մարտիկ: Սա միայն կանոնավոր բանակ չէր. զորքի շարքերում էին գյուղացիներ, ռամիկներ, կանայք և հոգևորականներ: Նրանց դեմ կանգնած էր Սասանյան Պարսկաստանի 220,000-անոց հզոր բանակը, որն ուժեղացված էր մարտական փղերով և «Մատյան» գնդով:

Ճակատամարտը սկսվեց լուսաբացին: Հայ մարտիկները, ստանալով եկեղեցականների օրհնությունը և Սուրբ Հաղորդությունը, նետվեցին մարտի: Չնայած հայկական կողմը կրեց ծանր կորուստներ, և զոհվեց զորավար Վարդան Մամիկոնյանը, պարսիկները տեսան մի այնպիսի դիմադրություն, որն իրենց համար անսպասելի էր: Թեև ռազմական առումով հայերը պարտություն կրեցին, սակայն բարոյական և հոգևոր հաղթանակը հայկական կողմինն էր: Պարսիկները հասկացան, որ հայերին հնարավոր չէ ստիպել հրաժարվել իրենց հավատքից, և հետագայում ստիպված եղան զիջումների գնալ:

Կրոնական նշանակությունը և եկեղեցական արարողակարգը

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Վարդանանց հերոսներին դասել է սրբերի շարքը դեռևս 5-րդ դարում: Սուրբ Վարդանանց տոնը եկեղեցական տոնացույցի կարևորագույն օրերից է: Այս օրը Հայաստանի բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է հանդիսավոր Սուրբ Պատարագ:

Պատարագի ընթացքում հնչում են շարականներ, որոնք փառաբանում են Վարդանանց նահատակությունը: Հատկապես հայտնի է Ներսես Շնորհալու հեղինակած «Նորահրաշ» շարականը, որը նվիրված է Վարդան Մամիկոնյանին և նրա զինակիցներին: Այս օրը նաև անվանակոչության օր է բոլոր նրանց համար, ովքեր կրում են Վարդան, Վահան, Խորեն, Արտակ, Հմայակ, Տաճատ, Արսեն կամ Գարեգին անունները:

Եկեղեցական տեսանկյունից Վարդանանց պատերազմը «Սուրբ պատերազմ» էր, քանի որ այն մղվում էր հանուն Աստծո և հանուն այն արժեքների, որոնք քրիստոնեությունը բերել էր հայ իրականություն: Վարդան Մամիկոնյանը դիտվում է որպես «Քրիստոսի զինվոր», ով իր կյանքը զոհաբերեց հանուն ճշմարտության:

Ինչպե՞ս է նշվում տոնը Հայաստանում. Ավանդույթներ և սովորույթներ

Հայաստանում Սուրբ Վարդանանց տոնը նշվում է թե՛ եկեղեցական, թե՛ աշխարհիկ մակարդակներում:

1. Ուխտագնացություն և այցելություն հուշարձաններին: Մարդիկ այցելում են Վարդան Մամիկոնյանի արձաններին, որոնք տեղադրված են Երևանում և այլ քաղաքներում: Երևանի Օղակաձև զբոսայգում գտնվող զորավարի արձանի մոտ հաճախ կազմակերպվում են տոնական միջոցառումներ, ծաղիկների խոնարհում և հայրենասիրական ելույթներ:
2. Կրթական միջոցառումներ: Դպրոցներում և բուհերում կազմակերպվում են բաց դասեր, ցերեկույթներ և թատերական ներկայացումներ, որոնք վերակենդանացնում են Ավարայրի ճակատամարտի դրվագները: Երեխաները սովորում են Վարդանանց պատգամները և ծանոթանում հայ պատմիչների (Եղիշե, Ղազար Փարպեցի) թողած ժառանգությանը:
3. Անվանակոչության տոներ: Քանի որ Վարդանանց հերոսների անունները շատ տարածված են հայերի շրջանում, շատ ընտանիքներում այս օրը նշվում է որպես անվանակոչության տոն: Հավաքվում են ընկերներով և բարեկամներով՝ շնորհավորելու «Վարդաններին» և մաղթելու նրանց զորավարի քաջությունն ու իմաստությունը:
4. Մշակութային միջոցառումներ: Համերգասրահներում հնչում են հայրենասիրական երգեր, իսկ թատրոններում բեմադրվում են պատմական դրամաներ: Սա մի օր է, երբ ազգային ոգին բարձրանում է, և մարդիկ վերստին արժևորում են իրենց ազատությունը:

Վարդան Մամիկոնյան. Ազգային հերոսի կերպարը

Վարդան Մամիկոնյանը հայոց պատմության ամենասիրված և հարգված կերպարներից մեկն է: Նա Մամիկոնյան տոհմից էր, որը դարեր շարունակ կրում էր Հայաստանի սպարապետության պատիվն ու պատասխանատվությունը: Սակայն Վարդանը ոչ միայն հմուտ զորավար էր, այլև խորապես հավատացյալ մարդ և իմաստուն քաղաքագետ:

Նրա կերպարը մարմնավորում է հայ մարդու լավագույն գծերը՝ անձնազոհություն, հավատարմություն և սեր հայրենիքի հանդեպ: Նա գիտակցում էր, որ ռազմական հաղթանակը գրեթե անհնար է, բայց նաև գիտեր, որ առանց դիմադրության հայ ժողովուրդը կդադարի գոյություն ունենալ որպես առանձին միավոր: Նրա մահը դարձավ սերմ, որից աճեց հայոց հետագա դիմադրողականությունը:

Հետաքրքիր է, որ Վարդանանց դիմադրությունը շարունակվեց նրա մահից հետո ևս ավելի քան 30 տարի: Այն ավարտվեց Վարդանի եղբորորդու՝ Վահան Մամիկոնյանի հաղթանակով և 484 թվականին կնքված Նվարսակի պայմանագրով: Սա պատմության մեջ հայտնի առաջին փաստաթղթերից է, որով պաշտոնապես ճանաչվում էր դավանանքի ազատությունը և ներքին ինքնավարությունը: Այսպիսով, Վարդանի թափած արյունը ի վերջո բերեց ցանկալի արդյունքի:

Վարդանանց տոնի ժամանակակից ընկալումը

Այսօրվա Հայաստանում, երբ երկիրը դիմակայում է նոր մարտահրավերների, Վարդանանց տոնը ստանում է նոր իմաստ: Այն հիշեցնում է, որ ազգային միասնականությունը և հավատարմությունը սեփական արժեքներին միակ ճանապարհն են պետականության պահպանման համար:

Շատերի համար Վարդանանց տոնը նաև առիթ է խորհելու «զիջման» և «պայքարի» սահմանի մասին: Այն սովորեցնում է, որ կան արժեքներ (լեզու, հավատք, մշակույթ), որոնք սակարկության ենթակա չեն: Ժամանակակից հայ երիտասարդության համար Վարդան Մամիկոնյանը ոչ թե հեռավոր պատմական կերպար է, այլ օրինակ, թե ինչպես պետք է սիրել և պաշտպանել սեփական երկիրը:

Արդյո՞ք Սուրբ Վարդանանց տոնը ոչ աշխատանքային օր է Հայաստանում

Չնայած իր հսկայական հոգևոր և պատմական նշանակությանը, Սուրբ Վարդանանց տոնը Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնական ոչ աշխատանքային օր չէ: