Labor Day

روز جهانی کارگر در افغانستان: تجلیل از مقام و تلاش‌های قشر زحمتکش

روز کارگر در افغانستان که با نام "روز بین‌المللی کارگر" نیز شناخته می‌شود، نمادی از ایستادگی، فداکاری و نقش حیاتی کارگران در ساختن زیربناهای اقتصادی و اجتماعی کشور است. این روز فرصتی است تا از کسانی که با بازوان توانمند و عرق جبین خود، چرخ‌های توسعه را در دشوارترین شرایط به حرکت در می‌آورند، قدردانی شود. در کشوری مانند افغانستان که دهه‌ها جنگ و ناآرامی را تجربه کرده است، کارگران نه تنها ستون فقرات اقتصاد هستند، بلکه قهرمانان گمنامی محسوب می‌شوند که در میان ویرانه‌ها، امید به بازسازی و نوسازی را زنده نگه داشته‌اند.

این مناسبت فراتر از یک تعطیلی ساده در تقویم است؛ این روز بازتاب‌دهنده همبستگی جهانی با جنبش‌های کارگری و یادآور مبارزاتی است که برای احقاق حقوق اولیه انسانی، از جمله ساعات کاری منصفانه و شرایط کاری ایمن، صورت گرفته است. در افغانستان، این روز با احترامی خاص نگریسته می‌شود، زیرا بخش بزرگی از جمعیت کشور در سکتورهای زراعت، ساخت‌وساز و صنایع کوچک مشغول به کار هستند و زندگی روزمره مردم به شدت به فعالیت‌های این قشر وابسته است.

اهمیت روز کارگر در افغانستان در سال‌های اخیر دوچندان شده است. با توجه به چالش‌های اقتصادی و تغییرات سیاسی، کارگران با مشکلات متعددی از جمله بیکاری، کاهش دستمزدها و نبود بیمه‌های اجتماعی روبرو هستند. بنابراین، تجلیل از این روز تنها به معنای رخصتی عمومی نیست، بلکه فراخوانی است برای جلب توجه دولت، نهادهای بین‌المللی و کارفرمایان به بهبود وضعیت معیشتی و تأمین عدالت اجتماعی برای کسانی که باارزش‌ترین دارایی خود، یعنی نیروی کارشان را در راه خدمت به میهن صرف می‌کنند.

تاریخ برگزاری در سال 2026

در افغانستان، روز کارگر به عنوان یک رخصتی رسمی و ملی در تقویم خورشیدی و میلادی ثبت شده است. بر خلاف برخی کشورها مانند ایالات متحده که این روز را در ماه سپتامبر جشن می‌گیرند، افغانستان همگام با اکثریت قاطع کشورهای جهان، اول ماه می را به عنوان روز کارگر گرامی می‌دارد.

در سال 2026، این مناسبت در تاریخ ذیل برگزار می‌شود:

• روز هفته: Friday
• تاریخ دقیق: May 1, 2026
• زمان باقی‌مانده: از امروز تا این روز بزرگ، دقیقاً 73 روز باقی مانده است.

تاریخ این رخصتی در افغانستان ثابت است و هر ساله در اول ماه می (۱۱ یا ۱۲ ثور) برگزار می‌شود. ثابت بودن این تاریخ به کارگران و نهادهای دولتی اجازه می‌دهد تا از قبل برای برنامه‌های بزرگداشت و همایش‌های مرتبط برنامه‌ریزی کنند.

ریشه‌های تاریخی و فلسفه وجودی

روز کارگر در افغانستان ریشه در جنبش‌های بین‌المللی اواخر قرن نوزدهم دارد. جرقه اصلی این مناسبت در سال ۱۸۸۶ میلادی در شهر شیکاگوی آمریکا زده شد، جایی که کارگران برای مطالبه هشت ساعت کار در روز دست به تظاهرات زدند. این حرکت که به واقعه "های‌مارکت" معروف شد، منجر به درگیری‌های خونین گشت اما در نهایت به الگویی جهانی برای احقاق حقوق کارگران تبدیل شد.

