Day off for Nevruz Day

Dita e Sulltan Nevruzit në Shqipëri: Një Festë e Rilindjes, Shpresës dhe Harmonisë Kombëtare

Dita e Sulltan Nevruzit nuk është thjesht një datë në kalendarin e festave zyrtare të Shqipërisë; ajo është një simbol i gjallë i trashëgimisë shpirtërore, i lidhjes së njeriut me natyrën dhe i bashkëjetesës unike fetare që karakterizon kombin shqiptar. Kjo festë, e cila shënon ardhjen e pranverës dhe vitin e ri sipas kalendarit persian, mbart me vete një peshë të madhe historike dhe kulturore, duke u shndërruar në një moment reflektimi, gëzimi dhe bashkimi për miliona besimtarë dhe qytetarë. Në Shqipëri, Nevruzi lidhet ngushtë me komunitetin Bektashi, një urdhër sufi me ndikim të thellë në historinë dhe identitetin kombëtar, por përmasat e festës i kalojnë kufijtë e një sekti të vetëm.

Ajo që e bën këtë ditë të veçantë në tokën shqiptare është fryma ekumenike. Ndonëse është një festë me rrënjë të thella në besimin Alavit-Bektashi, ajo festohet me respekt dhe pjesëmarrje edhe nga myslimanët sunitë, katolikët dhe ortodoksët. Ky fenomen dëshmon për tolerancën e famshme shqiptare, ku festat fetare kthehen në festa kombëtare që bashkojnë familjet rreth tryezës së bollëkut. Nevruzi përfaqëson triumfin e dritës mbi errësirën, ngrohtësisë mbi të ftohtin e dimrit dhe jetës mbi vdekjen, duke reflektuar ciklin natyror të rilindjes së tokës.

Në vitin 2026, kjo festë merr një rëndësi të veçantë për shkak të shtrirjes së saj në kalendar, duke u ofruar qytetarëve një mundësi më të gjatë për të pushuar dhe për t'u lidhur me traditat e tyre. Për shqiptarët, kjo ditë është një thirrje për të lënë pas mospajtimet e vitit të kaluar dhe për të mirëpritur të renë me shpirt të pastër dhe zemër të hapur. Ndërsa natyra fillon të gjelbërojë dhe lulet e para çelin, Sulltan Nevruzi vjen si një premtim për begati dhe mbarësi në çdo vatër shqiptare.

Kur festohet Sulltan Nevruzi në 2026?

Për vitin 2026, kalendari i festave zyrtare në Shqipëri parashikon një organizim specifik për Ditën e Nevruzit. Duke qenë se data tradicionale e festës, 22 marsi, bie në ditë pushimi javor, qeveria shqiptare ka përcaktuar që pushimi të shtyhet për ditën pasardhëse, duke krijuar kështu një fundjavë të zgjatur për të gjithë punonjësit dhe nxënësit.

Informacioni specifik për vitin 2026:

• Dita e javës: Monday
• Data e saktë: March 23, 2026
• Koha e mbetur: Kanë mbetur edhe 79 ditë deri në festimin e kësaj dite të rëndësishme.

Në Shqipëri, data 22 mars është një datë fikse për festën e Nevruzit, por sipas legjislacionit shqiptar për festat zyrtare, nëse një festë bie në ditë të shtunë ose të diel, dita e hënë pasardhëse është ditë pushimi. Kjo do të thotë se më March 23, 2026, i gjithë vendi do të jetë në festë zyrtare, duke lejuar që atmosfera festive të zgjasë më shumë dhe t'u japë mundësi familjeve të udhëtojnë drejt vendeve të tyre të origjinës, veçanërisht në jug të vendit, ku festimet janë më intensive.

Historia dhe Origjina e Nevruzit në Shqipëri

Rrënjët e Nevruzit janë të lashta dhe shtrihen mijëra vjet më parë në qytetërimin persian. Fjala "Nevruz" vjen nga persishtja e vjetër dhe do të thotë "Ditë e Re" (Nu = e re, Roz = ditë). Historikisht, kjo ditë shënonte ekuinoksin pranveror, momentin kur dita dhe nata janë të barabarta dhe kur dielli hyn në shenjën e Dashit, duke sinjalizuar fillimin e vitit të ri bujqësor.

Për besimtarët Bektashinj në Shqipëri, kjo ditë ka edhe një domethënie të thellë fetare. Ajo konsiderohet si ditëlindja e Imam Aliut, dhëndrit dhe kushëririt të Profetit Muhamed, i cili është figura qendrore në besimin e tyre. Për ta, Imam Aliu simbolizon drejtësinë, diturinë dhe forcën shpirtërore. Gjithashtu, sipas mitologjisë dhe teologjisë bektashie, kjo është dita kur Zoti krijoi universin, diellin dhe njerëzimin, duke e bërë Nevruzin një festë të kozmogonisë dhe ekzistencës.

