Liberation Day

روز نجات: سالروز خروج قشون سرخ از افغانستان

روز ۲۶ دلو (۱۵ فبروری) در تاریخ معاصر افغانستان به عنوان «روز نجات» یا روز پیروزی جهاد مردم افغانستان شناخته می‌شود. این روز یادآور لحظه‌ای است که آخرین سرباز اتحاد جماهیر شوروی سابق از پل دوستی در مرز حیرتان عبور کرد و به اشغال ده ساله این کشور پایان داد. برای مردم افغانستان، این روز تنها یک تاریخ تقویمی نیست، بلکه نمادی از ایستادگی، فداکاری و اراده شکست‌ناپذیر ملتی است که در برابر یکی از بزرگترین قدرت‌های نظامی جهان در قرن بیستم قد علم کرد.

اهمیت این روز در این است که پایان‌بخش فصلی خونین و آغازگر تحولی بزرگ در جغرافیای سیاسی جهان بود. خروج نیروهای شوروی از افغانستان نه تنها آزادی دوباره را برای این سرزمین به ارمغان آورد، بلکه به عنوان کاتالیزوری برای فروپاشی بلوک شرق و تغییر نظم جهانی عمل کرد. مردم افغانستان با دستان خالی اما با ایمانی استوار، ده سال تمام در برابر تانک‌ها، جنگنده‌ها و ارتش مجهز شوروی مقاومت کردند و سرانجام آن‌ها را مجبور به عقب‌نشینی ساختند. این روز در واقع تجلیل از حماسه کسانی است که برای حفظ استقلال و هویت ملی و مذهبی خود، از جان و مال گذشتند.

تاریخ تجلیل در سال 2026

در سال جاری میلادی، مراسم بزرگداشت این واقعه تاریخی در روز Sunday، مورخ February 15, 2026 برگزار خواهد شد. مطابق با محاسبات زمانی، در حال حاضر 43 روز تا رسیدن به این مناسبت ملی باقی مانده است.

لازم به ذکر است که تاریخ این مناسبت در تقویم میلادی ثابت (۱۵ فبروری) و در تقویم هجری شمسی نیز ثابت (۲۶ دلو) می‌باشد. این ثبات به دلیل آن است که خروج کامل نیروها در یک روز مشخص تاریخی ثبت شده و برخلاف مناسبت‌های مذهبی که بر اساس رویت هلال ماه تغییر می‌کنند، این روز تابع تقویم خورشیدی و میلادی رسمی است.

پیشینه تاریخی و ریشه‌های اشغال

برای درک عمق اهمیت روز نجات، باید به عقب بازگشت؛ به اپریل سال ۱۹۷۸ میلادی (۷ ثور ۱۳۵۷)، زمانی که حزب دموکراتیک خلق افغانستان طی یک کودتای خونین که به «انقلاب ثور» معروف شد، دولت محمد داوود خان، نخستین رئیس‌جمهور افغانستان را سرنگون کرد. با روی کار آمدن حکومت کمونیستی، تغییرات ساختاری و فرهنگی تندی در جامعه سنتی و مذهبی افغانستان آغاز شد که با مقاومت شدید مردمی روبرو گشت.

تزلزل در پایه‌های حکومت دست‌نشانده و هراس شوروی از سقوط متحد استراتژیک خود در منطقه، باعث شد تا در جدی ۱۳۵۸ (دسمبر ۱۹۷۹)، ارتش سرخ به طور مستقیم وارد خاک افغانستان شود. آن‌ها حفیظ‌الله امین را در قصر دارالامان به قتل رساندند و ببرک کارمل را به قدرت رساندند. این آغاز یک جنگ ده ساله بود که در آن بیش از ۱۰۰ هزار سرباز شوروی با تمام تجهیزات مدرن خود در برابر گروه‌های مقاومت که به نام «مجاهدین» شناخته می‌شدند، قرار گرفتند.

جنگ افغانستان برای شوروی به «ویتنام دوم» تبدیل شد. تلفات سنگین انسانی، هزینه‌های سرسام‌آور اقتصادی و فشارهای دیپلماتیک بین‌المللی، مسکو را به این نتیجه رساند که ادامه اشغال غیرممکن است. سرانجام با امضای توافقنامه ژنیو در سال ۱۹۸۸، روند خروج نیروها آغاز شد و در ۱۵ فبروری ۱۹۸۹ (۲۶ دلو ۱۳۶۷)، جنرال بوریس گروموف، آخرین فرمانده شوروی، به عنوان آخرین سرباز از مرز عبور کرد.

پیامدهای جنگ و بهای آزادی

آزادی که در ۱۵ فبروری جشن گرفته می‌شود، به بهای بسیار سنگینی به دست آمد. آمارها نشان‌دهنده ابعاد فاجعه‌بار این دهه اشغال است: ۱. تلفات انسانی: تخمین زده می‌شود که حدود ۲ میلیون غیرنظامی افغان در طول این جنگ جان خود را از دست دادند. میلیون‌ها نفر دیگر زخمی یا معلول شدند. ۲. آوارگی: این جنگ بزرگترین بحران پناهندگی آن زمان را ایجاد کرد. بیش از ۶ میلیون افغان مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شدند و به کشورهای همسایه، عمدتاً پاکستان و ایران، پناه بردند. ۳. تخریب زیرساخت‌ها: سیستم‌های آبیاری، راه‌ها، مدارس و اقتصاد زراعتی افغانستان که ستون فقرات معیشت مردم بود، به کلی نابود شد. بسیاری از روستاها به زمین سوخته تبدیل شدند. ۴. میراث ماین‌ها: میلیون‌ها ماین ضد پرسونل در خاک افغانستان کاشته شد که تا دهه‌ها پس از جنگ نیز از میان مردم قربانی می‌گیرد.