افغانستان به عنوان عضوی از جامعه جهانی، این مناسبت را به عنوان بخشی از تعهدات خود به کنوانسیون‌های بین‌المللی کار پذیرفته است. اگرچه این کشور سنت‌های کارگری بومی و انجمن‌های صنفی قدیمی (مانند اصناف بازار) داشته است، اما شکل مدرن رخصتی روز کارگر از دهه‌های گذشته وارد تقویم رسمی شد. در دوران‌های مختلف سیاسی، از نظام‌های پادشاهی تا جمهوری و دوره‌های اخیر، این روز همواره به عنوان نمادی از "پرولتاریا" یا طبقه زحمتکش گرامی داشته شده است. در افغانستان، این روز یادآور این واقعیت است که توسعه پایدار بدون در نظر گرفتن کرامت انسانی کارگر غیرممکن است.

نحوه تجلیل و عنعنات در افغانستان

تجلیل از روز کارگر در افغانستان نسبت به اعیاد مذهبی مانند عید فطر یا عید قربان، شکلی رسمی‌تر و متین‌تر دارد. با این حال، فعالیت‌های مختلفی در شهرهای بزرگ مانند کابل، هرات، مزارشریف و جلال‌آباد صورت می‌گیرد:

۱. گردهمایی‌ها و سخنرانی‌ها: اتحادیه‌های کارگری (در صورت فعالیت) و مسئولین حکومتی در تالارهای بزرگ جمع می‌شوند. در این محافل، سخنرانان به بررسی دستاوردهای کارگران و چالش‌های پیش روی آن‌ها می‌پردازند. پیام‌های رسمی از سوی مقامات بلندپایه صادر می‌شود که در آن بر لزوم حمایت از تولیدات داخلی و بهبود شرایط کار تأکید می‌گردد.

۲. برنامه‌های رسانه‌ای: تلویزیون‌ها و رادیوهای محلی افغانستان در این روز برنامه‌های ویژه‌ای را پخش می‌کنند. مصاحبه با کارگران ساختمانی، دهقانان و کارکنان فابریکه‌ها بخش عمده‌ای از این برنامه‌ها را تشکیل می‌دهد. رسانه‌ها تلاش می‌کنند صدای کسانی باشند که کمتر شنیده می‌شوند.

۳. استراحت و گشت‌وگذار خانوادگی: برای بسیاری از کارگران که در طول سال روزهای بسیار کمی برای استراحت دارند، اول می فرصتی برای تمدید قوا است. خانواده‌ها در شهرهایی مانند کابل به پارک‌های تفریحی مانند باغ بابر یا قرغه می‌روند. با توجه به اینکه در اوایل ماه می (ثور) هوای افغانستان بسیار معتدل و بهاری است، طبیعت‌گردی یکی از محبوب‌ترین فعالیت‌هاست.

۴. تقدیر از کارگران نمونه: در برخی ادارات و فابریکه‌های خصوصی، به کارگران ممتاز تحایف یا تقدیرنامه‌هایی اهدا می‌شود. این حرکت نمادین تأثیر زیادی بر روحیه کاری پرسونل دارد.

وضعیت کارگران در جامعه معاصر افغانستان

صحبت از روز کارگر در افغانستان بدون اشاره به واقعیت‌های تلخ و شیرین زندگی آن‌ها کامل نمی‌شود. کارگران افغان در شرایطی از این روز تجلیل می‌کنند که با چالش‌های بزرگی دست و پنجه نرم می‌کنند:

• کار شاقه و نبود مصونیت: بسیاری از کارگران در بخش‌های عمرانی بدون تجهیزات ایمنی کافی فعالیت می‌کنند. روز کارگر فرصتی است تا نهادهای نظارتی بر لزوم رعایت استانداردهای ایمنی تأکید کنند.
• تأثیر جنگ و ناامنی: دهه‌ها ناامنی باعث شده است که بسیاری از زیرساخت‌های صنعتی تخریب شوند، که این امر مستقیماً بر فرصت‌های شغلی تأثیر گذاشته است. با این حال، اراده کارگران برای بازسازی جاده‌ها، پل‌ها و ساختمان‌ها همچنان استوار است.
• زنان در عرصه کار: در سال‌های اخیر، نقش زنان در صنایع دستی، قالی‌بافی و زراعت بسیار برجسته بوده است. روز کارگر در افغانستان به نوعی تجلیل از دستان هنرمند زنانی است که با بافتن قالی‌های مشهور افغانی، نام این کشور را در جهان بلند نگه داشته‌اند.
• کودکان کار: متأسفانه یکی از موضوعات مهمی که در این روز در محافل حقوق بشری افغانستان مطرح می‌شود، پدیده کودکان کار است. تلاش برای محو کار کودکان و فراهم کردن زمینه تعلیم برای آن‌ها، از شعارهای اصلی این روز در افغانستان است.