Në Shqipëri, Nevruzi filloi të festohej gjerësisht me përhapjen e Bektashizmit nga shekulli i 14-të e tutje. Gjatë periudhës së Rilindjes Kombëtare, udhëheqësit shpirtërorë bektashinj luajtën një rol kyç në lëvizjen për pavarësi, duke e lidhur fenë me atdhedashurinë. Megjithatë, gjatë regjimit komunist (1967-1990), kur Shqipëria u shpall shteti i parë ateist në botë, festimi i Nevruzit u ndalua rreptësisht, ashtu si çdo praktikë tjetër fetare. Besimtarët detyroheshin ta festonin fshehurazi në shtëpitë e tyre, duke ruajtur traditën me shumë rrezik.

Rënia e komunizmit solli ringjalljen e besimit. Në vitin 1996, Parlamenti i Shqipërisë e shpalli Sulltan Nevruzin festë kombëtare, duke njohur kontributin e madh të komunitetit Bektashi në kulturën dhe historinë e vendit. Sot, Kryegjyshata Botërore e Bektashinjve e ka selinë e saj në Tiranë, duke e bërë Shqipërinë qendrën globale të këtij besimi dhe Nevruzin festën e tyre më të madhe vjetore.

Si festohet Nevruzi: Traditat dhe Zakonet

Festimet e Nevruzit në Shqipëri zgjasin tradicionalisht tre ditë, ku secila ditë ka një rëndësi dhe ritual të caktuar. Ky festival treditësh është një ndërthurje e lutjeve shpirtërore, vizitave sociale dhe vakteve të bollshme.

Dita e Parë: Bashkimi Familjar dhe Mirënjohja

Dita e parë i kushtohet tërësisht familjes së ngushtë. Njerëzit zgjohen herët, vishen me rrobat e tyre më të mira (shpesh të reja, për të simbolizuar fillimin e ri) dhe mblidhen rreth tryezës. Në mëngjes, është traditë që të konsumohet qumësht, i cili simbolizon pastërtinë dhe bollëkun e qumështit të gjësë së gjallë që shtohet në pranverë. Familjet shkëmbejnë urime për një vit të mbarë dhe të shëndetshëm.

Dita e Dytë: Nderimi i të Parëve dhe Vizitat në Teqe

Dita e dytë ka një karakter më publik dhe shpirtëror. Besimtarët vizitojnë "Teqetë" (vende të shenjta të Bektashinjve) dhe nderojnë Imamatët dhe dervishët e shquar. Në Tiranë, qendra kryesore e festimeve është Kryegjyshata Botërore Bektashiane, ku Kryegjyshi Botëror pret vizitorë nga të gjitha sferat e jetës, përfshirë udhëheqësit politikë dhe përfaqësuesit e feve të tjera. Në këto vende këndohet "Mevludi", poema fetare që lartësojnë figurat e shenjta, dhe shpërndahet "Ashurja" ose ëmbëlsira të tjera tradicionale.

Dita e Tretë: Vizitat te Gratë dhe Nuset e Reja

Dita e tretë u kushtohet vizitave tek të afërmit, me një fokus të veçantë te gratë dhe nuset e reja të familjes. Kjo është një ditë gëzimi ku shkëmbehen dhurata dhe vizitohen shtëpitë e miqve. Sipas traditës, kjo ditë shërben edhe për të parashikuar fatin e vitit që vjen; një mot i mirë në ditën e tretë të Nevruzit premton një vit të begatë bujqësor.

Kuzhina Tradicionale e Nevruzit

Ushqimi luan një rol qendror në festimet e Nevruzit. Tryeza duhet të jetë e mbushur me simbole të jetës dhe rritjes. Disa nga pjatat kryesore që nuk mungojnë kurrë në një shtëpi shqiptare gjatë kësaj feste janë:

1. Byreku me monedhë: Ngjashëm me traditën e Vitit të Ri, shumë familje përgatisin një byrek me lakra ose mish ku fshihet një monedhë. Kush e gjen monedhën, besohet se do të ketë fat dhe pasuri gjatë gjithë vitit.
2. Mishi i qengjit: Duke qenë se Nevruzi shënon rilindjen, mishi i qengjit të pjekur është pjata kryesore në drekën e festës, duke simbolizuar sakrificën dhe fillimin e ciklit të ri të blegtorisë.
3. Sultjashi dhe Ashurja: Këto janë ëmbëlsirat karakteristike. Sultjashi (rizoto me qumësht dhe sheqer) përfaqëson bardhësinë dhe paqen, ndërsa Ashurja, e përgatitur me drithëra, fruta të thata dhe arra, simbolizon shumëllojshmërinë dhe bollëkun e tokës.
4. Pashatë dhe Pilafi: Pjata me bazë orizi dhe mishi, të gatuara me erëza të veçanta që reflektojnë origjinën lindore të festës.