نحوه تجلیل و سنت‌ها

تجلیل از روز نجات در افغانستان بیشتر جنبه رسمی و یادبود دارد تا جشن‌های خیابانی پر زرق و برق. این روز با رویکردی متین و با احترام به شهدای راه آزادی برگزار می‌شود.

مراسم‌های رسمی: دولت‌های مختلف در افغانستان، از زمان سقوط حکومت کمونیستی تا به امروز، این روز را با برگزاری محافل بزرگ در کابل و مراکز ولایات گرامی داشته‌اند. سخنرانی‌های مقامات بلندپایه دولتی، رهبران جهادی و شخصیت‌های برجسته ملی بخش اصلی این مراسم‌ها را تشکیل می‌دهد. در این سخنرانی‌ها معمولاً بر وحدت ملی، پاسداری از ارزش‌های جهاد و درس گرفتن از تاریخ تاکید می‌شود.

تجمعات و گردهمایی‌ها: مجاهدین سابق و خانواده‌های شهدا در این روز گرد هم می‌آیند تا خاطرات دوران مقاومت را زنده کنند. در مساجد و تکایا، ختم‌های قرآن و دعاخوانی برای شادی روح کسانی که در راه استقلال کشور جان باخته‌اند، برگزار می‌شود. رسانه‌های ملی و خصوصی نیز با پخش مستندهای تاریخی، مصاحبه با شاهدان عینی و تحلیلگران، ابعاد مختلف این واقعه را بررسی می‌کنند.

نمایش قدرت نظامی: در برخی دوره‌ها، رژه‌های نظامی برای نشان دادن توان دفاعی کشور در این روز برگزار شده است، هرچند در سال‌های اخیر به دلیل مسائل امنیتی، این تجمعات با احتیاط بیشتری صورت می‌گیرد.

اطلاعات کاربردی برای بازدیدکنندگان و مهاجران

اگر در حوالی ۱۵ فبروری قصد سفر به افغانستان را دارید یا در این کشور مقیم هستید، رعایت نکات زیر ضروری است:

۱. تعطیلات عمومی: روز ۲۶ دلو در سراسر افغانستان رخصتی عمومی (تعطیل رسمی) است. تمام ادارات دولتی، بانک‌ها، مکاتب و دانشگاه‌ها مسدود می‌باشند. بخش خصوصی و بازارها ممکن است به فعالیت خود ادامه دهند، اما فعالیت‌های تجاری در شهرهای بزرگ تحت تاثیر رخصتی قرار می‌گیرد. ۲. وضعیت ترافیک و امنیت: به دلیل برگزاری مراسم‌های رسمی در تالارهای بزرگ یا میادین اصلی، ممکن است برخی جاده‌ها در کابل (به ویژه جاده‌های منتهی به ارگ یا استادیوم‌ها) توسط نیروهای امنیتی مسدود شوند. توصیه می‌شود از قبل مسیرهای جایگزین را بررسی کنید. ۳. احترام به ارزش‌ها: از آنجایی که این روز با یادآوری فداکاری‌ها و شهدای جنگ همراه است، فضا تا حدودی سنگین و معنوی است. از انجام رفتارهای ناهنجار یا برگزاری جشن‌های نامرتبط در مکان‌های عمومی خودداری کنید. ۴. خدمات شهری: حمل و نقل عمومی در این روز محدودتر از روزهای عادی است. شفاخانه‌ها و مراکز خدمات اضطراری به فعالیت خود ادامه می‌دهند، اما برای کارهای اداری باید تا روز بعد منتظر بمانید.

تقارن با مناسبت‌های دیگر در سال ۲۰۲۶

نکته جالب توجه در سال 2026 این است که روز نجات (۱۵ فبروری) تنها چند روز پیش از آغاز ماه مبارک رمضان (که احتمالا ۱۸ فبروری آغاز می‌شود) قرار دارد. این موضوع باعث می‌شود که فضای معنوی جامعه دوچندان شود. مردم در کنار تجلیل از آزادی کشور، خود را برای استقبال از ماه روزه آماده می‌کنند. ممکن است در بازارها شاهد شلوغی مضاعف به دلیل خریدهای پیش از رمضان باشید، بنابراین برنامه‌ریزی برای خرید و جابجایی در شهر باید با دقت انجام شود.

آیا این یک روز تعطیل رسمی است؟

بله، ۲۶ دلو (۱۵ فبروری) به طور قطعی در تقویم رسمی افغانستان به عنوان رخصتی عمومی ثبت شده است.

• ادارات دولتی: کاملاً مسدود هستند.
• بخش آموزشی: تمام موسسات آموزشی از جمله مکاتب و دانشگاه‌ها رخصت می‌باشند.
• بانک‌ها: خدمات حضوری بانکی ارائه نمی‌شود، اما دستگاه‌های صراف (ATM) معمولاً فعال هستند.
• بازار و دکان‌ها: برخلاف ادارات دولتی، بسیاری از دکان‌های مواد غذایی و بازارهای محلی باز می‌مانند، هرچند ممکن است ساعت کاری خود را کاهش دهند.

در مجموع، روز نجات فرصتی است برای تامل در مورد قیمت آزادی و مسئولیتی که نسل‌های جدید در قبال حفظ استقلال میهن خود دارند. این روز به جهانیان یادآوری می‌کند که افغانستان، علیرغم تمام ناملایمات، سرزمینی است که هرگز تسلیم اشغالگران بیگانه نشده و نخواهد شد. برای هر افغان، این روز مایه افتخار و سربلندی است؛ روزی که ثابت کرد اراده یک ملت متحد، از هر سلاح و تکنولوژی نظامی برتر و برنده‌تر است.