Ramadan Start

Fillimi i Ramazanit në Shqipëri: Një Udhëzues Gjithëpërfshirës për Muajin e Shenjtë

Muaji i Ramazanit përfaqëson periudhën më të rëndësishme shpirtërore për miliona besimtarë myslimanë në mbarë botën, dhe në Shqipëri, ky muaj mbart një peshë të veçantë kulturore dhe historike. Ramazani është muaji i nëntë i kalendarit hixhri (islam), një kohë e dedikuar agjërimit, lutjes, reflektimit dhe bamirësisë. Për shqiptarët, ky muaj nuk është thjesht një obligim fetar, por një moment bashkimi familjar, solidariteti shoqëror dhe përtëritjeje morale që ndjehet në çdo rrugë të Tiranës, Shkodrës, Beratit e çdo qyteti tjetër.

Ajo që e bën Ramazanin të veçantë në Shqipëri është gërshetimi i traditës së lashtë me bashkëjetesën fetare që karakterizon kombin tonë. Pas dekadave të ndalimit të fesë gjatë periudhës komuniste, rikthimi i praktikave të Ramazanit në vitet '90 solli një rilindje shpirtërore. Sot, pavarësisht nëse njerëzit agjërojnë apo jo, fryma e muajit ndjehet kudo përmes iftareve të përbashkëta ku ftohen miq e fqinjë të çdo besimi, duke dëshmuar tolerancën unike shqiptare. Ky muaj shënon kohën kur Kurani famëlartë filloi t'i shpallej Profetit Muhamed, duke e shndërruar këtë periudhë në një "shkollë" vjetore të vetëpërmbajtjes dhe disiplinës.

Gjatë këtyre 29 ose 30 ditëve, besimtarët shqiptarë ndryshojnë rrënjësisht rutinën e tyre ditore. Qëllimi kryesor është "takua" (devotshmëria) dhe pastrimi i shpirtit nga nevojat materiale për t'u fokusuar te hyjnorja. Në Shqipëri, ky muaj përjetohet me një qetësi karakteristike gjatë ditës, e cila pasohet nga një gjallëri e jashtëzakonshme sapo perëndon dielli dhe thirret ezani i akshamit, duke lajmëruar kohën e iftarit. Është një periudhë ku vlerat njerëzore si bujaria dhe ndihma ndaj të varfërve vihen në plan të parë, duke e bërë shoqërinë më të ndjeshme ndaj nevojave të tjetrit.

Kur fillon Ramazani në 2026?

Përcaktimi i fillimit të Ramazanit bazohet në kalendarin hënor, që do të thotë se data ndryshon çdo vit në raport me kalendarin gregorian, duke u zhvendosur me rreth 10 deri në 12 ditë më herët çdo vit. Për vitin 2026, parashikimet astronomike tregojnë se muaji i shenjtë do të fillojë në fund të dimrit, duke sjellë një atmosferë të veçantë nën freskinë e shkurtit.

Sipas llogaritjeve aktuale:

• Data e fillimit (dita e parë e agjërimit): February 18, 2026
• Dita e javës: Wednesday
• Koha e mbetur: Edhe 46 ditë deri në fillimin e muajit të shenjtë.

Është e rëndësishme të theksohet se data e saktë mund të variojë me një ditë, varësisht nga shikimi i hënës së re (hilal) në mbrëmjen e datës 17 shkurt 2026. Komuniteti Mysliman i Shqipërisë zakonisht bën njoftimin zyrtar pasi konfirmohet lindja e hënës së re. Ky proces i vëzhgimit të hënës është një traditë e bukur që i mban besimtarët në pritje me padurim dhe emocion. Ramazani pritet të zgjasë deri më 18 ose 19 mars 2026, duke u mbyllur me festën e madhe të Fitër Bajramit.

Historia dhe Origjina e Ramazanit

Ramazani nuk është thjesht një periudhë agjërimi, por një përkujtim i ngjarjes më të rëndësishme në historinë islame: zbritjes së Kuranit. Sipas traditës, gjatë këtij muaji, në "Natën e Kadrit" (Laylat al-Qadr), fjalët e Zotit filluan t'i komunikoheshin Profetit Muhamed përmes engjëllit Xhibrail. Ky akt shënoi fillimin e udhëzimit hyjnor për njerëzimin.