Nevruzi në Rajone të Ndryshme të Shqipërisë

Ndonëse festohet kudo, Nevruzi ka një ndjesi më të fortë në jug të Shqipërisë dhe në Shqipërinë e Mesme, ku komuniteti Bektashi është më i përqendruar.

Berati dhe Skrapari: Këto zona njihen si bastionet e Bektashizmit. Mali i Tomorrit, i konsideruar i shenjtë, është një pikë referimi ku shumë njerëz drejtohen për lutje, ndonëse pelegrinazhi i madh bëhet në gusht, Nevruzi mbetet një festë madhështore në qytetin e Beratit. Vlora dhe Gjirokastra: Në këto qytete, tradita e vizitave shtëpi më shtëpi është shumë e fortë. Familjet hapin dyert për këdo, duke ofruar ëmbëlsira dhe kafe, pa dallim feje.

• Tirana: Si kryeqytet, Tirana organizon ceremonitë më zyrtare. Kryegjyshata Botërore mbushet me mijëra qytetarë që vijnë për të marrë bekimin e Kryegjyshit. Atmosfera në qytet është festive, me njerëz që shfrytëzojnë parqet për shëtitje familjare nën diellin e parë të pranverës.

Nevruzi si Festë e Natyrës dhe Bujqësisë

Përtej elementit fetar, Nevruzi është thellësisht i rrënjosur në jetën rurale të Shqipërisë. Për fermerët shqiptarë, kjo ditë shënonte fundin e dimrit të vështirë dhe fillimin e punëve në fushë. Ekzistojnë shumë besime popullore që lidhen me këtë tranzicion. Për shembull, thuhet se në ditën e Nevruzit "uji fle", dhe njerëzit shpesh marrin ujë të freskët nga burimet herët në mëngjes për të spërkatur shtëpinë për mbarësi.

Gjithashtu, Nevruzi lidhet me mitologjinë e lashtë shqiptare, ku besohet se në këtë ditë, fuqitë e natyrës rreshtohen për të sjellë ekuilibër. Është koha kur toka "merr frymë" dhe pemët fillojnë të qarkullojnë lëngjet e jetës. Kjo lidhje organike me tokën e bën festën shumë të dashur edhe për ata që nuk janë praktikantë të rregullt të fesë, por që vlerësojnë trashëgiminë kulturore dhe ciklin natyror.

Informacione Praktike për Ditën e Pushimit: March 23, 2026

Duke qenë se e hëna, March 23, 2026, është ditë pushimi zyrtar në të gjithë Shqipërinë, qytetarët dhe vizitorët duhet të kenë parasysh disa aspekte praktike:

1. Zyrat Shtetërore dhe Bankat: Të gjitha institucionet qeveritare, bashkitë, shkollat dhe bankat do të jenë të mbyllura. Nëse keni punë administrative, rekomandohet t'i kryeni ato para fundjavës ose të prisni deri të martën.
2. Bizneset dhe Tregtia: Ndërsa zyrat mbyllen, sektori i shërbimeve mbetet mjaft aktiv. Qendrat tregtare, supermarketet, restorantet dhe kafenetë zakonisht qëndrojnë të hapura, madje kanë shumë fluks pasi njerëzit dalin për të festuar.
3. Transporti: Transporti publik mund të operojë me orare të reduktuara (si në ditët e diela). Nëse planifikoni të udhëtoni ndërmjet qyteteve, pritet që të ketë trafik më të rënduar në akset kryesore, veçanërisht drejt jugut, pasi shumë njerëz kthehen në vendlindje.
4. Turizmi: Për turistët e huaj, kjo është një kohë e shkëlqyer për të vizituar Shqipërinë. Mund të shihni traditat nga afër dhe të shijoni mikpritjen shqiptare. Megjithatë, duhet të tregoni respekt kur vizitoni Teqetë; hiqni këpucët në hyrje dhe vishuni në mënyrë modeste.
5. Moti: Fundi i marsit në Shqipëri zakonisht sjell mot të këndshëm pranveror, por mund të jetë i paqëndrueshëm. Rekomandohet të keni veshje të përshtatshme për aktivitete në natyrë, pasi shumë familje zgjedhin të bëjnë piknik ose shëtitje në male nëse koha e premton.

Pse Sulltan Nevruzi është i rëndësishëm për identitetin shqiptar?

Në një botë që shpesh ndahet nga mospajtimet fetare, Shqipëria me festën e Nevruzit jep një mesazh të fuqishëm