معلومات کاربردی برای بازدیدکنندگان و اتباع خارجی

اگر به عنوان یک کارمند خارجی، دیپلمات یا توریست در تاریخ ۱ می در افغانستان هستید، دانستن نکات زیر برای شما ضروری است:

• تعطیلات رسمی: تمام ادارات دولتی، سفارت‌خانه‌ها، بانک‌ها و مکاتب مسدود هستند. اگر کار اداری یا بانکی دارید، حتماً آن را به روزهای قبل یا بعد موکول کنید.
• ترافیک شهری: ترافیک در شهرهای بزرگ معمولاً در صبح این روز سبک‌تر است، اما در بعد از ظهر به دلیل رفتن مردم به پارک‌ها و مناطق تفریحی، ممکن است در مسیرهای منتهی به تفرجگاه‌ها ازدحام دیده شود.
• امنیت: مانند هر روز رخصتی دیگری، توصیه می‌شود که از تجمعات بزرگ سیاسی یا تظاهرات‌های احتمالی دوری کنید. پیگیری اخبار محلی برای آگاهی از وضعیت مسیرها ضروری است.
• آداب و معاشرت: اگر در این روز با کارگران محلی (مثلاً نگهبانان یا باغبانان) روبرو شدید، گفتن جمله "روز کارگر مبارک" یا "خسته نباشید" حس بسیار مثبتی به آن‌ها منتقل می‌کند. در فرهنگ افغانستان، قدردانی زبانی بسیار ارزشمند است.
• وضعیت آب و هوا: ماه می (ثور) یکی از زیباترین ماه‌ها در افغانستان است. دمای هوا در کابل معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. طبیعت سرسبز و شاداب است، بنابراین لباس‌های بهاری سبک برای این روز مناسب است.

آیا روز کارگر در افغانستان یک رخصتی عمومی است؟

بله، روز اول می مطابق با قانون کار جمهوری اسلامی افغانستان (که هنوز در بسیاری از جنبه‌های اجرایی تقویم رعایت می‌شود) یک رخصتی عمومی و سراسری در تمام ۳۴ ولایت کشور است.

چه مکان‌هایی مسدود هستند؟

• وزارت‌خانه‌ها و ریاست‌های دولتی.
• مکاتب، لیسه‌ها و پوهنتون‌ها (دولتی و خصوصی).
• بانک‌های تجارتی و بانک مرکزی (د افغانستان بانک).
• فابریکه‌های بزرگ تولیدی.
• دفاتر سازمان‌های بین‌المللی و NGOها.

چه مکان‌هایی باز هستند؟

• شفاخانه‌ها و مراکز خدمات اضطراری (بخش عاجل همیشه فعال است).
• نیروهای امنیتی و پولیس جهت تأمین نظم.
• دکان‌های مواد غذایی، نانوایی‌ها و بازارهای محلی (بخش خصوصی در افغانستان معمولاً حتی در روزهای رخصتی نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهد تا نیازمندی‌های مردم را برطرف کند).
• رستورانت‌ها و مراکز تفریحی (این مراکز در روزهای رخصتی معمولاً شلوغ‌تر از همیشه هستند).

در نهایت، روز کارگر در افغانستان فراتر از یک رخصتی تقویمی، روزی برای تجدید میثاق با ارزش‌های انسانی و عدالت است. این روز به ما یادآوری می‌کند که هر خشت کوچکی که در این سرزمین روی هم گذاشته می‌شود، حاصل زحمت انسانی است که شایسته احترام، دستمزد عادلانه و زندگی آبرومندانه است. در سال 2026، این روز فرصتی دوباره خواهد بود تا بر اهمیت نیروی کار به عنوان کلید تحول و پیشرفت افغانستان تأکید ورزیم. با توجه به اینکه 73 روز تا این مناسبت باقی مانده، زمان خوبی است تا به این بیندیشیم که چگونه می‌توانیم قدردان کارگران محیط اطراف خود باشیم.