Në Shqipëri, historia e praktikimit të Ramazanit është e gjatë dhe e ndërthurur me fatet e kombit. Gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, Ramazani festohej me madhështi, ku qytetet si Shkodra, Elbasani dhe Berati shndërroheshin në qendra të rëndësishme kulturore dhe fetare. Megjithatë, periudha më sfiduese ishte ajo pas vitit 1967, kur regjimi komunist ndaloi me ligj praktikimin e fesë dhe mbylli të gjitha institucionet kultit. Gjatë kësaj kohe, shumë shqiptarë vazhduan ta agjëronin Ramazanin në fshehtësi të plotë, duke rrezikuar lirinë e tyre për të ruajtur besimin. Kjo sakrificë historike e ka bërë Ramazanin e sotëm edhe më të çmuar për gjeneratat e vjetra, të cilët e shohin mundësinë për të agjëruar lirisht si një bekim të madh.

Sot, Shqipëria njihet për një Islam të moderuar dhe tolerant. Përveç shumicës sunite, një pjesë e popullsisë ndjek traditat e Urdhrit Bektashi, të cilët kanë traditat e tyre unike gjatë muajve të shenjtë, siç është agjërimi i Matemit, por që gjithmonë respektojnë dhe i bashkohen atmosferës së përgjithshme të Ramazanit. Kjo shumëllojshmëri brenda besimit ka krijuar një identitet unik shqiptar, ku feja shërben si urë lidhëse dhe jo si ndarje.

Si festohet dhe jetohet Ramazani në Shqipëri

Jeta gjatë Ramazanit në Shqipëri merr një ritëm tjetër, më të ngadaltë gjatë ditës dhe më festiv gjatë natës. Edhe pse Shqipëria është një shtet laik, ndikimi i muajit është i dukshëm në sferën publike dhe private.

Rutina e Besimtarit: Syfyri dhe Iftari

Dita fillon shumë herët, përpara agimit, me vaktin e Syfyrit. Familjet shqiptare zgjohen rreth orës 4:00 ose 5:00 të mëngjesit (në varësi të orarit të saktë për shkurtin) për të ngrënë një vakt që do t'u japë energji për gjithë ditën. Në tavolinat shqiptare gjatë syfyrit nuk mungojnë ushqimet e lehta por ushqyese si vezët, djathi, mjalti e sidomos "pashatja" apo gatime tradicionale me brumë.

Pas syfyrit, besimtarët falin namazin e sabahut dhe pastaj nisin ditën e tyre të punës apo shkollës. Gjatë ditës, agjërimi (ose siç njihet në gjuhën popullore, "mbajtja e rozës") përfshin abstenimin total nga ushqimi, pija, duhani dhe marrëdhëniet bashkëshortore. Por mbi të gjitha, agjërimi konsiderohet i vlefshëm vetëm nëse personi përmbahet nga gjuha e keqe, zemërimi dhe veprimet e pamoralshme.

Kulmi i ditës arrihet në Iftar. Sapo dielli perëndon, qytetet pushtohen nga një qetësi e shkurtër ndërsa njerëzit nxituan për në shtëpi. Tradita shqiptare e kërkon që agjërimi të çelet me një kokërr hurmë Arabie dhe një gotë ujë, ashtu siç vepronte Profeti. Pas kësaj, pason një vakt i pasur ku shpesh përfshihen:

• Pura (ose Supa): Një fillim i ngrohtë për stomakun.
• Byreku: Një element i pandashëm i sofrës shqiptare.
• Mishi dhe perimet e pjekura: Gatime tradicionale si tava e dheut apo mishi me qepë.
• Ëmbëlsirat: Bakllavaja, sheqerparja apo sutllashi janë të preferuarat për të rikthyer energjinë.

Namazi i Teravive

Pas iftarit, besimtarët drejtohen drejt xhamive për të falur Teravinë. Ky është një namaz i gjatë që falet vetëm gjatë Ramazanit. Xhamitë si ajo e "Et'hem Beut" në Tiranë apo "Xhamia e Plumbit" në Shkodër mbushen plot me njerëz të të gjitha moshave. Pamja e xhamive të ndriçuara netëve të Ramazanit është një nga imazhet më ikonike të këtij muaji në Shqipëri.

Traditat dhe Zakonet Unike

Ramazani në Shqipëri ka disa veçanti që nuk i gjen në vende të tjera:

1. Iftaret Komunale: Gjatë viteve të fundit, është bërë traditë që në sheshet kryesore të qyteteve të organizohen iftare gjigante ku mijëra njerëz ulen së bashku. Këto aktivitete shpesh mbështeten nga bashkitë ose shoqatat bamirëse dhe janë të hapura për të gjithë, përfshirë të varfrit dhe kalimtarët e rastit.
2. Solidariteti dhe "Zekati": Shqiptarët janë të njohur për bujarinë gjatë këtij muaji. Shumë familje përgatisin pjata shtesë për t'u dërguar fqinjëve që e kanë të vështirë ekonomikisht. Gjithashtu, "Sadeka e Fitrit" (një lloj lëmoshe e detyrueshme) shpërndahet para fundit të muajit për të siguruar që edhe më të varfrit të festojnë Bajramin me tryezë plot.
3. Nata e Kadrit: Kjo natë, që zakonisht bie në dhjetëditëshin e fundit të Ramazanit (rreth datës 10-18 mars në vitin 2026), konsiderohet "më e mirë se një mijë muaj". Në Shqipëri, shumë njerëz që mund të mos kenë agjëruar gjithë muajin, zgjedhin të agjërojnë këtë ditë dhe të kalojnë natën në adhurim. Është një natë ku beson se lutjet pranohen dhe fati i vitit të ardhshëm shkruhet.
4. Tupanxhinjtë (Daullet): Edhe pse kjo traditë po zbehet në qytetet e mëdha, në shumë zona rurale dhe qytete si Elbasani apo rrethinat e Tiranës, ende ekzistojnë tupanxhinjtë që bien daullen në kohën e syfyrit për të zgjuar besimtarët. Është një tingull nostalgjik që lidh të shkuarën me të tashmen.

Informacion Praktik për Vizitorët dhe Emigrantët

Nëse planifikoni të vizitoni Shqipërinë gjatë Ramazanit në shkurt të vitit 2026, ka disa gjëra që duhet t'i keni parasysh për të pasur një përvojë sa më të mirë dhe respektuese.

Moti dhe Ambientimi: Shkurti në Shqipëri është muaj dimri, me temperatura që në Tiranë variojnë nga 5°C në 15°C, ndërsa në zonat malore mund të ketë borë. Ditët janë relativisht të shkurtra, që do të thotë se agjërimi zgjat rreth 12-13 orë, diçka më e lehtë krahasuar me Ramazanet që bien në verë. Megjithatë, lagështira mund ta bëjë të ndjeshme të ftohtin, ndaj iftaret e ngrohta janë shumë të mirëpritura.

Sjellja në Publik: Shqipëria është një vend shumë liberal. Nuk do të gjeni ligje që ndalojnë ngrënien apo pirjen në publik gjatë ditës, siç ndodh në disa vende të Lindjes së Mesme. Shumica e restoranteve dhe kafeneve qëndrojnë të hapura dhe shërbejnë normalisht. Megjithatë, si shenjë respekti:

• Shmangni ngrënien e tepruar ose pirjen e duhanit direkt përballë dikujt që e dini se po agjëron.
• Nëse vizitoni xhamitë, vishuni në mënyrë modeste (mbuloni krahët dhe këmbët, dhe gratë duhet të mbulojnë kokën me një shami brenda xhamisë).
• Gjatë kohës së iftarit, kini parasysh se trafiku mund të jetë shumë i rënduar pasi të gjithë nxituan për në shtëpi, ndërsa transporti publik mund të jetë më i rrallë përreth orës 18:00.

Eksplorimi i Kuzhinës: Ky është momenti më i mirë për të provuar ushqimin tradicional shqiptar. Shumë restorante ofrojnë menu speciale "Iftari" me çmime fikse që përfshijnë disa pjata. Mos hezitoni të pranoni një ftesë për iftar; është një nga nderet më të mëdha që një shqiptar mund t'ju bëjë dhe një mënyrë fantastike për të njohur mikpritjen tonë të famshme.

Statusi i Ramazanit: A është ditë pushimi?

Një pyetje e shpeshtë është nëse institucionet dhe bizneset mbyllen gjatë Ramazanit. Në Shqipëri, Fillimi i Ramazanit nuk është festë zyrtare (ditë pushimi). Jeta zyrtare vazhdon normalisht:

• Shkollat dhe Zyrat: Punojnë me orar të plotë.
• Bizneset: Qëndrojnë të hapura. Disa biznese të vogla në pronësi të myslimanëve praktikantë mund të mbyllen për një orë gjatë kohës së iftarit për t'u lejuar punonjësve të hanë.
• Bankat dhe Posta: Nuk ndryshojnë oraret e tyre.

Megjithatë, festa që pason Ramazanin, Fitër Bajrami, është festë zyrtare dhe ditë pushimi mbarëkombëtare. Gjatë asaj dite, çdo gjë mbyllet për t'u dhënë mundësi njerëzve të festojnë.

Përfundim

Ramazani 2026 në Shqipëri premton të jetë një periudhë reflektimi dhe qetësie në mes të dimrit. Për besimtarët, është koha për t'u lidhur me Krijuesin dhe për të pastruar shpirtin. Për të tjerët, është një mundësi për të vëzhguar dhe marrë pjesë në një traditë të bukur që lartëson vlerat e bashkësis